NSSCO Oshindonga First Language 6100 study materials
NSSCO Oshindonga First Language 6100 study resources

NSSCO Oshindonga First Language 6100 cheat sheet

NSSCO Oshindonga First Language 6100 · Keep the key ideas within reach.

Quick reference

Okuuvitha nokupopya (Listening and Speaking)

  • Okupopya pashigwana otaku landula omukalo: okwiiyapula aantu, okukwatakanitha omapopyo, nokuhugunina nelaka lyokuhugunina.

  • Okuuvitha nawa (active listening) otashi ti okutala komupopi, okukala nomutse po, nokuhwepo okupopya pehala limwe.

  • Epulo lyashili (open question) otali eta omayamukulo omale; epulo lyokugalula (closed question) otali eta 'eeno' nosho wo 'aawe'.

  • Omukalo gwokupopya (register) otagu yooloka: naakulu otaku longithwa 'Tate' nosho wo 'Meme', naakwawo otaku longithwa 'omukwetu'.

  • Ehangano (debate) otali landula omukalo: okwiiyapula, okugandja oshipotha, okupataneka, okugalula omapulo, nokuhugunina.

  • Okulesha kombanda yoshinano otaku pumbwa okulesha nawa, okugandja elaka, okuhwepo okukankama, nokutala kaaudhano.

  • Omapulo gokupulakena otaga pula omayamukulo ga za momukandanyolo, ihe inaga za owala moomwenyo dhomuuvithi mwene.

  • Okupopya kombanda yoshinano otaku vulu okukwatwa nokudhidhilikwa oondjambi dhimwe dhokukwatakanitha, pehala lyokulesha owala.

Quick reference

Okulesha nokutya ko (Reading Comprehension and Text Study)

  • Okulesha kwokutya ko otaku landula omukalo: okutala komutwe, okulesha omukandanyolo, okugalula omapulo, nokulesha ishewe.

  • Okulesha mbya mbya (skimming) otaku kwatele kumwe omukundu; okumona (scanning) otaku kongo odata dhimwe, pashiholelwa esiku nenge edhina.

  • Omapulo gokulesha otaga vulu okupula omadhimbulukwa gomukandanyolo, omukundu, nenge omiti dhomuhangiki.

  • Okuhogolola otaku gandja omadhimbulukwa agehe gele, momalaka gomuhogoli mwene, nota landulathana ngaashi muukamoni.

  • Omapulo gokuuva ko (inference) otaga pula okutya ko shito, ihe oshitya shimwe ayike inashi shangwa momukandanyolo.

  • Omukandanyolo otagu vulu okukala gokuhokolola, gokufotota, gokupataneka, nenge gokugandja omayele; omukalo gwagu otagu ulike kweeta kwepulo.

  • Okugalula: gandja omayamukulo ga za momukandanyolo, ino gwedha omadhimbulukwa goye mwene.

  • Omutwe gwomukandanyolo otagu andjakela omukundu aguhe; oshitopolwa shimwe kehe otashi gandja omukundu gumwe ayike.

Quick reference

Ondjandja yomalaka (Language Structures)

  • Ongudu dhomadhina otadhi gongele omadhina melongo lyimwe: 1 omu-/ova-, 3 omu-/omi-, 5 e-/oma-, 7 oshi-/ii-, 9 o-/oo-, 11 olu-, 12 oka-, 14 ou-, 15 oku-.

  • Oshikumikilo otashi landula ongudu: omuntu (1) 'a', ovantu (2) 'va', omuti (3) 'gu', omiti (4) 'dhi', epulo (5) 'li', omapulo (6) 'ga', oshikola (7) 'shi', iikulya (8) 'yi', ondjila (9) 'yi'.

  • Omapeka: 'onda li' (konima), 'ondi li' (ngashiingeyi), 'otandi ka' (komesho); oshitya shomapeka otashi kala pokati koshikumikilo noshitya shokuninga.

  • Okukala negumo (negation) otaku longithwa 'ka-' pamwe nomalaka '-i' nosho wo 'po'; pashiholelwa 'kandi shi shi', 'kandi na po'.

  • Oshitya shokuulika otashi ulike koshinima: 'omuntu nguka' (ongudu 1), 'ovantu ava' (2), 'oshikola shika' (7), 'iikulya yiika' (8).

  • Omalaka gokukwatakanitha: 'na' (and), 'ihe' (but), 'oshoka' (because), 'ngele' (if), 'opo' (so that), 'manga' (while/before).

  • Oshitya shokuninga otashi hugunina nomalaka '-a', '-e', '-i', '-o'; okuhugunina otaku ulike ethimbo nenge omukalo gwokupopya.

  • Omapulo: 'Olye?' (who), 'Oshike?' (what), 'Peni?' (where), 'Uunake?' (when), 'Ongapi?' (how many) - okapulapulo otaka longithwa mokupula owala.

Quick reference

Oshindonga shoku shanga (Grammar and Orthography)

  • Omaletter ga gwedhwa (digraphs) otaga shangwa kumwe: sh, th, dh, kh, gh, ny, ng, mb, nd, nj, nw, kw, gw, hw, sw, tw.

