Zon of wind in Veldhoek: ruimte, net en draagvlak
De gemeente Veldhoek telt 14.000 huishoudens en wil in 2030 alle huishoudens van duurzame stroom voorzien. Aan de rand van het dorp ligt 60 ha voormalige landbouwgrond. De netbeheerder meldt dat het elektriciteitsnet tot 2029 vol zit: nieuwe producenten kunnen op piekmomenten geen stroom terugleveren. Twee kavels zijn kansrijk. Optie A: een zonneweide van 40 ha met 28 MWp, goed voor circa 26 GWh per jaar, pacht €240.000 per jaar, weinig overlast. Optie B: drie windturbines van 3 MW op 12 ha, goed voor circa 27 GWh per jaar, pacht €300.000, maar 90 inwoners tekenden bezwaar aan tegen slagschaduw en uitzicht. Een gemiddeld huishouden gebruikt 2.900 kWh per jaar. De provincie eist dat de gemeente haar eigen energie-opgave lokaal invult, maar laat de mix vrij. In de raad klinkt: 'Zon is toch schoner dan wind?'
1. Bereken welk deel van de huishoudelijke vraag elke optie dekt en beoordeel de uitspraak dat zon schoner is dan wind.
Read the worked answer
Eerst de vraag, dan de opbrengst. Vraag: 14.000 × 2.900 kWh = 40.600.000 kWh = 40,6 GWh. Optie A: 26 / 40,6 = 64%. Optie B: 27 / 40,6 = 66%. Ze ontlopen elkaar dus nauwelijks. De uitspraak dat zon schoner is, klopt niet: beide stoten tijdens de productie van stroom geen CO2 uit. Het verschil zit in ruimtegebruik (40 ha tegen 12 ha), in de productie en het afdanken van panelen en in sociale effecten. Wind levert per hectare veel meer stroom en waait ook in de winter, als de vraag hoog is; zon levert vooral in de zomer. Voor de hoeveelheid duurzame stroom maakt het dus weinig uit, voor ruimte en draagvlak des te meer.
2. Leg uit wat netcongestie betekent en waarom een grotere jaaropbrengst niet automatisch betekent dat meer huishoudens duurzame stroom krijgen. Noem twee maatregelen.
Read the worked answer
Het net is een flessenhals. Netcongestie betekent dat kabel en onderstation op piekmomenten hun maximum bereiken. Leveren alle zonneweides op een zonnige middag tegelijk, dan moet de netbeheerder teruglevering weigeren (curtailment). De jaaropbrengst zegt dus weinig over de bruikbare stroom. Maatregelen: (1) een batterij die middagstroom in de avond levert; (2) slim laden van auto's en warmtepompen, plus afspraken over een maximaal teruglevermoment. In de adviesnota moet daarom staan welk deel van de 26 GWh echt bruikbaar is, wat de aansluiting kost en wie de netverzwaring betaalt. Zonder die gegevens lijkt een optie goedkoper dan hij is.
3. Geef een onderbouwd advies aan de raad. Weeg kosten, ruimtegebruik, netcapaciteit en draagvlak tegen elkaar af.
Read the worked answer
Advies: kies voor wind, met voorwaarden. Argumenten: (1) 27 GWh op 12 ha tegen 26 GWh op 40 ha: wind gebruikt de schaarse ruimte ruim drie keer zo efficiënt, en die 40 ha blijft landbouwgrond of natuur. (2) Wind levert ook in de winter, wanneer de vraag het hoogst is. Het nadeel is het draagvlak: 90 bezwaren tegen slagschaduw en uitzicht. Daarom: houd minstens 600 m afstand tot woningen, geef omwonenden een aandeel via een energiecoöperatie en houd de pachtinkomsten in het dorp. Zon op daken van bedrijven en woningen kan als aanvulling zonder extra landgebruik. Zo worden kosten, ruimte, netcapaciteit en draagvlak samen gewogen in plaats van op één criterium.