PSLCE Chichewa study materials
PSLCE Chichewa study resources

PSLCE Chichewa key terms

PSLCE Chichewa · Get comfortable with the vocabulary.

kumvetsera

Njira yolandira mawu ndi kuwamvetsa bwino pamene wina akulankhula kapena akusewera filimu. Munthu amatsatira mfundo za mawu, kamvekedwe ndi mtima wake kuti apeze tanthauzo lenileni.

Related: kumvetsa, kulankhula
kulankhula

Kutulutsa mawu kudzera pakamwa kuti munthu wina amve ndi kumvetsa zomwe ukunena. Izi zimaphatikizapo kusankha mawu oyenera, kuyankhula momveka ndi kusunga ulemu.

Related: kumvetsera, kamvekedwe ka mawu
kamvekedwe ka mawu

Mmene liwu limamvekera pakulankhulidwa, monga kukweza kapena kutsitsa maulemu, kapena kutalikitsa liwu. Kamvekedwe amathandiza kusiyanitsa tanthauzo ngati liwu limodzi likhoza kutanthauza zinthu zosiyanasiyana.

Related: kulankhula, maulemu
maulemu

Kagwiritsidwe ntchito ka mawu mokweza kapena kutsitsa liwu pa malo ena a mawu. Mu Chichewa maulemu amatha kusintha tanthauzo la liwu kapena kusonyeza mmene wokamba akumvera.

Related: kamvekedwe ka mawu, galamala
kumvetsa

Kudziwa tanthauzo la zomwe wamva kapena zomwe waŵerenga. Kumvetsa sikutheradi kungomva mawu okha, koma kuphatikiza mfundo, cholinga ndi mmene zinthu zikuyendera mu nkhani.

Related: kumvetsera, kuwerenga
kuwerenga

Kuyang'ana zolembedwa ndi kuzindikira mawu ndi ziganizo kuti upeze tanthauzo. Kuwerenga bwino kumafuna kudziwa mawu, kumvetsa galamala ndi kutsatira maganizo a wolemba.

Related: kumvetsa, zolembedwa
kulemba

Kuyika maganizo kapena nkhani pa pepala kapena pa chipangizo pogwiritsa ntchito zilembo ndi mawu. Kulemba kumafuna kudziwa kalembedwe ka mawu, galamala ndi dongosolo la nkhani.

Related: kalembedwe, kuwerenga
kalembedwe

Mmene mawu amalembedwera bwino m'chinenero, kuphatikizapo zilembo, mipata ndi zizindikiro. Kalembedwe kolondola ndi kofunika kuti wowerenga amvetse zomwe walemba popanda chisokonezo.

Related: kulemba, zizindikiro za m'kalembedwe
zizindikiro za m'kalembedwe

Zizindikiro monga kadontho, koma, fupiko ndi mawu oyankhula omwe amathandiza kugawa ndi kumveketsa ziganizo. Izi zimasintha mmene ziganizo zimawerengedwera ndi kutanthauzira.

Related: kalembedwe, ganizo
ganizo

Gulu la mawu omwe amakhala ndi mutu ndi mneni ndipo amamveka wokha ngati mawu athunthu. Ganizo limayamba ndi chilembo chachikulu ndipo limatha ndi chizindikiro choyenera.

Related: zizindikiro za m'kalembedwe, galamala
galamala

Malamulo osonyeza mmene mawu amalumikizana kukhala ziganizo m'chinenero. Galamala imafotokoza za mitundu ya mawu, kusintha kwa mawu ndi dongosolo la mawu mu ganizo.

Related: ganizo, mneni
mneni

Liwu lomwe limasonyeza zochitika, mkhalidwe kapena zomwe munthu kapena chinthu chikuchita mu ganizo. Mneni amasintha malinga ndi nthawi ndi munthu amene akuchita.

Related: galamala, nthawi ya mneni
nthawi ya mneni

Mmene mneni amasinthira kusonyeza ngati zochitika zidachitika kale, zikuchitika panopa kapena zidzachitike mtsogolo. Kusankha nthawi yolondola ndi kofunika kuti nkhani imveke bwino.

