Pengenalan Pengajian Syariah Kontemporari: Konsep, Sumber dan Metodologi Ijtihad
Domain ini menguji keupayaan calon membezakan syariah daripada fiqh, menjejaki sumber hukum, dan memilih metodologi ijtihad yang wajar bagi masalah baharu seperti kripto, AI dan transaksi digital.
Syariah, fiqh dan fatwa
- Syariah: ketetapan wahyu (al-Quran dan al-Sunnah) - bersifat qat'i dan tetap merentas masa.
- Fiqh: kefahaman fuqaha' hasil ijtihad - bersifat zanni, berubah mengikut masa, tempat dan 'urf. Kaedahnya: taghayyur al-fatwa bi taghayyur al-azminah wa al-amkinah.
- Fatwa: ijtihad individu (mufti) atau kolektif (majma' fiqhi); tidak mengikat semua orang kecuali dikanunkan oleh pihak berkuasa.
Sumber dan metodologi
- Sumber utama: al-Quran dan al-Sunnah; sumber sekunder: ijma' dan qiyas.
- Kaedah sokongan: istihsan, maslahah mursalah, 'urf, istishab, sadd al-dhara'i, syar' man qablana.
- Ijtihad intiqa'i (memilih dan mentarjih pandangan mazhab sedia ada) berbeza daripada ijtihad insha'i (membina penyelesaian baharu). Takhayyur dibenarkan dalam batas, manakala talfiq perlu berhati-hati agar tidak menjadi permainan hawa nafsu.
Contoh berkesan: zakat aset kripto
- Tahqiq al-manat: kripto berfungsi sebagai nilai simpanan dan medium tukaran, maka diiktiraf mal menerusi 'urf tijari.
- Hukum asal muamalah ialah harus; syarat qabd dipenuhi melalui penguasaan dompet digital dan penyelesaian transaksi.
- Gharar dan maysir dielak dengan melarang leverage melampau serta spekulasi tulen.
- Zakat dikenakan 2.5% atas nilai semasa apabila cukup nisab (85 gram emas) dan haul. Rantaian penaakulan: 'urf menentukan status mal → maslahah menolak spekulasi → qawa'id menetapkan kadar dan syarat.
Perangkap markah
- Menyamakan syariah dengan fiqh, atau mendakwa fiqh mazhab tidak boleh berubah.
- Menyatakan 'pintu ijtihad tertutup' tanpa nuansa sejarah.
- Menyenaraikan sumber tanpa syarat penggunaan (maslahah mursalah mesti tidak bercanggah dengan nas qat'i).
- Melupakan institusi Malaysia: MKI dan JAKIM di peringkat persekutuan, enakmen negeri di peringkat negeri.