STPM Pengajian Syariah Kontemporari 930 cheat sheet

Syariah bermaksud jalan yang ditetapkan Allah; fiqh ialah hasil pemahaman manusia terhadap nas, maka fiqh bersifat zanni dan boleh berubah mengikut konteks.

Sumber utama: al-Quran, al-Sunnah, ijmak, qiyas; sumber sokongan: istihsan, maslahah mursalah, uruf, istishab, dan syar'u man qablana.

Ijtihad ialah usaha maksimum mujtahid mengeluarkan hukum daripada dalil; syaratnya menguasai bahasa Arab, ilmu al-Quran dan al-Sunnah, usul al-fiqh, serta maqasid.

Ijtihad jama'i (kolektif) menjadi metodologi utama fatwa kontemporari melalui institusi seperti Jawatankuasa Fatwa dan Majma' al-Fiqh al-Islami.

Perbezaan mazhab fiqh adalah rahmat dan hasil perbezaan metodologi istinbat, bukan pertentangan prinsip akidah.

Pengajian Syariah kontemporari menggabungkan ilmu naqli (wahyu) dengan ilmu aqli (sains, ekonomi, perubatan) untuk menjawab isu baharu.

Fatwa kontemporari mesti mengambil kira uruf tempatan, realiti semasa (al-waqi'), dan kemaslahatan tanpa melanggar nas qat'i.

Prinsip: nas qat'i tidak berubah; nas zanni terbuka kepada ijtihad, penyesuaian, dan tarjih berdasarkan dalil yang lebih kuat.

Al-Quran ialah sumber tertinggi; hukum yang qat'i al-thubut wa al-dalalah seperti larangan riba tidak boleh diubah oleh ijtihad.

Ayat hukum (ayat ahkam) berjumlah lebih kurang 500 ayat daripada 6,236 ayat al-Quran, merangkumi ibadah, muamalat, munakahat, dan jinayat.

Al-Sunnah berfungsi sebagai penguat (ta'kid), penjelas (bayan tafsir), pembatas (bayan taqyid), dan penetap hukum baharu (bayan tasyri').

Hadis mutawatir memberi keyakinan (qat'i); hadis ahad hanya memberi zann, maka tidak boleh menetapkan akidah tetapi boleh diamalkan dalam hukum amali.

Kaidah tarjih: dalil qat'i didahulukan atas zanni; nas khas mendahului nas am; nas yang melarang didahulukan atas yang membenarkan.

Sunnah qawliyyah, fi'liyyah, dan taqririyyah semuanya menjadi hujah; perbuatan Nabi yang bersifat kekhususan baginya tidak menjadi syariat umat.

Naskh berlaku pada zaman wahyu sahaja; selepas kewafatan Nabi tiada naskh, hanya tarjih antara dalil yang berbeza.

Aplikasi kontemporari: kaedah gabungan nas dan siyasah syar'iyyah digunakan dalam fatwa teknologi, perubatan, dan kewangan.

Al-ahkam al-khamsah: wajib, sunat, haram, makruh, harus; setiap perbuatan mukalaf termasuk dalam salah satu kategori ini.

Al-hakim ialah Allah; al-mahkum fih ialah perbuatan; al-mahkum 'alaih ialah mukalaf; al-hukm ialah khitab syar'i.

Qawa'id fiqhiyyah utama: al-umur bi maqasidiha; al-yaqin la yazulu bi al-syakk; al-masyaqqah tajlib al-taysir; al-darar yuzal; al-adah muhakkamah.

Al-adah muhakkamah bermaksud uruf yang tidak bercanggah nas boleh dijadikan asas hukum, contohnya uruf dalam jual beli dan perkahwinan.

Maslahah mursalah ialah kemaslahatan yang tiada nas khusus menyokong atau menolaknya; diterima jika selari dengan maqasid dan tidak membatalkan nas.

Maqasid al-shariah peringkat daruriyyat: agama, nyawa, akal, keturunan, dan harta; kemudian hajiyyat dan tahsiniyyat.

Kaidah: dar' al-mafasid muqaddam 'ala jalb al-masalih - mencegah kerosakan didahulukan daripada menarik manfaat.

Maslahah mesti bersifat pasti (qat'iyyah), menyeluruh (kulliyyah), dan tidak bercanggah dengan nas qat'i untuk diterima sebagai hujah.

Syarat sah solat: Islam, baligh, berakal, suci daripada hadas dan najis, menutup aurat, menghadap kiblat, dan masuk waktu.

Arah kiblat dianggarkan melalui kaedah astronomi; jika tidak dapat dipastikan, ijtihad arah yang paling diyakini memadai.

