HAVO Aardrijkskunde flashcards

32 cards. Read the term and the definition here. The deck at the top of this page is optional.

Schaal 1:50.000

Eén centimeter op de kaart komt overeen met 50.000 cm, dus 500 meter, in werkelijkheid. Bij deze schaal is een stad als geheel zichtbaar met wijken en hoofdwegen.

Absolute ligging

De positie van een plaats uitgedrukt in coördinaten, dus breedtegraad en lengtegraad. Deze ligging verandert nooit en is onafhankelijk van andere plaatsen.

Relatieve ligging

De positie van een plaats beschreven ten opzichte van andere plaatsen, gebieden of verschijnselen, bijvoorbeeld aan zee, ten zuiden van de Alpen of dicht bij een haven.

Schaalniveau

De ruimtelijke schaal waarop je een verschijnsel bestudeert: lokaal, regionaal, nationaal, continentaal of mondiaal. Het gekozen niveau bepaalt welke verklaringen relevant zijn.

Isohypsen

Lijnen op een kaart die punten met dezelfde hoogte met elkaar verbinden. Liggen ze dicht bij elkaar, dan is de helling steil; liggen ze ver uit elkaar, dan is het terrein vlak.

Choropleet

Een kaart waarbij elk gebiedsvlak een kleur of arcering krijgt die een gemiddelde waarde weergeeft, zoals bevolkingsdichtheid per gemeente. Grote gebieden vallen visueel extra op.

Bevolkingsdichtheid

Het aantal inwoners per vierkante kilometer. Je berekent het door het inwonertal te delen door de oppervlakte in km²; Nederland heeft ongeveer 520 inwoners per km².

Natuurlijke bevolkingsgroei

Het verschil tussen geboortecijfer en sterftecijfer per duizend inwoners per jaar. Is het geboortecijfer hoger dan het sterftecijfer, dan is er natuurlijke groei.

Migratiesaldo

Het verschil tussen immigratie en emigratie in een gebied over een periode. Een positief saldo betekent meer vestigers dan vertrekkers en draagt bij aan bevolkingsgroei.

Demografische transitie

Het model dat de ontwikkeling van geboorte- en sterftecijfers beschrijft in vijf fasen, van hoge naar lage niveaus, samenhangend met welvaart, gezondheidszorg en gezinsplanning.

Bevolkingspiramide

Een staafdiagram met leeftijdsgroepen op de verticale as en aantallen mannen en vrouwen aan weerszijden. De vorm verraadt gebeurtenissen zoals oorlogen of een geboortegolf.

Verstedelijking

De toename van het aandeel van de bevolking dat in steden woont. Oorzaken zijn trek naar de stad en natuurlijke groei; gevolg is uitbreiding van stedelijk gebied.

Push- en pullfactoren

Redenen om te migreren: pushfactoren duwen mensen weg uit een gebied, zoals armoede of oorlog; pullfactoren trekken mensen aan, zoals werk of veiligheid.

Vergrijzing

De stijging van het aandeel ouderen in de bevolking door dalende geboortecijfers en stijgende levensverwachting. Gevolgen zijn hogere zorgkosten en druk op pensioenen.

Platentektoniek

De theorie dat de aardkorst uit bewegende platen bestaat die op de aardmantel drijven. Bij plaatgrenzen ontstaan aardbevingen, vulkanen en gebergten.

Convergente plaatgrens

Een grens waar twee platen naar elkaar toe bewegen. Bij oceanische en continentale botsing ontstaan subductie, diepzeetroggen, vulkanen en gebergten zoals de Andes.

Divergente plaatgrens

Een grens waar twee platen uit elkaar bewegen, meestal midden in een oceaan. Opstijgend magma vormt een mid-oceanische rug met vulkanisme en aardbevingen.

Subductie

Het proces waarbij een zwaardere oceanische plaat onder een lichtere continentale plaat schuift. Hierbij ontstaan troggen, vulkanische booggebergten en zware aardbevingen.

Aardbeving en schaal van Richter

Een trilling van de aardkorst door plotselinge breukbeweging. De schaal van Richter geeft de vrijgekomen energie logaritmisch weer: één punt hoger betekent ongeveer tien keer meer energie.

Verwering, erosie en sedimentatie

Verwering breekt gesteente ter plaatse af; erosie voert het losse materiaal weg door water, wind of ijs; sedimentatie zet het elders weer af, bijvoorbeeld in een delta.

Gletsjerdal

Een U-vormig dal dat is uitgeslepen door een gletsjer, met steile wanden en een brede bodem. Na het smelten blijft het dal achter, soms met een trogmeer.

Nederland en de zee

Ongeveer een kwart van Nederland ligt onder de zeespiegel. Zonder duinen, dijken en pompen zou dit land overstromen; de Deltawerken beschermen Zeeland.

Polder

Een stuk land dat door dijken is omgeven en waarvan de waterstand kunstmatig wordt geregeld met gemalen en sloten. Flevoland is een grote drooggelegde polder.

Klimaatclassificatie Köppen

Een systeem dat klimaten indeelt met letters op basis van temperatuur en neerslag. De A staat voor tropisch, C voor gematigd, D voor landklimaat en E voor poolklimaat.

Zeeklimaat

Een klimaat met milde winters en koele zomers, het hele jaar neerslag en een kleine temperatuuramplitude. De zee houdt de temperatuur gelijkmatig; Nederland heeft dit klimaat.

Regenschaduw

Het droge gebied aan de lijzijde van een gebergte. Lucht stijgt aan de loefzijde, koelt af en regent uit; aan de andere kant daalt de lucht op en wordt droog.

ITCZ

De intertropische convergentiezone, een gordel van lage druk rond de evenaar waar noord- en zuidoostpassaat samenkomen. De zone verschuift met de seizoenen en veroorzaakt natte en droge tijden.

Moesson

Een halfjaarlijks omkerende wind, vooral in Zuid-Azië. De zomermoesson brengt vochtige zeelucht en zware regen; de wintermoesson voert droge lucht aan.

El Niño

Een verschijnsel waarbij het zeewater voor de kust van Peru tijdelijk opwarmt, waardoor passaatwinden verzwakken. Dit verstoort neerslagpatronen wereldwijd, met droogte en overstromingen.

Broedkastmodel en bevolkingsdiagram

Een model dat de bevolkingsopbouw in fasen weergeeft met een brede basis bij hoge vruchtbaarheid en een smalle basis bij vergrijzing. Het helpt toekomstige behoeften aan zorg en onderwijs te voorspellen.

Globalisering

De toenemende wereldwijde verbondenheid van economieën, culturen en mensen door handel, migratie en communicatietechnologie. Gevolg is meer internationale arbeidsdeling en uitwisseling.

Centrum en periferie

Een ruimtelijk model waarin rijke, machtige centra tegenover afhankelijke perifere gebieden staan. De verhouding verklaart ongelijke ontwikkeling en migratiestromen tussen landen.