Twee bronnen over statiegeld: cijfer versus claim
Voor een spreekbeurt over duurzaamheid vergelijkt een leerling twee Duitse teksten over statiegeld op plastic flessen. Tekst A is een folder van een supermarktketen: 'Mehrweg ist bei uns selbstverständlich – fast alle Kunden nutzen die Rückgabe.' Er staat een balkje bij: 2019: 47%, 2023: 62%, bron: 'interne Erhebung'. Tekst B is een persbericht van de Verbraucherzentrale met dezelfde cijfers, maar met de toevoeging 'bundesweit, Stichprobe von 1.200 Haushalten' en de zin: 'Die Quote steigt, aber das Ziel von 80 Prozent ist noch weit entfernt.' De leerling wil één cijfer overnemen in zijn presentatie en moet ook uitleggen waarom hij de ene bron boven de andere kiest. Hij heeft 25 minuten en moet nog twee andere teksten lezen.
1. Welke tekst is voor zijn spreekbeurt de betrouwbaarste bron voor de claim dat 'fast alle' klanten meedoen, en waarom?
Read the worked answer
Geen van beide teksten ondersteunt de letterlijke claim 'fast alle'. Tekst A noemt 62% en spreekt tegelijk van 'fast alle'; dat is een interne, niet-controleerbare meting van een partij met commercieel belang. Tekst B noemt dezelfde 62%, maar vermeldt een steekproef van 1.200 huishouden en een landelijke scope. Voor het cijfer is B dus sterker. De conclusie moet zijn: neem 62% over, niet 'fast alle'. De leerling moet letten op de verhouding tussen kwantitatieve aanduiding en percentage, op de bron van de meting en op het belang van de afzender. Een hoge score op één criterium maakt de claim nog niet juist.
2. Hoe moet hij de zin 'Die Quote steigt, aber das Ziel von 80 Prozent ist noch weit entfernt' gebruiken in zijn presentatie?
Read the worked answer
Hij moet de zin als nuance gebruiken: de trend is positief, maar er is een norm waaraan nog niet wordt voldaan. Het signaalwoord 'aber' markeert een beperking; wie alleen 'Die Quote steigt' citeert, verdraait de strekking. In zijn presentatie kan hij zeggen: het terugnamepercentage is tussen 2019 en 2023 gestegen van 47 naar 62 procent, maar blijft onder het doel van 80 procent. Zo voorkomt hij dat hij een gedeeltelijke quote als eindconclusie presenteert. Dat is een typische leesvaardigheidsbeslissing: niet elk positief getal betekent dat het beleid geslaagd is.
3. Welke valkuil dreigt bij het overnemen van 'fast alle Kunden', en hoe vermijdt hij die?
Read the worked answer
De valkuil is vage kwantificering overnemen zonder de onderliggende verhouding te controleren. 'Fast alle' suggereert meer dan 90 procent, terwijl de tekst zelf 62 procent noemt. Hij vermijdt dit door elke hoeveelheidsclaim te koppelen aan een getal en aan de bron. Als een tekst geen absolute aantallen of methode geeft, mag hij de claim alleen als mening van de afzender presenteren. In zijn spreekbeurt kan hij beter zeggen: 'Volgens de supermarkt zelf doet 62 procent mee; de Verbraucherzentrale noemt hetzelfde cijfer.' Zo laat hij zien dat hij onderscheid maakt tussen bron, bewering en bewijs.