Kantinierenquête: wat mag je concluderen en publiceren?
De kantinecommissie van een scholengemeenschap met 480 leerlingen en 45 docenten houdt een enquête over het aanbod. Leerlingen vullen de vragenlijst in via een QR-code op de tafeltjes. Er komen 112 reacties binnen, waarvan 78 van brugklassers; de bovenbouw reageerde nauwelijks. De vragenlijst bevat de verplichte vraag 'Hoeveel euro geef je per week in de kantine uit?' met vaste categorieën, en de vraag 'Ben je het ermee eens dat er gezonder aanbod moet komen?' met de opties eens / helemaal eens. Daarnaast vraagt de commissie: 'Heb je een allergie of dieetwens? Zo ja, welke?' In de resultaten staat dat 62% meer gezond aanbod wil. In het spreadsheet staan 6 dubbele inzendingen en 11 rijen met een 0 bij de uitgavenvraag. De rector wil publiceren: 'De hele school wil gezonder eten', plus een lijst met allergieën per klas op de website zodat docenten rekening kunnen houden met traktaties.
1. Mag de conclusie 'de hele school wil gezonder eten' op basis van deze resultaten? Onderbouw met twee argumenten uit de opzet van het onderzoek.
Read the worked answer
Nee, die conclusie is te sterk.
Argument 1: de respons is selectief. 112 van 525 mensen is ongeveer 21%; 78 daarvan zitten in de brugklas. De bovenbouw, die het grootste deel van de kantineomzet zal zijn, is nauwelijks vertegenwoordigd. Je mag dus alleen iets zeggen over de groep die reageerde, niet over 'de hele school'.
Argument 2: de vraag is sturend. 'Ben je het ermee eens dat er gezonder aanbod moet komen?' met alleen 'eens' en 'helemaal eens' geeft geen ruimte om het oneens te zijn; vrijwel iedereen zal instemmen. Bovendien was de uitgavenvraag verplicht, waardoor 11 mensen een 0 invulden die geen echte meting is.
Beter: respons per leerjaar wegen, een neutrale vraag met vijf antwoordopties en de uitkomst presenteren als 'van de 112 respondenten, vooral brugklassers, wil 62% meer gezond aanbod'.
2. Welke drie stappen zet je om het spreadsheet op te schonen en welke grafiek kies je voor de vraag naar de favoriete snack met zeven categorieën? Leg je keuze uit.
Read the worked answer
Opschonen, in deze volgorde:
- Dubbele inzendingen verwijderen (6 stuks); anders telt een mening dubbel. Vergelijk op tijdstip en antwoordpatroon.
- Onmogelijke of ontbrekende waarden apart zetten: de 11 nullen bij de uitgavenvraag zijn geen '€0 uitgeven' maar 'niet ingevuld'. Zet ze op leeg en sluit ze uit van het gemiddelde.
- Antwoorden normaliseren (bijvoorbeeld 'frikandel', 'Frikandel ' en 'frikandel ' samenvoegen), anders splitst één snack in drie categorieën.
Grafiek: een staafdiagram met zeven staven, gesorteerd van hoog naar laag. Bij zeven categorieën met namen is een staafdiagram beter leesbaar dan een cirkeldiagram: je kunt lengtes nauwkeuriger vergelijken dan hoeken en er passen leesbare labels bij. Een cirkeldiagram alleen als je wilt benadrukken dat het om delen van één geheel gaat.
3. Mag de lijst met allergieën per klas op de openbare website? Geef een oordeel met twee argumenten en een beter alternatief.
Read the worked answer
Nee, dat mag niet zomaar. Allergieën zijn gegevens over gezondheid en dus bijzondere persoonsgegevens; die mogen alleen verwerkt worden als dat echt nodig is, met een duidelijke grondslag en zo weinig mogelijk mensen die ze zien.
Argument 1: herleidbaarheid. Per klas gaat het om kleine aantallen; bij 'melkallergie' in een klas van 24 weet iedereen over wie het gaat. Anonimiseren lukt hier dus niet. Argument 2: doel en middel kloppen niet. Het doel is dat docenten rekening houden met traktaties; een openbare website is daarvoor niet nodig en het bereik is onbeperkt.
Beter alternatief: de gegevens alleen bij de mentor en de kantinebeheerder bewaren, in een beveiligde lijst met toegang voor twee personen, en ouders zelf laten aangeven wat er bij een traktatie moet gebeuren. Vermeld in de enquête ook waarvoor de antwoorden gebruikt worden en hoelang ze bewaard blijven.