Informatietechnologie VMBO GL/TL key terms

Een vereenvoudigde weergave van een stuk werkelijkheid, gemaakt om iets te onderzoeken of te voorspellen. Je laat details weg die voor de vraag niet belangrijk zijn en controleert of het model klopt met metingen.

Een lijst met eisen waaraan een product of systeem moet voldoen, opgesteld voordat je gaat bouwen. Je noteert wensen van de opdrachtgever en gebruikers, plus randvoorwaarden zoals budget, tijd en wetgeving.

Een eerste, vaak eenvoudige versie van een product waarmee je snel kunt testen of het idee werkt. Gebruikers proberen het uit en hun reacties leiden tot verbeteringen in het definitieve ontwerp.

Nagaan of informatie betrouwbaar en bruikbaar is door te kijken naar de auteur, de datum, de herkomst en of feiten onderbouwd worden. Je vergelijkt meerdere bronnen voordat je de informatie gebruikt.

Het rekenhart van een computer dat opdrachten uitvoert: het haalt instructies op, rekent en stuurt resultaten door. De kloksnelheid en het aantal cores bepalen mede hoe snel programma's reageren.

Tijdelijk geheugen waarin een computer de programma's en bestanden zet waarmee je op dat moment werkt. Bij het uitzetten raakt de inhoud kwijt; meer RAM betekent dat je meer tegelijk open kunt hebben.

Opslagmedium zonder bewegende onderdelen, dat gegevens in flashgeheugen bewaart. Een SSD is sneller en schokbestendiger dan een traditionele harde schijf, maar meestal duurder per gigabyte.

De printplaat die onderdelen zoals processor, werkgeheugen en opslag met elkaar verbindt. Via slots en chipsets regelt het bord de communicatie tussen componenten en de aansluitingen voor randapparatuur.

Software die de hardware beheert en programma's laat draaien, zoals Windows, macOS, Linux, Android of iOS. Het regelt bestanden, geheugen, gebruikersrechten en de communicatie met randapparatuur.

Een afspraak over hoe computers gegevens uitwisselen, bijvoorbeeld over volgorde, adressering en foutcontrole. Dankzij hetzelfde protocol kunnen apparaten van verschillende merken met elkaar communiceren.

Een uniek nummer waarmee een apparaat in een netwerk te bereiken is, zoals 192.168.1.10. Het bestaat uit cijfers en punten of hexadecimale groepen en wordt vaak automatisch toegekend.

Apparaat dat netwerken met elkaar verbindt en gegevenspakketten doorstuurt naar de juiste bestemming. Thuis verdeelt de router het internet over je apparaten en koppelt hij je netwerk aan je provider.

Netwerkopzet waarin een centrale server diensten levert en clients daar om vragen, zoals een browser die een webpagina opvraagt. De server beheert gegevens en rechten; clients sturen verzoeken en tonen resultaten.

Een geordende verzameling gegevens die je systematisch kunt opslaan, aanpassen en opvragen. Gegevens staan in tabellen met velden en records, zodat je snel de juiste informatie terugvindt.

Eén rij in een databasetabel die bij elkaar hoort, bijvoorbeeld alle gegevens van één klant. Elk record bestaat uit velden met aparte waarden zoals naam, adres en klantnummer.

Een veld of combinatie van velden dat elk record in een tabel uniek maakt, zoals een klantnummer. Aan de hand van de sleutel kun je records ondubbelzinnig opzoeken en aan elkaar koppelen.

Een koppeling tussen twee tabellen via een gemeenschappelijk veld, meestal een primaire sleutel die in de andere tabel als vreemde sleutel terugkomt. Zo voorkom je dat je gegevens dubbel opslaat.

Een vraag aan een database waarmee je precies de gegevens ophaalt die je nodig hebt, bijvoorbeeld alle klanten uit één plaats. Je stelt voorwaarden op en kiest welke velden je wilt zien.

De standaardtaal om databases te bevragen en te wijzigen. Met opdrachten zoals SELECT, INSERT en UPDATE haal je records op of pas je ze aan; de uitkomst heet een resultaatset.