Related: mneni, galamala
dzina

Liwu lomwe limatchula munthu, malo, chinthu kapena lingaliro. Madzina amagawika m'magulu monga dzina la munthu, dzina la chinthu ndi dzina losamveka.

Related: galamala, katchulidwe ka dzina
katchulidwe ka dzina

Gulu la madzina omwe amagwiritsidwa ntchito mofanana polumikizana ndi mneni kapena mawu ena mu ganizo. Kudziwa katchulidwe kumathandiza kulemba ndi kulankhula molondola.

Related: dzina, galamala
chiganizo cholumikizira

Ganizo lomwe limalumikiza maganizo awiri kapena kupitirira pogwiritsa ntchito mawu olumikizira monga 'ndipo', 'koma' kapena 'chifukwa'. Izi zimathandiza kusonyeza ubale wa maganizo.

Related: ganizo, mawu olumikizira
mawu olumikizira

Mawu omwe amagwirizanitsa maganizo, ziganizo kapena mawu ena m'nkhani. Mwachitsanzo, mawu osonyeza chifukwa, mawu osonyeza kutsutsa ndi mawu osonyeza zotsatira.

Related: chiganizo cholumikizira, galamala
mawu ofanana tanthauzo

Mawu osiyana omwe amatanthauza kapena kufanana pafupi kwambiri. Kudziwa mawu amenewa kumathandiza kulemba mosiyanasiyana komanso kumvetsa zolembedwa zosiyanasiyana.

Related: mawu otsutsana tanthauzo, mawu a m'chinenero
mawu otsutsana tanthauzo

Mawu omwe amatanthauza zosiyana kapena zotsutsana, monga 'wamkulu' ndi 'wamng'ono'. Mawu awa amathandiza kufotokoza maganizo momveka bwino pochulukitsa mawu osankhidwa.

Related: mawu ofanana tanthauzo, mawu a m'chinenero
mawu a m'chinenero

Mawu amene amagwiritsidwa ntchito m'chinenero cha Chichewa ndipo ali ndi tanthauzo lomwe anthu a chinenerochi amamvetsa. Mawu amenewa amasiyanitsa chinenero ndi zilankhulo zina.

Related: mawu ofanana tanthauzo, chinenero
chinenero

Dongosolo la mawu ndi malamulo omwe anthu amagwiritsa ntchito polankhulana m'gulu lawo. Chichewa ndi chinenero cha anthu ambiri ku Malawi ndipo chimagwiritsidwa ntchito m'maphunziro ndi m'moyo wa tsiku ndi tsiku.

Related: mawu a m'chinenero, galamala
mawu oyankhulidwa

Mawu kapena mawu osavuta omwe anthu amagwiritsa ntchito pakulankhula kwa tsiku ndi tsiku, osati m'mabuku. Nthawi zambiri amakhala ndi tanthauzo lachindunji kapena lofanizira.

Related: miyambo, mawu ofanizira
miyambo

Mawu osavuta omwe tanthauzo lake siliri lenileni koma limadziwika ndi anthu a chinenero. Miyambo imatenga maganizo a chikhalidwe ndipo imagwiritsidwa ntchito polangiza kapena kufotokoza zinthu.

Related: mawu oyankhulidwa, mawu ofanizira
mawu ofanizira

Mawu omwe amafanizira chinthu ndi china kuti afotokoze bwino maganizo kapena mkhalidwe. Mwachitsanzo, kufanizira munthu wolimba mtima ndi mkango kumamveketsa kukhulupirika ndi mphamvu.

Related: miyambo, mawu oyankhulidwa
nkhani

Zolembedwa kapena zolankhulidwa zomwe zili ndi mutu, maganizo ndi mathero. Nkhani yabwino imatsatira dongosolo ndipo imafotokoza zinthu mwatsatanetsatane.

