Kenaikan Tambang Bas Marudah dan Keanjalan Permintaan
Syarikat Bas Marudah mengendalikan 40 bas dalam laluan bandar-kampung. Tambang semasa ialah RM2.50 seorang dan syarikat membawa 18,000 penumpang sehari; 70% daripadanya komuter harian dan 30% penumpang riadah hujung minggu. Kajian pasaran menganggarkan keanjalan harga permintaan komuter ialah -0.4 dan penumpang riadah -1.6. Keanjalan silang permintaan bas terhadap tambang teksi ialah +0.7, manakala keanjalan pendapatan permintaan ialah +0.5; pendapatan isi rumah di kawasan itu dijangka meningkat 4% tahun depan. Kos berubah ialah RM1.80 seorang penumpang dan kos tetap RM90,000 sebulan. Harga diesel telah meningkat, dan syarikat mempertimbangkan kenaikan tambang 20% atau mengurangkan empat perjalanan daripada 40. Kerajaan negeri menawarkan subsidi diesel bersyarat jika tambang tidak dinaikkan, manakala persatuan pengguna membantah sebarang kenaikan.
1. Hitung kesan kenaikan tambang 20% terhadap hasil, kos berubah dan keuntungan bulanan. Adakah kenaikan itu wajar dari sudut keuntungan?
Read the worked answer
Penumpang harian 18,000 terdiri daripada 12,600 komuter (70%) dan 5,400 penumpang riadah (30%). Tambang naik 20% daripada RM2.50 kepada RM3.00.
Komuter: % perubahan kuantiti = -0.4 x 20% = -8%, jadi 12,600 x 0.92 = 11,592 penumpang sehari. Penumpang riadah: % perubahan = -1.6 x 20% = -32%, jadi 5,400 x 0.68 = 3,672 penumpang sehari. Jumlah baharu = 15,264 penumpang sehari, atau 457,920 sebulan (30 hari).
Hasil baharu = RM3.00 x 457,920 = RM1,373,760. Kos berubah = RM1.80 x 457,920 = RM823,056. Margin sumbangan = RM550,704. Tolak kos tetap RM90,000, untung = RM460,704 sebulan.
Sebelum kenaikan: hasil = RM2.50 x 540,000 = RM1,350,000; kos berubah = RM972,000; margin sumbangan = RM378,000; untung = RM288,000.
Kenaikan tambang menambah untung sebanyak RM172,704 sebulan walaupun bilangan penumpang jatuh 15.2%. Hasil meningkat 1.8% kerana segmen komuter tidak anjal. Namun, segmen riadah menyusut hasil: 5,400 x RM2.50 = RM13,500 sehari sebelum, berbanding 3,672 x RM3.00 = RM11,016 sehari selepas, iaitu penurunan RM2,484 sehari. Maka kenaikan tambang menyeluruh sebenarnya dibiayai oleh komuter, bukan penumpang riadah. Dari sudut keuntungan semata-mata, kenaikan itu wajar; dari sudut kebajikan, ia membebankan komuter yang mempunyai pilihan terhad.
2. Bincangkan mengapa keputusan berdasarkan keanjalan harga purata sahaja boleh mengelirukan. Gunakan keanjalan silang dan keanjalan pendapatan dalam jawapan anda.
Read the worked answer
Keanjalan -0.4 dan -1.6 ialah nilai purata. Dalam realiti, keanjalan berbeza mengikut waktu puncak, jarak perjalanan, tujuan dan ufuk masa. Dalam jangka pendek, komuter terikat dengan tempat kerja dan tempat tinggal, tetapi dalam jangka panjang mereka boleh berpindah rumah atau pekerjaan, menjadikan permintaan lebih anjal. Jika syarikat hanya melihat nilai purata, ia mungkin terlepas pandang bahawa kenaikan tambang 20% boleh menyebabkan kehilangan penumpang secara berterusan selepas beberapa tahun.
Keanjalan silang +0.7 bermaksud jika tambang teksi naik 10%, permintaan bas naik 7%, iaitu 1,260 penumpang sehari (0.07 x 18,000). Pada margin sumbangan RM0.70 seorang, ini menambah RM882 sehari, atau kira-kira RM26,460 sebulan. Sebaliknya, jika tambang teksi turun, permintaan bas akan jatuh walaupun tambang bas tidak berubah.
Keanjalan pendapatan +0.5 bermaksud kenaikan pendapatan isi rumah 4% menambah permintaan bas sebanyak 2%, iaitu 360 penumpang sehari, atau tambahan margin sumbangan RM252 sehari (RM7,560 sebulan). Faktor luaran ini boleh mengatasi kesan kenaikan tambang kecil.
Oleh itu, strategi lebih baik ialah menaikkan tambang komuter waktu puncak secara sederhana, misalnya 10%, dan menurunkan tambang riadah 10-20%. Kerana permintaan riadah anjal, potongan tambang 10% meningkatkan penumpang 16% dan hasil segmen itu kira-kira 4.4% (0.9 x 1.16 = 1.044). Ini mengisi kapasiti luar puncak tanpa menghalau komuter.
3. Syarikat perlu memilih antara menerima subsidi diesel bersyarat, menaikkan tambang komuter 10%, atau memotong empat perjalanan. Cadangkan pilihan dan syaratnya.
Read the worked answer
Memotong empat daripada 40 perjalanan bermakna pengurangan kekerapan 10%. Kesan terhadap permintaan tidak diberi secara langsung, tetapi pengurangan kekerapan biasanya menurunkan kualiti perkhidmatan, menambah masa menunggu dan boleh menyebabkan kehilangan penumpang yang lebih besar daripada jangkaan. Langkah ini juga boleh menjejaskan penumpang di luar waktu puncak yang tidak mempunyai alternatif.
Menaikkan tambang komuter 10%: dengan keanjalan -0.4, kuantiti jatuh 4%, jadi komuter menjadi 12,600 x 0.96 = 12,096 sehari. Hasil komuter meningkat kira-kira 5.6% (1.10 x 0.96 = 1.056). Ini menambah hasil tanpa kehilangan penumpang terlalu banyak, tetapi masih membebankan komuter.
Subsidi diesel bersyarat hanya wajar jika nilainya sekurang-kurangnya menyamai tambahan untung daripada kenaikan tambang, iaitu RM172,704 sebulan, dan jika syaratnya telus serta tidak boleh ditarik secara tiba-tiba. Jika subsidi lebih kecil, syarikat menanggung kerugian. Namun, subsidi penuh tanpa syarat boleh melemahkan insentif syarikat mengawal kos.
Cadangan: terima subsidi separa yang menampung 60-70% jurang kos, sambil menaikkan tambang komuter 8-10% dan mengekalkan tambang riadah atau menurunkannya untuk mengisi tempat kosong. Ini berkongsi beban antara kerajaan, syarikat dan pengguna. Syarikat juga perlu berunding secara terbuka dan mengelakkan ancaman menghentikan perkhidmatan, kerana tindakan itu boleh mencetuskan pengawalseliaan dan merosakkan reputasi.