Een kopie van gegevens die je apart bewaart, zodat je ze kunt terugzetten na verlies door crash, diefstal of gijzelsoftware. Een goede back-up staat op een andere plek en wordt regelmatig getest.

Een eindige reeks ondubbelzinnige stappen die van een beginwaarde naar een uitkomst leidt. Een recept is een algoritme; in een programma wordt het uitgevoerd door de computer.

Een naam in een programma die verwijst naar een waarde in het geheugen, zoals een getal of tekst. Je kunt de waarde tijdens het uitvoeren veranderen en later opnieuw gebruiken.

Een vergelijking die waar of onwaar oplevert, waarmee een programma kiest welk stuk code wordt uitgevoerd. Bijvoorbeeld: als het wachtwoord klopt, dan inloggen; anders een foutmelding tonen.

Een constructie die een stuk code meerdere keren laat uitvoeren, bijvoorbeeld voor elk item in een lijst of zolang een voorwaarde waar is. Zonder herhaling zou je werk moeten kopiëren.

Een benoemd blok code dat één taak uitvoert en dat je op verschillende plekken kunt aanroepen, eventueel met invoerwaarden. Functies maken programma's korter, overzichtelijker en makkelijker te testen.

Systematisch opsporen en verhelpen van fouten in een programma. Je leest foutmeldingen, voegt testuitvoer toe of stapt stap voor stap door de code om te zien waar het misgaat.

Een tekening met symbolen die de volgorde van stappen in een proces of programma toont. Ruiten zijn beslissingen, pijlen geven de richting aan; zo zie je snel of de logica klopt.

Getallenstelsel met alleen de cijfers 0 en 1, dat computers gebruiken omdat een schakeling twee standen kent. Eén bit is één cijfer; acht bits vormen samen een byte.

Poging om via een nepmail, sms of website gegevens zoals wachtwoorden of banknummers te ontfutselen. Kenmerken zijn haast, een onbekende afzender en een link die niet naar het echte bedrijf wijst.

Kwaadaardige software die bestanden versleutelt en losgeld eist om ze weer vrij te geven. Een actuele back-up is het beste verweer; betalen is geen garantie en houdt criminelen in bedrijf.

Het omzetten van gegevens met een sleutel, zodat ze zonder die sleutel onleesbaar zijn. Bij een symmetrische sleutel gebruiken zender en ontvanger dezelfde sleutel; bij asymmetrische werkt een publiek-privaat sleutelpaar.

Inloggen met je wachtwoord plus een tweede bewijs, zoals een code uit een app of een vingerafdruk. Zelfs als je wachtwoord uitlekt, kan een aanvaller zonder die tweede stap niet binnenkomen.

Software of apparaat dat netwerkverkeer controleert en blokkeert op basis van regels. Het houdt ongewenste verbindingen van buiten tegen en kan ook uitgaand verkeer van verdachte programma's blokkeren.

De Algemene verordening gegevensbescherming: Europese wet die regelt hoe organisaties persoonsgegevens verwerken. Uitgangspunten zijn doelbinding, dataminimalisatie, beveiliging en het recht van mensen om hun gegevens in te zien.

Wettelijk recht van de maker op zijn werk, zoals tekst, foto, muziek of software. Het ontstaat automatisch bij het maken; anderen mogen het niet zomaar kopiëren of publiceren zonder toestemming of licentie.

Het omzetten van processen en informatie naar digitale vorm, zodat computers ze kunnen verwerken. Gevolg is vaak sneller en goedkoper werken, maar ook dat oude vaardigheden en banen veranderen.

De manier waarop je je online gedraagt en verantwoordelijkheid neemt: respectvol communiceren, privacy van anderen respecteren, betrouwbare informatie delen en je aan regels en netiquette houden. Scholen besteden er aandacht aan bij burgerschapsonderwijs.

Een beslissing die deels door een computer wordt genomen op basis van regels en data, bijvoorbeeld bij het toekennen van een lening of een stageplaats. Omdat de data of regels vooroordelen kunnen bevatten, moet zo'n beslissing uitlegbaar en controleerbaar zijn.