Solat jamak dan qasar dibenarkan bagi musafir dengan syarat jarak perjalanan (lebih kurang 2 marhalah/81 km menurut majoriti) dan bukan perjalanan maksiat.

Tayammum menggantikan wuduk apabila tiada air atau air memudaratkan; syaratnya menggunakan tanah berdebu yang suci.

Puasa batal dengan makan, minum, dan jimak secara sengaja; suntikan nutrisi intravena menurut majoriti ulama membatalkan, suntikan bukan nutrisi tidak.

Zakat fitrah wajib bagi setiap Muslim yang mempunyai lebihan makanan pada malam dan hari raya; kadar satu sa' (kira-kira 2.7 kg) makanan asasi.

Haji: syarat wajib ialah Islam, baligh, berakal, merdeka, mampu (istikta'ah) dari segi kewangan, kesihatan, dan keselamatan perjalanan.

Isu kontemporari: solat dalam pengangkutan mengikut kemampuan, penentuan waktu solat di kawasan kutub menggunakan waktu terdekat, dan vaksinasi semasa ihram.

Riba al-fadl berlaku dalam pertukaran barang ribawi yang sama jenis dengan kadar berbeza; riba al-nasi'ah berlaku kerana penangguhan bayaran.

Kontrak utama kewangan Islam: murabahah (jual beli dengan keuntungan), ijarah (sewa), musyarakah (perkongsian), mudarabah (kongsi untung), salam, dan istisna'.

Murabahah mesti memenuhi rukun jual beli: barang wujud, harga dan keuntungan jelas, serta penjual memiliki barang sebelum menjualnya.

Takaful berasaskan tabarru' (derma) dan ta'awun (saling membantu), berbeza daripada insurans konvensional yang berasaskan gharar dan riba.

Gharar (ketidakpastian berlebihan), maisir (perjudian), dan riba ialah tiga larangan asas dalam muamalat Islam.

Sukuk ialah sekuriti berasaskan aset atau projek sebenar (ijarah, musyarakah, murabahah); sukuk mesti terikat dengan aset ketara, bukan hutang tulen.

Kaidah: al-kharaj bi al-daman - keuntungan disertai tanggungan risiko; pihak yang menanggung risiko berhak mendapat keuntungan.

Transaksi moden: e-dagang dibenarkan jika sighah, objek, dan harga jelas; mata wang kripto dinilai berdasarkan ada atau tiada qabd dan jaminan nilai.

Rukun nikah: calon lelaki, calon perempuan, wali, dua saksi, sighah ijab dan kabul; tanpa rukun ini nikah tidak sah.

Syarat wali: Islam, baligh, berakal, adil, dan lelaki; wali mujbir boleh mengahwinkan anak perawan tanpa persetujuannya menurut mazhab Syafi'i, tetapi kebanyakan undang-undang keluarga moden mewajibkan persetujuan.

Mahar wajib diberikan oleh suami; kadarnya tidak ditetapkan syarak tetapi mesti jelas dan tidak bertentangan dengan syariat.

Talak raj'i membolehkan rujuk dalam tempoh iddah tanpa akad baharu; talak bain memerlukan akad baharu dan mahar baharu.

Iddah: tiga kali haid bagi yang haid, tiga bulan bagi yang tidak haid, dan melahirkan anak bagi yang hamil; nafkah iddah wajib atas suami.

Poligami dibenarkan dengan syarat adil dan mampu; al-Quran menetapkan had empat isteri dan memberi amaran kezaliman jika tidak mampu berlaku adil.

Hak hadhanah diutamakan kepada ibu selagi tidak hilang syarat kelayakan; selepas itu bapa atau wali mengikut kepentingan kanak-kanak.

Isu kontemporari: nikah dalam talian, perkahwinan bawah umur, dan pengesahan anak luar nikah dibincangkan melalui maqasid dan undang-undang keluarga Islam negeri.

Jinayat terbahagi kepada hudud (hukum tetap), qisas (balasan setimpal), diyat (ganti rugi), dan takzir (hukuman budi bicara hakim).

Hudud termasuk zina, qazaf, sariqah, hirabah, syurb khamar, dan riddah; pelaksanaannya memerlukan bukti yang sangat ketat.

Zina disabitkan melalui empat saksi lelaki adil atau pengakuan; qazaf (tuduhan zina tanpa bukti) dikenakan 80 sebatan.

Sariqah memerlukan syarat: harta bernilai (nisab), diambil secara sembunyi, dari tempat simpanan, dan tanpa keraguan pemilikan.

Qisas nyawa membolehkan waris memilih qisas, diyat, atau pengampunan; pengampunan tidak menghapuskan hak masyarakat dalam takzir.

