Petempatan, Pembandaran dan Perancangan Wilayah
Domain ini menguji lokasi dan susunan petempatan, hierarki pusat, proses pembandaran, guna tanah bandar dan perancangan wilayah. Calon perlu membezakan tapak dengan situasi, menerangkan hierarki perkhidmatan dan menilai kesan pembandaran tidak terancang.
Konsep teras
- Tapak ialah lokasi fizikal petempatan: lembah sungai, dataran banjir, kaki bukit, persimpangan. Situasi ialah hubungan dengan kawasan sekeliling: akses ke pelabuhan, tanah pertanian dan laluan perdagangan.
- Hierarki petempatan disusun mengikut saiz penduduk dan julat perkhidmatan. Pusat lebih tinggi mempunyai ambang penduduk lebih besar, julat lebih luas dan perkhidmatan lebih khusus.
- Pembandaran ialah peningkatan perkadaran penduduk yang tinggal di bandar; pertumbuhan bandar pula peningkatan bilangan penduduk bandar secara mutlak.
- Guna tanah bandar lazimnya menunjukkan zon pusat perniagaan, perumahan, industri dan pinggir bandar, dipengaruhi sewa tanah dan aksesibiliti.
- Perancangan wilayah menggunakan kutub pertumbuhan, koridor pembangunan dan penyahpusatan untuk mengurangkan jurang antara wilayah.
Contoh berstruktur
Sebuah klinik desa memerlukan ambang 5,000 penduduk dan julat 10 km, manakala pasar mini memerlukan ambang 1,000 penduduk dan julat 3 km. Kampung A mempunyai 4,000 penduduk dalam radius 8 km. Pasar mini boleh wujud kerana ambangnya dipenuhi, tetapi klinik mungkin tidak lestari kerana penduduk kurang daripada ambang. Jawapan mesti mengaitkan ambang, julat dan saiz penduduk, bukan sekadar menyatakan kampung itu kecil.
Perangkap markah
Jangan keliru tapak dengan situasi. Jangan samakan kadar pembandaran dengan pertumbuhan penduduk bandar. Hierarki pusat bukan hanya berdasarkan bilangan perkhidmatan, tetapi juga ambang dan julat.