PSLCE Chichewa key terms
PSLCE Chichewa · Get comfortable with the vocabulary.
- kumvetsera
- Related: kumvetsa, kulankhula
Njira yolandira mawu ndi kuwamvetsa bwino pamene wina akulankhula kapena akusewera filimu. Munthu amatsatira mfundo za mawu, kamvekedwe ndi mtima wake kuti apeze tanthauzo lenileni.
- kulankhula
- Related: kumvetsera, kamvekedwe ka mawu
Kutulutsa mawu kudzera pakamwa kuti munthu wina amve ndi kumvetsa zomwe ukunena. Izi zimaphatikizapo kusankha mawu oyenera, kuyankhula momveka ndi kusunga ulemu.
- kamvekedwe ka mawu
- Related: kulankhula, maulemu
Mmene liwu limamvekera pakulankhulidwa, monga kukweza kapena kutsitsa maulemu, kapena kutalikitsa liwu. Kamvekedwe amathandiza kusiyanitsa tanthauzo ngati liwu limodzi likhoza kutanthauza zinthu zosiyanasiyana.
- maulemu
- Related: kamvekedwe ka mawu, galamala
Kagwiritsidwe ntchito ka mawu mokweza kapena kutsitsa liwu pa malo ena a mawu. Mu Chichewa maulemu amatha kusintha tanthauzo la liwu kapena kusonyeza mmene wokamba akumvera.
- kumvetsa
- Related: kumvetsera, kuwerenga
Kudziwa tanthauzo la zomwe wamva kapena zomwe waŵerenga. Kumvetsa sikutheradi kungomva mawu okha, koma kuphatikiza mfundo, cholinga ndi mmene zinthu zikuyendera mu nkhani.
- kuwerenga
- Related: kumvetsa, zolembedwa
Kuyang'ana zolembedwa ndi kuzindikira mawu ndi ziganizo kuti upeze tanthauzo. Kuwerenga bwino kumafuna kudziwa mawu, kumvetsa galamala ndi kutsatira maganizo a wolemba.
- kulemba
- Related: kalembedwe, kuwerenga
Kuyika maganizo kapena nkhani pa pepala kapena pa chipangizo pogwiritsa ntchito zilembo ndi mawu. Kulemba kumafuna kudziwa kalembedwe ka mawu, galamala ndi dongosolo la nkhani.
- kalembedwe
- Related: kulemba, zizindikiro za m'kalembedwe
Mmene mawu amalembedwera bwino m'chinenero, kuphatikizapo zilembo, mipata ndi zizindikiro. Kalembedwe kolondola ndi kofunika kuti wowerenga amvetse zomwe walemba popanda chisokonezo.
- zizindikiro za m'kalembedwe
- Related: kalembedwe, ganizo
Zizindikiro monga kadontho, koma, fupiko ndi mawu oyankhula omwe amathandiza kugawa ndi kumveketsa ziganizo. Izi zimasintha mmene ziganizo zimawerengedwera ndi kutanthauzira.
- ganizo
- Related: zizindikiro za m'kalembedwe, galamala
Gulu la mawu omwe amakhala ndi mutu ndi mneni ndipo amamveka wokha ngati mawu athunthu. Ganizo limayamba ndi chilembo chachikulu ndipo limatha ndi chizindikiro choyenera.
- galamala
- Related: ganizo, mneni
Malamulo osonyeza mmene mawu amalumikizana kukhala ziganizo m'chinenero. Galamala imafotokoza za mitundu ya mawu, kusintha kwa mawu ndi dongosolo la mawu mu ganizo.
- mneni
- Related: galamala, nthawi ya mneni
Liwu lomwe limasonyeza zochitika, mkhalidwe kapena zomwe munthu kapena chinthu chikuchita mu ganizo. Mneni amasintha malinga ndi nthawi ndi munthu amene akuchita.
- nthawi ya mneni
- Related: mneni, galamala
Mmene mneni amasinthira kusonyeza ngati zochitika zidachitika kale, zikuchitika panopa kapena zidzachitike mtsogolo. Kusankha nthawi yolondola ndi kofunika kuti nkhani imveke bwino.
