420 portretfoto's op één USB-stick
De schoolfotograaf van een havo met 420 leerlingen maakt portretfoto's van 4000 bij 3000 pixels in 24-bits kleur. De foto's worden onbewerkt aangeleverd en moeten alle 420 op één USB-stick van 16 GB, waarvan na formatteren 14,8 GB vrij is. De fotograaf bewaart daarnaast een archiefkopie voor herbestellingen; ouders kunnen later een afdruk van 20 bij 30 cm op 300 dpi nabestellen. De stagiair stelt voor om alle foto's om te zetten naar 256 kleuren (8-bits kleur), zodat ze zeker weten dat alles op de stick past. Een andere optie is om te exporteren als JPEG van ongeveer 2,4 MB per foto. De fotograaf wil geen zichtbaar kwaliteitsverlies op het scherm en wil dat de nabestelde afdrukken er nog goed uitzien. De stick wordt ook gebruikt om de bestanden naar de reproducer te brengen, die alleen JPEG en PNG aankan.
1. Bereken de totale bestandsgrootte van de 420 foto's onbewerkt en controleer of ze op de stick passen. Laat de berekening zien.
Read the worked answer
24-bits kleur betekent 3 bytes per pixel. Eén foto: 4000 × 3000 = 12.000.000 pixels → 12.000.000 × 3 = 36.000.000 bytes = 36 MB. Alle foto's: 420 × 36 MB = 15.120 MB = 15,12 GB. Beschikbaar is 14,8 GB, dus er is ongeveer 320 MB te weinig: het past niet.
Let op de eenheid. De winkernotatie 16 GB betekent 16 × 10^9 bytes, en daarvan is 14,8 GB vrij; reken je de foto's in dezelfde decimale eenheid, dan klopt de vergelijking. Zet je beide om naar GiB, dan is 15,12 GB ≈ 14,1 GiB en 14,8 GB ≈ 13,8 GiB - de conclusie blijft hetzelfde, want je moet altijd beide getallen in dezelfde eenheid zetten. Het verschil van zo'n 300 MB is ook niet op te lossen door 'een paar foto's weg te laten': dat zou betekenen dat je leerlingen moet overslaan.
2. Beoordeel het voorstel van de stagiair om naar 256 kleuren om te zetten, en vergelijk het met de JPEG-optie. Gebruik berekeningen in je antwoord.
Read the worked answer
8-bits kleur is 1 byte per pixel → 12 MB per foto → 420 × 12 = 5.040 MB ≈ 5,0 GB, dus het past ruim. Maar 256 kleuren betekent een palet: huidtinten en zachte achtergrondgradiënten gaan banden vertonen, en op een afdruk van 20 bij 30 cm zie je dat direct. Je gooit dan precies de kleurinformatie weg die voor portretten het belangrijkst is, en die komt nooit terug. Voor logo's en tekst is 8-bits prima; voor een fotoarchief is het de verkeerde keuze.
JPEG: 420 × 2,4 MB = 1.008 MB ≈ 1,0 GB, dus er blijft ruim 13 GB over. JPEG houdt 24-bits kleur en is bij kwaliteit 85–90 op het scherm nauwelijks van het origineel te onderscheiden; de resolutie blijft 4000 × 3000, dus de afdruk kwaliteit lijdt er niet onder. Nadeel is dat JPEG lossy is en niet bedoeld om steeds opnieuw te bewerken. Daarom: originelen als archief bewaren (op een schijf, niet op de stick) en JPEG op de stick zetten voor de reproducer. Conclusie: JPEG is hier duidelijk de betere keuze.
3. Is 12 megapixel genoeg voor een afdruk van 20 bij 30 cm op 300 dpi? Laat de berekening zien en geef aan of verkleinen nodig is.
Read the worked answer
Reken de centimeters eerst om naar inches: 20 cm / 2,54 = 7,87 inch en 30 cm / 2,54 = 11,81 inch. Bij 300 dpi zijn dat 7,87 × 300 = 2362 pixels en 11,81 × 300 = 3543 pixels. Nodig is dus 2362 × 3543 ≈ 8,37 megapixel.
De foto heeft 4000 × 3000 = 12 megapixel en is in beide richtingen groter dan nodig (4000 > 3543 en 3000 > 2362). Er is dus ruim voldoende resolutie, zelfs iets meer dan nodig. Verkleinen is niet nodig en ook niet verstandig: de ruimtewinst die je nodig hebt zit in de compressie (JPEG), niet in de resolutie. Zou je de foto terugbrengen naar bijvoorbeeld 2000 × 1500, dan haal je de 300 dpi niet meer en wordt de nabestelde afdruk zichtbaar zachter.