  • Omalaka gomutiyali ngaashi aa, ee, ii, oo, uu otaga shangwa kumwe notaga ulike ondondo yelaka: 'aantu', 'iikulya', 'oomeme', 'uunona'.

  • Oondanda dha pitilila otadhi shangwa kumwe gwomushangwa, momadhina gomuntu nosho wo giilongo, miihandja, nomanga ko uthike mokuhugunina.

  • Omatopelo ngaashi okapilika (,), oshitotwa (.), okapulapulo (?), oshitayi ('') nosho wo oshitopolwa (:) otaga yoolola omapopyo nokugandja omukalo gwokulesha.

  • Omapopyo gomuntu otaga shangwa mokati koshitayi (' '), nokapilika oka landula manga inaa pitithe oshitayi; edhina lyomupopi otali landula.

  • Omapopyo otaga yooloka: okupopya (declarative), okupula (interrogative), okulombwela (imperative), nokuholola (exclamatory).

  • Oshitya shimwe otashi shangwa koshipala shimwe; omadhina gomalongekidho otaga shangwa kumwe nenge ga yoolokathana, pashiholelwa 'omukanda gwopashigwana'.

Quick reference

Okushanga omakwatathano (Functional and Transactional Writing)

  • Omukanda gwopashigwana ogu na, molandulathano: adresa yomushangi, datumu, adresa yomugwaneki, elaleko, omutwe gwomukundu, omukandanyolo, nokuhogolola nedhina lyomushangi.

  • Omukanda gwopaholike ogu na: edhina lyomukwetu, omukandanyolo gwopaholike, nokuhogolola nedhina lyomushangi; omukalo gwagu iha gu kala pashigwana.

  • Ombapila yokupula ompito (application letter) oyi na: adresa, datumu, omutwe, omukandanyolo, nokuhogolola; oyi longithwa okupula ompito yokulonga nenge yokukutha omukanda.

  • Ombapila yokumanyitha (notice) oyi na: omutwe, esiku, ethimbo, oshipala, noshinakugwanithwa; oyi shangwa momukalo omule nokwa yeluka.

  • Ombapila yomutumba oyi na agenda (omalandulathano gomapopyo) nosho wo minutes (omadhimbulukwa gomapopyo ga ningwa naga dhengelelwa).

  • Ombapila yomukanda gwokugandja omukandu oyi na: omutwe, omukandanyolo, nokuhogolola; otayi gandja omukandu gumwe owala.

  • Omukanda gwopashigwana iha gu longithwa omalaka gaholike ngaashi 'Hey' nenge 'Okay'; omalaka ngoka oga pumbwa okukala ga yeluka nokukala ga hoki.

Quick reference

Okushanga omukandanyolo omule (Composition and Extended Writing)

  • Oshinano (essay) oshi na iitopolwa itatu: omakwatathano (introduction), omukandanyolo (body), nokuhogolola (conclusion).

  • Oshitopolwa shimwe kehe oshi na omutwe gwasho (topic sentence), omadhimbulukwa ga kwatela, noshitopolwa shokuhugunina.

  • Oshinano otashi vulu okukala shokuhokolola (narrative), shokufotota (descriptive), shokupataneka (argumentative), nenge shokugandja omayele (expository).

  • Omalaka gokukwatakanitha ngaashi 'oshoka', 'ihe', 'opo', 'ngele', 'kakele' otaga kwatakanitha iitopolwa nokugandja omukalo gwa yela.

  • Okulongekida otaku landula: okulesha epulo, okudhidhilika omadhimbulukwa, okulongekida omukandanyolo, nokuhogolola manga inaa pitithe omukandanyolo.

  • Oondjambi dhomukandanyolo omule otadhi thike po 350-400 words; okuhogolola otaku gandja oshipotha shimwe, iha shi gwedhe omadhimbulukwa gaantu.

Quick reference

Oondjambi (Literature: Prose, Poetry and Drama)

  • Oshifo (prose) oshi na: ondjokonona (plot), omuholiki (setting), aaholiki (characters), omukundu (theme) nosho wo omukalo gwokushanga (style).

  • Ondjokonona oyi na omapokolo: omakwatathano, okukondjola (conflict), okukondja, nokuhugunina.

  • Aaholiki otaa yooloka: omuholiki gwopokati (protagonist) nosho wo omukondji (antagonist); aaholiki otaa vulu okukala aape nenge aakulu.

  • Oshidhanauka (poetry) oshi na: omutwe, omukandanyolo (stanza), omutungi (line), okukwatakanitha (rhyme), okupenga (rhythm) nosho wo omifano (imagery).

  • Omifano mOshidhanauka otayi kwatela okufananeka (simile), okuyeleka (metaphor), nokugandja ombudi (personification).

  • Oshiningwanima (drama) oshi na: oondjambi (acts), omatopolwa (scenes), omapopyo (dialogue) nosho wo omalombwelo gokupopya (stage directions).

  • Omukundu gwoshifo otagu holoka miinima ayihe, ihe iha gu kala oshiningwanima shimwe ayike; omuholiki ota gandja ethimbo nenge oshipala shokuninga.