- dzina
- Related: galamala, katchulidwe ka dzina
Liwu lomwe limatchula munthu, malo, chinthu kapena lingaliro. Madzina amagawika m'magulu monga dzina la munthu, dzina la chinthu ndi dzina losamveka.
- katchulidwe ka dzina
- Related: dzina, galamala
Gulu la madzina omwe amagwiritsidwa ntchito mofanana polumikizana ndi mneni kapena mawu ena mu ganizo. Kudziwa katchulidwe kumathandiza kulemba ndi kulankhula molondola.
- chiganizo cholumikizira
- Related: ganizo, mawu olumikizira
Ganizo lomwe limalumikiza maganizo awiri kapena kupitirira pogwiritsa ntchito mawu olumikizira monga 'ndipo', 'koma' kapena 'chifukwa'. Izi zimathandiza kusonyeza ubale wa maganizo.
- mawu olumikizira
- Related: chiganizo cholumikizira, galamala
Mawu omwe amagwirizanitsa maganizo, ziganizo kapena mawu ena m'nkhani. Mwachitsanzo, mawu osonyeza chifukwa, mawu osonyeza kutsutsa ndi mawu osonyeza zotsatira.
- mawu ofanana tanthauzo
- Related: mawu otsutsana tanthauzo, mawu a m'chinenero
Mawu osiyana omwe amatanthauza kapena kufanana pafupi kwambiri. Kudziwa mawu amenewa kumathandiza kulemba mosiyanasiyana komanso kumvetsa zolembedwa zosiyanasiyana.
- mawu otsutsana tanthauzo
- Related: mawu ofanana tanthauzo, mawu a m'chinenero
Mawu omwe amatanthauza zosiyana kapena zotsutsana, monga 'wamkulu' ndi 'wamng'ono'. Mawu awa amathandiza kufotokoza maganizo momveka bwino pochulukitsa mawu osankhidwa.
- mawu a m'chinenero
- Related: mawu ofanana tanthauzo, chinenero
Mawu amene amagwiritsidwa ntchito m'chinenero cha Chichewa ndipo ali ndi tanthauzo lomwe anthu a chinenerochi amamvetsa. Mawu amenewa amasiyanitsa chinenero ndi zilankhulo zina.
- chinenero
- Related: mawu a m'chinenero, galamala
Dongosolo la mawu ndi malamulo omwe anthu amagwiritsa ntchito polankhulana m'gulu lawo. Chichewa ndi chinenero cha anthu ambiri ku Malawi ndipo chimagwiritsidwa ntchito m'maphunziro ndi m'moyo wa tsiku ndi tsiku.
- mawu oyankhulidwa
- Related: miyambo, mawu ofanizira
Mawu kapena mawu osavuta omwe anthu amagwiritsa ntchito pakulankhula kwa tsiku ndi tsiku, osati m'mabuku. Nthawi zambiri amakhala ndi tanthauzo lachindunji kapena lofanizira.
- miyambo
- Related: mawu oyankhulidwa, mawu ofanizira
Mawu osavuta omwe tanthauzo lake siliri lenileni koma limadziwika ndi anthu a chinenero. Miyambo imatenga maganizo a chikhalidwe ndipo imagwiritsidwa ntchito polangiza kapena kufotokoza zinthu.
- mawu ofanizira
- Related: miyambo, mawu oyankhulidwa
Mawu omwe amafanizira chinthu ndi china kuti afotokoze bwino maganizo kapena mkhalidwe. Mwachitsanzo, kufanizira munthu wolimba mtima ndi mkango kumamveketsa kukhulupirika ndi mphamvu.
- nkhani
- Related: mutu wa nkhani, dongosolo la nkhani
Zolembedwa kapena zolankhulidwa zomwe zili ndi mutu, maganizo ndi mathero. Nkhani yabwino imatsatira dongosolo ndipo imafotokoza zinthu mwatsatanetsatane.
