Talaq dalam Keadaan Marah dan Rujuk Tanpa Akad
Rizal dan Aminah berkahwin pada Januari 2023 dengan mahar RM5,000. Pada Februari tahun ini, semasa bertengkar tentang wang, Rizal melafazkan 'aku ceraikan engkau' satu kali di hadapan adiknya. Aminah sedang haid ketika itu. Selepas dua minggu, Rizal menyesal, membawa Aminah pulang ke rumah mereka dan memberi RM500 sambil berkata bahawa itu mahar baru mereka. Tiada akad baru dan tiada saksi. Aminah kini hamil empat bulan. Ibu Aminah menuntut Rizal membayar nafkah iddah dan mut'ah, manakala Rizal berhujah bahawa talaq itu tidak sah kerana dia marah dan Aminah sedang haid, jadi tiada iddah dan tiada nafkah yang perlu dibayar. Pasangan ini tidak pernah merujuk kepada mahkamah syariah dan tidak tahu sama ada mereka masih suami isteri. Mereka bertanya kepada guru KAFA kampung tentang status perkahwinan, kesahihan rujuk, dan hak Aminah sepanjang tempoh yang tinggal.
1. Adakah talaq yang dilafazkan Rizal sah? Bincangkan dari sudut talaq bid'i dan keadaan marah.
Read the worked answer
Lafaz dan kesaksian. Lafaz 'aku ceraikan engkau' ialah lafaz sarih, iaitu terang dan tidak memerlukan niat. Ia diucapkan di hadapan adiknya, maka berlaku dalam keadaan yang boleh disaksikan. Dari sudut lafaz, talaq itu telah jatuh.
Talaq ketika haid. Menjatuhkan talaq ketika isteri sedang haid dinamakan talaq bid'i. Hukumnya berdosa kerana menyalahi cara yang disyariatkan, iaitu menunggu isteri suci lalu menjatuhkan talaq tanpa digauli. Namun begitu, menurut jumhur fuqaha, talaq bid'i tetap sah dan tetap dikira satu talaq. Tidak ada dalil yang membatalkannya, hanya dosa pada cara dan waktunya.
Keadaan marah. Marah tidak membatalkan talaq selagi orang itu masih sedar akan kata-katanya. Yang membatalkan ialah hilang akal, gila, mabuk yang menghilangkan kesedaran, atau dipaksa. Rizal tahu dia sedang berkata 'aku ceraikan engkau', maka hujahnya bahawa talaq tidak sah kerana marah tidak diterima.
Kesimpulan. Talaq satu itu sah dan berdosa dari segi caranya. Statusnya ialah talaq raj'i, iaitu Rizal masih boleh rujuk dalam iddah tanpa akad baru. Anggapan bahawa tiada iddah adalah salah.
2. Adakah tindakan Rizal membawa Aminah pulang dan memberi RM500 dikira rujuk yang sah?
Read the worked answer
Syarat rujuk. Rujuk dalam talaq raj'i hendaklah dilakukan dalam tempoh iddah, dengan lafaz yang menunjukkan rujuk, dan disaksikan oleh dua orang saksi lelaki yang adil. Di Malaysia, rujuk juga mesti didaftarkan di mahkamah syariah supaya rekod perkahwinan terpelihara.
Penilaian tindakan Rizal. Membawa pulang isteri dan memberi RM500 tanpa lafaz rujuk yang jelas serta tanpa saksi tidak memenuhi syarat rujuk. Kata-kata 'ini mahar baru kita' menunjukkan dia sendiri menganggap akad baru telah berlaku, sedangkan akad baru hanya diperlukan selepas iddah tamat dan tidak boleh dilakukan secara lisan tanpa wali dan saksi.
Tempoh iddah. Aminah hamil empat bulan, maka iddahnya berlangsung sehingga melahirkan anak. Ini bermakna pasangan itu masih dalam iddah dan pintu rujuk masih terbuka.
Tindakan yang betul. Rizal hendaklah melafazkan rujuk dengan jelas di hadapan dua saksi, kemudian mendaftarkannya di mahkamah syariah. RM500 itu tidak boleh dianggap mahar kerana mahar hanya berkaitan akad baru. Jika iddah tamat tanpa rujuk, barulah diperlukan akad nikah baru dengan wali, dua saksi dan mahar baru.
3. Apakah hak Aminah dari segi nafkah iddah, mut'ah dan nafkah anak?
Read the worked answer
Nafkah iddah. Dalam talaq raj'i, isteri berhak mendapat nafkah iddah berupa tempat tinggal, makanan dan pakaian sepanjang tempoh iddah selagi dia tidak nusyuz. Hujah Rizal bahawa tiada iddah adalah tidak berasas kerana talaq itu sah dan isterinya hamil.
Mut'ah. Mut'ah ialah pemberian penghibur yang disyariatkan kepada isteri yang diceraikan. Kadarnya mengikut kemampuan suami dan keadaan isteri; ia tidak sama dengan mahar dan tidak boleh dianggap sebagai pengganti nafkah iddah. RM500 yang telah diberi boleh dikira sebahagian daripada mut'ah jika diniatkan begitu.
Nafkah anak. Anak dalam kandungan tetap menjadi tanggungan Rizal. Nafkah anak wajib ditunaikan selepas lahir, termasuk kos kelahiran dan keperluan harian, dan ia tidak gugur hanya kerana ibu bapa bercerai. Ibu yang menyusukan anak juga berhak menuntut upah susuan jika keadaan memerlukan.
Nasihat. Memandangkan iddah masih berjalan sehingga melahirkan, pasangan ini digalakkan berdamai dan merujuk kepada mahkamah syariah untuk merekodkan rujuk serta menetapkan jumlah nafkah. Rizal juga perlu bertaubat dan tidak mengulangi talaq semasa marah kerana talaq ketiga akan menutup pintu rujuk.