HAVO Duits cheat sheet

Vraagtypen herkennen: hoofdgedachte, detailvraag, functie van een alinea, strekking, en 'wat bedoelt de schrijver met...'. Elk type vraagt een andere leesstrategie.

Hoofdgedachte staat zelden letterlijk in de tekst; kijk naar titel, inleiding en slot alinea en formuleer in eigen woorden.

Bij detailvragen: zoek het kernwoord uit de vraag letterlijk of als synoniem in de tekst en lees de hele zin plus één zin ervoor en erna.

Signaalwoorden geven tekstverband aan: 'aber/trotzdem' = tegenstelling, 'weil/denn' = oorzaak, 'zum Beispiel' = voorbeeld, 'also/folglich' = conclusie.

Meerkeuzevragen: elimineer opties die wel in de tekst staan maar de vraag niet beantwoorden; let op 'niet', 'alleen', 'altijd' als absolute woorden.

Bij 'functie van een alinea': benoem wat de alinea doet ten opzichte van de vorige (voorbeeld geven, tegenargument weerleggen, conclusie trekken).

Open vragen in het Nederlands beantwoorden tenzij anders vermeld; citeer alleen Duits als er om een citaat wordt gevraagd.

Woordenschat raden via context: samenstellingen splitsen (Umwelt+schutz), voor- en achtervoegsels herkennen (un-, -los, -bar, -heit).

Voor het luisteren: lees de vragen en antwoordopties door, onderstreep kernwoorden en voorspel het onderwerp en mogelijke antwoorden.

Eerste keer luisteren = globaal begrip (waar gaat het over, wie spreekt, wat is de conclusie); tweede keer = gericht zoeken naar het antwoord op specifieke vragen.

Signaalwoorden in gesproken Duits markeren de kern: 'also', 'das heißt', 'im Grunde', 'entscheidend ist', 'zusammenfassend'.

Getallen, tijden en prijzen worden vaak genoemd en daarna gecorrigeerd ('eigentlich', 'genauer gesagt'); noteer de laatste versie.

Bij twijfel tussen twee opties: kies de optie die de strekking van het gesprek weergeeft, niet de optie met een toevallig genoemd woord.

Intonatie en stemvolume verraden meningen: stijging bij vragen, nadruk op het woord dat de spreker belangrijk vindt.

Vul geen antwoord in op basis van algemene kennis; het antwoord moet uit het fragment blijken.

Bij sprekersaanduiding: let op aanspreekvormen (Sie/du, mevrouw/meneer) en functiewoorden (Moderator, Reporter, Expert) om rollen te onderscheiden.

Briefconventies Duits: aanhef 'Sehr geehrte Damen und Herren' of 'Liebe/Lieber [naam]', afsluiting 'Mit freundlichen Grüßen' gevolgd door je naam op een nieuwe regel.

Formeel register: 'Sie' met hoofdletter, geen afkortingen, geen spreektaal; informeel: 'du', contracties en partikels zoals 'doch', 'mal' zijn toegestaan.

Opbouw: inleiding met aanleiding, middenstuk met alle gevraagde punten in aparte alinea's, slot met vraag of afsluitende wens.

Alle punten uit de opdracht moeten expliciet terugkomen; streep ze af in de opdracht voordat je gaat schrijven.

Woordvolgorde: werkwoord tweede positie in hoofdzin, werkwoord aan het eind in bijzin (weil, dass, obwohl) en na 'dass' de persoonsvorm naar het einde.

Hoofdlettergebruik: alle zelfstandige naamwoorden met hoofdletter, ook 'Sie' in beleefdheidsvorm en naamvallen van 'Ihr'.

Naamvallen: na 'mit, nach, bei, seit, von, zu, aus' volgt de derde naamval; na 'durch, für, gegen, ohne, um' de vierde naamval.

Schrijf korte, correcte zinnen boven lange, riskante constructies; controleer op werkwoordsvorm, uitgang en hoofdletters voor je inlevert.

Beurtwisseling: reageer op de gesprekspartner met een korte reactie ('Ach so', 'Interessant', 'Das stimmt') voordat je je eigen punt maakt.

Vraag door met vraagwoorden (Wann? Warum? Wie? Was meinst du?) om het gesprek gaande te houden en informatie te verkrijgen.

Functiepatronen: voorstel ('Wie wäre es, wenn...'), mening ('Ich finde, dass...'), twijfel ('Ich bin mir nicht sicher, ob...'), instemming ('Da hast du recht').

Beleefdheid: gebruik 'Könnten Sie...', 'Würden Sie...', 'Ich hätte eine Frage' in plaats van directe bevelsvormen.

Bij een rollenspel: houd je rol vast (klant, arts, student) en gebruik het juiste register (Sie vs. du) consequent.

Bij onduidelijkheid: vraag om herhaling of uitleg ('Könntest du das bitte wiederholen?', 'Was bedeutet das genau?').

Uitspraak die begrip bevordert: let op 'ch' na a/e/i (zachte klank), 'ei' als 'ai', 'eu/äu' als 'oi', en eindmedeklinkers niet stemhebbend maken.

Bij een mening geven: noem standpunt, geef reden met 'weil' of 'denn', en sluit af met een tegenvraag aan de gesprekspartner.