- mutu wa nkhani
- Related: nkhani, dongosolo la nkhani
Mfundo yaikulu imene nkhani ikukamba kapena kufotokoza. Mutu umathandiza wowerenga kudziwa cholinga cha wolemba ndi kutsatira maganizo a nkhani.
- dongosolo la nkhani
- Related: nkhani, mutu wa nkhani
Mmene maganizo a nkhani amatsatirana kuyambira chiyambi, pakati ndi mathero. Dongosolo labwino limathandiza wowerenga kumvetsa nkhani mosavutika ndi kukumbukira mfundo zake.
- kalata
- Related: kalata yaubwenzi, kalata yantchito
Uthenga wolembedwa womwe munthu amatumiza kwa wina, ndipo umakhala ndi chiyambi, thupi ndi mathero. Kalata ingakhale yaubwenzi kapena yantchito, ndipo iliyonse ili ndi malamulo ake.
- kalata yaubwenzi
- Related: kalata, kalata yantchito
Kalata yomwe munthu amalembera bwenzi kapena wachibale, ndipo imakhala ndi mawu aulemu ndi aubwenzi. Imayamba ndi mawu opezeka ndipo imatha ndi dzina la wolemba.
- kalata yantchito
- Related: kalata, kalata yaubwenzi
Kalata yokhudza nkhani za ntchito kapena bungwe, yomwe imalembedwa mwachidule ndi mwadongosolo. Imakhala ndi adilesi, tsiku, mutu wa nkhani ndi mawu otsiriza aulemu.
- mathero a nkhani
- Related: nkhani, dongosolo la nkhani
Gawo lomaliza la nkhani kapena kalata lomwe limafotokoza zotsatira kapena kupereka mawu otsiriza. Mathero abwino amatsindikiza mfundo yaikulu ndipo samasiya wowerenga ndi chisokonezo.
- mawu oyamba a nkhani
- Related: nkhani, mutu wa nkhani
Gawo loyamba la nkhani kapena kalata lomwe limadziwitsa wowerenga za mutu ndi cholinga cha zolembedwa. Mawu oyamba amayenera kukopa chidwi ndi kufotokoza mfundo yaikulu.
- kuwerenga mwachidule
- Related: kuwerenga, mutu wa nkhani
Kuwerenga mwachangu kuti upeze mfundo yaikulu kapena tanthauzo lonse la nkhani, osati kudziwa mawu onse. Njira imeneyi imathandiza kupeza mutu wa nkhani mwamsanga.
- kuwerenga mozama
- Related: kuwerenga, kumvetsa
Kuwerenga mosamala kuti umvetsetse bwino maganizo onse, umvetsetse mawu ovuta ndi kuzindikira mmene nkhani ikuyendera. Izi zimathandiza kuyankha mafunso a kumvetsa.
- funso la kumvetsa
- Related: kumvetsa, kuwerenga mozama
Funso lomwe limafunsa za tanthauzo la nkhani, osati kungokumbukira mawu okha. Mayankho ake amafuna kuganiza ndi kufotokoza mfundo za m'nkhani.
- mawu ovuta
- Related: mawu a m'chinenero, kumvetsa
Mawu amene wowerenga sakudziwa bwino tanthauzo lake ndipo amafunikira kufotokozedwa kapena kuyang'ana m'buku la mawu. Kudziwa mawu ovuta kumathandiza kumvetsa nkhani yonse.
- buku la mawu
- Related: mawu ovuta, mawu a m'chinenero
Buku lomwe lili ndi mawu a chinenero ndi matanthauzo awo, nthawi zambiri mwadongosolo la zilembo. Wophunzira amaligwiritsa ntchito kuti apeze tanthauzo la mawu osadziwika.
- chiyankhulo
- Related: chinenero, mawu oyankhulidwa
Mmene anthu amalankhulira m'dera linalake kapena m'gulu linalake, kuphatikizapo mawu ndi kamvekedwe ake. Chiyankhulo chimasiyana ndi chinenero cholembedwa chokhazikika.