Siyasah syar'iyyah ialah pengurusan urusan rakyat oleh pemerintah berdasarkan syariat dan maslahah, termasuk dasar ekonomi, keselamatan, dan pentadbiran.

Kaidah: tasharruf al-imam 'ala al-ra'iyyah manut bi al-maslahah - tindakan pemerintah terhadap rakyat terikat dengan maslahah.

Mahkamah Syariah di Malaysia berbidang kuasa dalam undang-undang keluarga, harta pusaka kecil, dan kesalahan syariah; hukuman terhad mengikut undang-undang negeri.

Akhlak ialah keadaan jiwa yang mendorong perbuatan tanpa pemikiran panjang; akhlak mahmudah lawannya akhlak mazmumah.

Tasawuf bertujuan pembersihan hati (tazkiyat al-nafs) melalui taqwa, ikhlas, sabar, syukur, dan zuhud tanpa meninggalkan syariat.

Tiga peringkat jiwa: al-nafs al-ammarah (dorong kejahatan), al-nafs al-lawwamah (mencela diri), dan al-nafs al-mutmainnah (tenang dengan Allah).

Muhasabah ialah perhitungan diri terhadap amalan; mujahadah ialah usaha menentang hawa nafsu untuk mencapai kesucian hati.

Tasawuf sunni menekankan kesetiaan kepada al-Quran dan al-Sunnah serta guru (mursyid) yang sah; amalan yang bercanggah syariat ditolak.

Akhlak Islam merangkumi hubungan dengan Allah (habl min Allah), manusia (habl min al-nas), dan alam (habl min al-'alam).

Isu kontemporari: ketagihan media sosial, stres, dan kesihatan mental dikaitkan dengan konsep sabar, tawakal, dan zikir sebagai terapi rohani.

Pembentukan sahsiah memerlukan keseimbangan ilmu, iman, dan amal; Rasulullah diutus untuk menyempurnakan akhlak (li utammima makarim al-akhlaq).

Bioetika: pemindahan organ dibenarkan dengan syarat keizinan penderma dan kematian otak disahkan; jual beli organ diharamkan kerana memuliakan manusia.

Rawatan kesuburan (IVF) dibenarkan dalam ikatan perkahwinan sah antara suami isteri; pendermaan sperma, ovum, atau rahim pihak ketiga diharamkan.

Pengguguran dibenarkan hanya untuk menyelamatkan nyawa ibu atau kecacatan teruk yang disahkan doktor; selepas peniupan roh (120 hari) hukumnya lebih ketat.

Teknologi: data peribadi, AI, dan biometrik dinilai melalui maqasid hifz al-mal dan hifz al-nafs; penipuan digital termasuk gharar dan taghrir.

Alam sekitar: konsep khalifah dan imarah al-ard mewajibkan pemeliharaan alam; pembaziran (israf) dan kerosakan (ifsad) dilarang.

Fatwa kontemporari mesti mematuhi syarat: berasaskan dalil, menepati kaedah usul, mengambil kira realiti semasa, dan dikeluarkan oleh pihak berautoriti.

Fatwa berbeza antara negara kerana perbezaan uruf, mazhab, dan konteks; umat Islam wajib merujuk fatwa institusi di tempat masing-masing.

Prinsip: al-darurah tuqaddar bi qadariha - keperluan darurat dibenarkan hanya sekadar keperluan, bukan melampaui batas.

Al-Quran menetapkan prinsip lakum dinukum wa liya din - kebebasan beragama tanpa paksaan dalam urusan agama.

Konsep ummah wasatiyyah menuntut umat Islam bersikap sederhana, adil, dan seimbang dalam hubungan antara agama dan budaya.

Dialog antara agama (interfaith dialogue) dibenarkan untuk kesejahteraan bersama, tetapi tidak boleh mencampur aduk akidah atau ibadah.

Masyarakat majmuk menuntut prinsip keadilan (al-'adl), ihsan, dan kewajipan memelihara hak jiran bukan Muslim.

Globalisasi membawa cabaran sekularisme, liberalisme, dan hedonisme; umat Islam perlu menyaring budaya melalui penapis syariat dan maqasid.

Dasar Malaysia: Islam sebagai agama Persekutuan, kebebasan beragama dijamin Perlembagaan, dan urusan agama Islam di bawah bidang kuasa negeri.

Konsep rahmatan lil-'alamin menuntut umat Islam menyumbang kepada keamanan, pembangunan, dan kesejahteraan sejagat.

Cabaran globalisasi: identiti Muslim, ekonomi digital, dan pengaruh media; penyelesaian menekankan ilmu, akhlak, dan penyertaan aktif dalam masyarakat.