HAVO Bedrijfseconomie cheat sheet

Balans: bezittingen (debet) = eigen vermogen + vreemd vermogen (credit). Debiteuren en voorraden staan onder vlottende activa; crediteuren onder kort vreemd vermogen.

Resultatenrekening: omzet - inkoopwaarde van de omzet = brutowinst; brutowinst - bedrijfskosten = bedrijfsresultaat; bedrijfsresultaat + rentebaten - rentelasten = resultaat voor belasting.

Journaalpost: elke boeking raakt minstens twee grootboekrekeningen en debet = credit. Voorbeeld verkoop op rekening: debiteuren (debet) / omzet (credit).

Afschrijving per jaar (lineair) = (aanschafwaarde - restwaarde) / economische levensduur. Boeking: afschrijvingskosten (debet) / afschrijving op vaste activa (credit).

Boekwaarde na n jaar = aanschafwaarde - n x jaarlijkse afschrijving. Bij verkoop: opbrengst - boekwaarde = boekresultaat (winst of verlies).

BTW: af te dragen btw = ontvangen btw op verkopen - voorbelasting op inkopen. Bij 21% tarief: bedrag exclusief btw x 0,21 = btw; inclusief bedrag / 1,21 = exclusief.

Liquiditeit: current ratio = vlottende activa / kort vreemd vermogen; quick ratio = (vlottende activa - voorraad) / kort vreemd vermogen.

Solvabiliteit: eigen vermogen / totaal vermogen (of eigen vermogen / vreemd vermogen). Rentabiliteit eigen vermogen = nettowinst / gemiddeld eigen vermogen x 100%.

Kengetallen vergelijken met norm of branche; een stijging van de current ratio betekent niet automatisch betere liquiditeit als de voorraad traag omgaat.

Beslissingsregel bij eenmalige order: accepteer als de opbrengst per eenheid hoger is dan de variabele kosten per eenheid, mits vaste kosten toch al gedekt zijn en capaciteit vrij is.

Relevant zijn alleen toekomstige, door de beslissing beïnvloede kosten en opbrengsten; verzonken kosten (sunk costs) en niet-beïnvloede vaste kosten zijn irrelevant.

Opportunity cost: de gemiste opbrengst van het beste alternatief dat wordt opgegeven telt mee als kosten bij de beslissing.

Break-evenafzet = constante kosten / (verkoopprijs - variabele kosten per eenheid). Break-evenomzet = break-evenafzet x verkoopprijs.

Veiligheidsmarge = (werkelijke afzet - break-evenafzet) / werkelijke afzet x 100%.

Liquiditeitsbegroting: ontvangsten en uitgaven in de periode waarin ze worden betaald, niet wanneer de prestatie plaatsvindt; afschrijvingen komen er niet in voor.

Ondernemingswaarde op basis van discounted cashflow: contante waarde van verwachte vrije kasstromen plus eindwaarde, verdisconteerd tegen de vermogenskostenvoet.

Bij make-or-buy: vergelijk de vermijdbare kosten van eigen productie met de inkoopprijs; vaste kosten die blijven doorlopen tellen niet mee als voordeel van uitbesteden.

Totale kosten = constante kosten + variabele kosten per eenheid x afzet. Gemiddelde kosten dalen zolang de constante kosten over meer eenheden worden verdeeld.

Differentiële kostprijs: de extra kosten van één extra eenheid; bij lineair variabele kosten gelijk aan de variabele kosten per eenheid.

Inkoopwaarde van de omzet bij permanente methode: afzet x gemiddelde inkoopprijs; bij FIFO worden eerst de oudste partijen afgeboekt, wat bij stijgende prijzen een hogere winst geeft.

Brutowinstmarge = brutowinst / omzet x 100%; nettowinstmarge = nettowinst / omzet x 100%.

Nettowinst = omzet - inkoopwaarde - bedrijfskosten (inclusief afschrijvingen) + financiële baten - financiële lasten - belasting.

Afschrijving is een kostenpost zonder uitgave; voorraadmutatie en debiteurenmutatie beïnvloeden het resultaat en de kasstroom verschillend.

Kostprijs per product bij normale productie: constante kosten / normale productie + variabele kosten per eenheid; bezettingsverschil = (normale - werkelijke productie) x constante kosten per eenheid.

Decompositie van omzetgroei: prijseffect x volume-effect; alleen volume-effect verhoogt de bezetting en verlaagt de constante kosten per eenheid.

Netto contante waarde (NCW) = som van kasstromen / (1 + i)^t - investering. Accepteer bij NCW > 0; kies bij meerdere projecten het hoogste positieve NCW.

