Хоёр өв захирамж ба заавал өвлөх хувь
2024 оны 3-р сард иргэн Ц.Дамдин 68 насандаа нас баржээ. Түүний ард эхнэр Д.Цэрмаа (65 настай, хөдөлмөрийн чадваргүй, тэтгэвэртэй), насанд хүрсэн хүү Ц.Тэмүүлэн, 12 настай охин Ц.Ануухэй, мөн нас барсан хүний асрамжид нэг жил гаруй байсан хөдөлмөрийн чадваргүй эх Ц.Сүрэн (84 настай) үлджээ. 2019 онд нотариатаар батлагдсан өв захирамжаар Дамдин бүх өвөө Ц.Тэмүүлэнд үлдээхээр заасан. Харин 2023 онд тэрээр гараар бичсэн, хоёр гэрчийн гарын үсэгтэй өв захирамж үлдээж, машинаа ач хүүдээ өвлүүлэхээр заасан байна. Өвд: эхнэртэйгээ хамтран олж авсан 280 сая төгрөгийн үнэтэй орон сууц, 45 сая төгрөгийн машин, 60 сая төгрөгийн хуримтлал багтана. Орон сууцны өмчлөлийн гэрчилгээгээр эхнэр, нөхрийн хамтын өмч гэж бүртгэгдсэн, өөр тэмдэглэлгүй. Ц.Тэмүүлэн нотариатчид бүх өвийг өөрт нь олгох гэрчилгээ гаргуулахаар ирсэн.
1. Аль өв захирамж хүчинтэй вэ? Гараар бичсэн захирамжийг нотариатч хэрхэн үнэлэх вэ?
Read the worked answer
2019 оны нотариатаар батлагдсан захирамж нь хэлбэрийн шаардлага хангасан, нотариатын бүртгэлд орсон тул хүчинтэй. Түүнийг цуцалсан, өөрчилсөн шийдвэр гараагүй байна.
2023 оны гараар бичсэн захирамж:
- Өв захирамж нь дүрмээр нотариатаар батлагдсан байх шаардлагатай. Зөвхөн онцгой нөхцөлд – амь насанд аюул учирсан, нотариатчид хандах боломжгүй үед – гараар бичиж, өвлүүлэгч өөрөө гарын үсэг зурж, хоёр гэрч байлцуулан үйлдэж болно. Ийм захирамж нь шүүхээр хүлээн зөвшөөрөгдсөний дараа л хууль ёсны хүчинтэй болно.
- Энэ тохиолдолд онцгой нөхцөл байсан гэх баримт, шүүхийн шийдвэр байхгүй тул нотариатч үүнийг үндсэн захирамж гэж хүлээн авах боломжгүй.
- Хэрэв шүүх хожим хүчинтэй гэж тогтоовол энэ нь зөвхөн машины хувьд 2019 оны захирамжийг хэсэгчлэн өөрчилнө; бусад өвд 2019 оны захирамж үйлчилнэ. Гэхдээ заавал өвлөх хувийг энэ нь ч халхалж чадахгүй.
Тиймээс нотариатч 2019 оны захирамжийг үндэслэж, гараар бичсэн захирамжийн талаар тайлбар өгч, шаардлагатай бол шүүхэд хандах эрхийг мэдэгдэнэ.
2. Заавал өвлөх хувийг хэн, хэрхэн авах вэ? Тооцоог гаргана уу.
Read the worked answer
1. Өвийн хэмжээ:
- Орон сууц нь эхнэр, нөхрийн хамтын өмч тул 280 саяын тал нь – 140 сая – эхнэр Цэрмаагийн өөрийн хувь, өвд орохгүй.
- Өвд орох хэсэг: 140 + 45 + 60 = 245 сая төгрөг.
2. Хуулиар өвлөх дараалал:
- Нэгдүгээр ээлжид эхнэр, хүүхдүүд, эцэг эх хамаарна: Цэрмаа, Тэмүүлэн, Ануухэй, Сүрэн – 4 этгээд.
- Хуулийн хувь тус бүр: 245 ÷ 4 = 61.25 сая төгрөг.
3. Заавал өвлөх хувь:
- Насанд хүрээгүй хүүхэд Ануухэй заавал өвлөнө: 61.25 ÷ 2 = 30.625 сая.
- Хөдөлмөрийн чадваргүй эхнэр Цэрмаа заавал өвлөнө: 30.625 сая.
- Хөдөлмөрийн чадваргүй, нас барсан хүний асрамжид нэг жил гаруй байсан эх Сүрэн заавал өвлөнө: 30.625 сая.
- Заавал өвлөх нийт хувь: 30.625 × 3 = 91.875 сая.
4. Үлдэх хэсэг: 245 – 91.875 = 153.125 сая төгрөг Ц.Тэмүүлэнд (захирамжаар) ногдоно. Машины талаар шүүх хүчинтэй гэж тогтоосон тохиолдолд энэ тооцоо өөрчлөгдөнө, гэхдээ заавал өвлөх хувь хэвээр хамгаалагдана.
3. Нотариатч ямар гэрчилгээ олгох, ямар үйлдэл хийх ёстой вэ?
Read the worked answer
Нотариатчийн үйлдэл:
- Өв нээгдсэн газрын нотариатын хавтаст хэрэг үүсгэж, нас барсны гэрчилгээ, өв захирамж, гэрлэлтийн гэрчилгээ, хүүхдийн төрсний гэрчилгээ, үл хөдлөх эд хөрөнгийн өмчлөлийн гэрчилгээ, хөдөлмөрийн чадваргүй байдлын баримт, асрамжийн баримтыг цуглуулна.
- Өвлүүлэгчийн өр, барьцаа, хамтын өмчийн хэсгийг тодруулж, эхнэрийн 140 саяын хувийг өвөөс тусгаарлана.
- Бусад өвлөгчдөд заавал өвлөх эрх, түүний хэмжээг бичгээр мэдэгдэж, тайлбар өгнө.
- Гараар бичсэн захирамжийг хүчинтэй гэж үзэхгүй; шүүхийн шийдвэр ирвэл хэрэгт нэгтгэнэ.
- Өв хүлээн авах хугацаа дууссаны дараа (нас барснаас хойш зургаан сар) өвлөх эрхийн гэрчилгээг хувь тус бүрээр олгоно: Цэрмаа, Ануухэй, Сүрэн – заавал өвлөх хувь, Тэмүүлэн – үлдэх хэсэг.
- Маргаан гарвал нотариатч өөрөө шийдвэрлэхгүй, шүүхэд хандахыг мэдэгдэж, үйлдлээ түдгэлзүүлнэ.
Ингэснээр нотариатч зөвхөн захирамжийн хэлбэрийг бус, заавал өвлөх хувь, хамтын өмчийн эрхийг зэрэг хамгаална.