Tadbir Urus, Etika dan Dasar Kelestarian
Domain ini menguji cara keputusan alam sekitar dibuat: siapa berkuasa, instrumen apa digunakan, dan nilai etika apa menjadi asas. Calon perlu membezakan undang-undang, dasar dan garis panduan, serta memahami proses penilaian kesan alam sekitar.
Prinsip dan instrumen
Tadbir urus baik menekankan akauntabiliti, ketelusan, kedaulatan undang-undang, penyertaan dan kawalan rasuah. Instrumen dasar termasuk pengawalseliaan (larangan, lesen), berasaskan pasaran (cukai, permit), sukarela (pensijilan, komitmen korporat) dan maklumat (label, laporan). Prinsip pencemar membayar dan prinsip berjaga-jaga membimbing keputusan apabila risiko tidak pasti.
Di Malaysia, Akta Kualiti Alam Sekeliling 1974 menyediakan rangka kawalan pencemaran. Aktiviti yang ditetapkan memerlukan Penilaian Kesan Alam Sekitar di bawah perintah EIA yang berkuat kuasa; proses ini melibatkan skop, kajian, laporan dan penyertaan awam mengikut keperluan. Bursa Malaysia menggalakkan pelaporan kelestarian, tetapi laporan bukan pengganti pematuhan undang-undang.
Contoh berkerja
Cadangan kuari berhampiran kampung. Langkah pertama ialah semak sama ada aktiviti itu tergolong dalam senarai yang ditetapkan untuk EIA. Jika ya, pemaju perlu menyediakan laporan EIA, menilai debu, bunyi, air dan biodiversiti, mengadakan penyertaan awam dan mencadangkan langkah mitigasi. Kelulusan bukan automatik; syarat pematuhan dan pemantauan mesti dinyatakan.
Perangkap markah
Menganggap EIA sebagai kelulusan automatik; menyatakan penyertaan awam sentiasa pilihan; mencampurkan dasar dengan akta; dan melabel projek lestari tanpa bukti pematuhan atau pemantauan.