Terugverdientijd: aantal jaren tot de cumulatieve kasstromen de investering dekken; bij gelijke jaarlijkse kasstroom = investering / jaarlijkse kasstroom.

Interne rentabiliteit (IRR): disconteringsvoet waarbij NCW = 0; project aanvaarden als IRR groter is dan de vermogenskostenvoet.

Annuïteit: constante periodieke betaling; contante waarde van een annuïteit = betaling x [1 - (1+i)^-n] / i.

Vermogensbehoefte = vaste activa + vlottende activa; financieringsregel: vaste activa met lang vermogen financieren, kort vermogen alleen voor vlottende activa.

Vreemd vermogen kost rente en verlaagt de winst, maar rente is fiscaal aftrekbaar; eigen vermogen vraagt een rendement dat in de vermogenskostenvoet wordt meegenomen.

Hefboomfactor = totaal vermogen / eigen vermogen; financiële hefboomwerking treedt op als het rendement op het totale vermogen hoger is dan de rentevoet op vreemd vermogen.

Aflossing annuïteitenlening: rente = rentevoet x restschuld begin jaar; aflossing = annuïteit - rente; restschuld daalt elk jaar.

Marketingmix (4 P's): product, prijs, plaats en promotie; bij diensten komen personeel, proces en bewijs van kwaliteit erbij.

Marktaandeel = eigen omzet / totale omzet in de markt x 100%; marktpotentieel is de maximale vraag bij volledige inspanning.

Prijszetting: kostprijs plus opslag, of vraaggebaseerd; bij prijselasticiteit > 1 daalt de omzet bij prijsverhoging.

Productlevenscyclus: introductie, groei, volwassenheid en neergang; in de groeifase stijgt de omzet het snelst en dalen de kosten per eenheid.

Ondernemingsplan bevat: ondernemingsidee, marktanalyse, marketingplan, organisatie, financieringsplan en meerjarenprognose met liquiditeitsbegroting.

Prognose omzet: afzet x verkoopprijs; onderbouw afzet met marktomvang x marktaandeel en houd rekening met seizoenspatronen.

Distributiekanalen: intensief, selectief of exclusief; een korter kanaal verlaagt de marge-afdracht maar vraagt eigen logistiek en voorraad.

Concurrentieanalyse: onderscheid prijs-, product- en servicevoordeel; een uniek verkoopargument moet meetbaar aansluiten bij de behoefte van de doelgroep.

Brutoloon plus werkgeverslasten (sociale premies, pensioenpremie, verzekeringen) vormen de totale loonkosten per werknemer.

Werkgeversdeel pensioenpremie en sociale premies zijn loonkosten maar geen loon voor de werknemer; loonheffing en premies werknemer worden ingehouden op het brutoloon.

Arbeidskosten per product = totale loonkosten / productie; bij meer productie dalen de constante loonkosten per eenheid.

Productiviteit = productie / arbeidsuren; loonkosten per eenheid = loonkosten per uur / productiviteit per uur.

Bij ziekte: loondoorbetaling gedurende de wettelijke periode is een kostenpost; verzuimpercentage = verzuimdagen / beschikbare werkdagen x 100%.

Uitzendkrachten en flexibele contracten verhogen de kosten per uur maar verlagen het risico op loondoorbetaling bij weinig werk.

Arbeidskosten in de kostprijs: constante loonkosten / normale productie + variabele loonkosten per eenheid.

Bij een CAO-loonsverhoging stijgen de loonkosten en vaak ook de premies, omdat die aan het loon zijn gekoppeld.

Procentuele verandering = (nieuw - oud) / oud x 100%; let op de basis: een stijging van 20% vraagt een daling van 16,7% om terug te keren.

Indexcijfer = waarde / waarde basisjaar x 100; reële stijging = nominale index / prijsindex x 100.

Rente over een periode: rente = kapitaal x rentevoet x tijd; bij maanden deel door 12, bij dagen deel door 360 of 365 volgens de opgave.

Samengestelde interest: eindkapitaal = beginwaarde x (1 + i)^n; contante waarde = eindwaarde / (1 + i)^n.

Eenheidsprijs vergelijken: reken altijd naar dezelfde eenheid (per kg, per uur, per stuk) voordat je concludeert welke aanbieding goedkoper is.

Grafieken: snijpunt van kostenlijn en opbrengstlijn geeft break-evenpunt; de helling van de lijnen is de variabele kosten respectievelijk de verkoopprijs per eenheid.

Afronden pas in de laatste stap; tussentijds afronden geeft afwijkingen in de einduitkomst.

Bij een tabel met meerdere jaren: onderscheid voorraadgrootheden (peildatum) van stroomgrootheden (over de periode).