Related: mutu wa nkhani, dongosolo la nkhani
mutu wa nkhani

Mfundo yaikulu imene nkhani ikukamba kapena kufotokoza. Mutu umathandiza wowerenga kudziwa cholinga cha wolemba ndi kutsatira maganizo a nkhani.

Related: nkhani, dongosolo la nkhani
dongosolo la nkhani

Mmene maganizo a nkhani amatsatirana kuyambira chiyambi, pakati ndi mathero. Dongosolo labwino limathandiza wowerenga kumvetsa nkhani mosavutika ndi kukumbukira mfundo zake.

Related: nkhani, mutu wa nkhani
kalata

Uthenga wolembedwa womwe munthu amatumiza kwa wina, ndipo umakhala ndi chiyambi, thupi ndi mathero. Kalata ingakhale yaubwenzi kapena yantchito, ndipo iliyonse ili ndi malamulo ake.

Related: kalata yaubwenzi, kalata yantchito
kalata yaubwenzi

Kalata yomwe munthu amalembera bwenzi kapena wachibale, ndipo imakhala ndi mawu aulemu ndi aubwenzi. Imayamba ndi mawu opezeka ndipo imatha ndi dzina la wolemba.

Related: kalata, kalata yantchito
kalata yantchito

Kalata yokhudza nkhani za ntchito kapena bungwe, yomwe imalembedwa mwachidule ndi mwadongosolo. Imakhala ndi adilesi, tsiku, mutu wa nkhani ndi mawu otsiriza aulemu.

Related: kalata, kalata yaubwenzi
mathero a nkhani

Gawo lomaliza la nkhani kapena kalata lomwe limafotokoza zotsatira kapena kupereka mawu otsiriza. Mathero abwino amatsindikiza mfundo yaikulu ndipo samasiya wowerenga ndi chisokonezo.

Related: nkhani, dongosolo la nkhani
mawu oyamba a nkhani

Gawo loyamba la nkhani kapena kalata lomwe limadziwitsa wowerenga za mutu ndi cholinga cha zolembedwa. Mawu oyamba amayenera kukopa chidwi ndi kufotokoza mfundo yaikulu.

Related: nkhani, mutu wa nkhani
kuwerenga mwachidule

Kuwerenga mwachangu kuti upeze mfundo yaikulu kapena tanthauzo lonse la nkhani, osati kudziwa mawu onse. Njira imeneyi imathandiza kupeza mutu wa nkhani mwamsanga.

Related: kuwerenga, mutu wa nkhani
kuwerenga mozama

Kuwerenga mosamala kuti umvetsetse bwino maganizo onse, umvetsetse mawu ovuta ndi kuzindikira mmene nkhani ikuyendera. Izi zimathandiza kuyankha mafunso a kumvetsa.

Related: kuwerenga, kumvetsa
funso la kumvetsa

Funso lomwe limafunsa za tanthauzo la nkhani, osati kungokumbukira mawu okha. Mayankho ake amafuna kuganiza ndi kufotokoza mfundo za m'nkhani.

Related: kumvetsa, kuwerenga mozama
mawu ovuta

Mawu amene wowerenga sakudziwa bwino tanthauzo lake ndipo amafunikira kufotokozedwa kapena kuyang'ana m'buku la mawu. Kudziwa mawu ovuta kumathandiza kumvetsa nkhani yonse.

Related: mawu a m'chinenero, kumvetsa
buku la mawu

Buku lomwe lili ndi mawu a chinenero ndi matanthauzo awo, nthawi zambiri mwadongosolo la zilembo. Wophunzira amaligwiritsa ntchito kuti apeze tanthauzo la mawu osadziwika.

Related: mawu ovuta, mawu a m'chinenero
chiyankhulo

Mmene anthu amalankhulira m'dera linalake kapena m'gulu linalake, kuphatikizapo mawu ndi kamvekedwe ake. Chiyankhulo chimasiyana ndi chinenero cholembedwa chokhazikika.

Related: chinenero, mawu oyankhulidwa