Tomaten in een vochtige kas
Je loopt stage op een tomatenbedrijf met 2,4 hectare glas. Het is half maart. De nachttemperatuur staat ingesteld op 16 °C, maar de verwarming blijft uit omdat de energierekening te hoog oploopt. Als je om 7.00 uur de kas binnenkomt, is het 14,5 °C en de luchtvochtigheid 92%. Op de onderste trossen zie je bruine, ingezonken plekken op de vruchten. Op enkele bladeren zit grijs schimmelpluis. De teler wil over twee weken oogsten voor de veiling en vraagt jou of hij moet gaan stoken of juist meer moet luchten. Er zijn tien medewerkers bezig met gewasverzorging; zij werken vooral tussen de onderste bladeren. De weersverwachting geeft een bewolkte dag met weinig wind en 8 °C overdag.
1. Welke twee signalen in de kas wijzen op een schimmelziekte, en leg uit hoe het klimaat daaraan bijdraagt.
Read the worked answer
De bruine, ingezonken plekken op de vruchten en het grijze schimmelpluis op de bladeren wijzen op grijze schimmel (botrytis). Dat is niet alleen 'een ziekte'; het past bij dit klimaat. Bij 14,5 °C en 92% luchtvochtigheid ligt de temperatuur dicht bij het dauwpunt. De lucht kan bijna geen vocht meer opnemen. Vooral tussen de dichte onderste bladeren blijft vocht hangen, waardoor bladeren en vruchten lang nat blijven. Schimmelsporen kiemen juist op een nat oppervlak. De bewolkte dag met weinig wind versterkt dat: er is weinig luchtbeweging om vocht af te voeren. De combinatie van koel, vochtig en weinig ventilatie is het echte probleem, niet één enkel signaal.
2. De teler wil kiezen: meer stoken of meer luchten. Geef een beargumenteerd advies met een maatregel voor de korte termijn en een voor de langere termijn.
Read the worked answer
Geen van beide alleen is genoeg. Als je alleen gaat luchten bij 14,5 °C, koelt de kas verder af en stijgt de luchtvochtigheid juist; je voert wel vocht af, maar de kou maakt het gewas kwetsbaar. Als je alleen gaat stoken, wordt de lucht warmer en kan hij meer vocht opnemen, maar zonder luchten blijft het vocht in de kas hangen. Mijn advies: eerst kort stoken tot ongeveer 17-18 °C en daarna in de ochtend enkele uren voorzichtig luchten via de zijramen, zodat vocht wordt afgevoerd zonder dat de temperatuur te ver zakt. Verwijder intussen de aangetaste vruchten en bladeren in een aparte zak, en snoei de onderste bladeren zodat er lucht bij de trossen komt. Dat kost arbeid, maar beperkt de verspreiding. De energieafweging: stoken kost geld, maar een mislukte oogst en verspreiding naar gezonde trossen kosten meer.
3. Wat noteer je in het teeltplan en welke controle doe je de volgende ochtend?
Read the worked answer
In het teeltplan noteer je: datum, temperatuur en luchtvochtigheid bij binnenkomst, de plekken met aantasting, het aantal verwijderde vruchten en bladeren, de gekozen stook- en luchtstrategie, en wie het heeft uitgevoerd. Ook noteer je welke hygiënemaatregelen zijn genomen en of er een gewasbeschermingsmiddel is gebruikt, met de wachttijd voordat er geoogst mag worden. De volgende ochtend controleer je op nieuwe plekken, vooral op de onderste trossen en op bladeren die 's nachts nat zijn geweest. Je meet opnieuw temperatuur en luchtvochtigheid om 7.00 uur. Als de luchtvochtigheid weer boven 90% komt, pas je het luchtschema aan. Je kijkt ook of de verwijderde plantdelen echt uit de kas zijn en niet op de grond liggen.