Digitale systemen, hardware en netwerken
Dit domein gaat over de onderdelen van een computersysteem en over hoe apparaten met elkaar communiceren. Het examen vraagt vooral om keuzes te onderbouwen: welk geheugen, welke opslag, welke verbinding, en wat een getal als Mbit/s of GB precies betekent.
Hardware en werking
- Elk systeem volgt invoer, verwerking, uitvoer en opslag. De CPU voert instructies uit; klokfrequentie (GHz) en het aantal cores bepalen de snelheid. RAM is werkgeheugen en vluchtig: na het uitzetten is de inhoud weg. SSD en HDD zijn niet-vluchtige opslag.
- Het besturingssysteem beheert hardware, bestanden, gebruikers en rechten; een driver legt uit hoe een randapparaat werkt. De GPU verwerkt beelden.
- Eenheden: 1 byte = 8 bits. Fabrikanten rekenen decimaal (1 GB = 1000 MB), software vaak binair (1 GiB = 1024 MiB), waardoor een schijf van 500 GB kleiner lijkt dan verwacht.
Netwerken
- LAN binnen één gebouw, WAN over grote afstand zoals het internet. Client-server: een server levert een dienst; peer-to-peer: apparaten delen onderling.
- Switch verbindt apparaten binnen één netwerk op MAC-adres; router verbindt netwerken en vertaalt adressen met NAT; access point verzorgt wifi; modem zet het signaal van de provider om.
- IPv4 is 32 bits (vier getallen van 0 tot 255), IPv6 is 128 bits. Een MAC-adres hoort bij de hardware, een IP-adres is logisch en kan via DHCP veranderen. DNS vertaalt een domeinnaam naar een IP-adres.
- Bandbreedte (Mbit/s) is capaciteit, latency (ms) is vertraging: bij downloaden merk je bandbreedte, bij online gamen latency. HTTP is onversleuteld, HTTPS versleutelt met TLS.
Uitgewerkt voorbeeld
Een foto van 4 MB gaat over een upload van 8 Mbit/s. Reken eerst om: 4 MB = 4 × 8 = 32 Mbit. Tijd = 32 ÷ 8 = 4 seconden. Wie MB en Mbit verwisselt, vindt 0,5 seconde en zit er een factor 8 naast.
Valkuilen
- RAM als permanente opslag zien.
- Router en switch verwisselen.
- Vergeten tussen byte en bit om te rekenen.
- Download- en uploadsnelheid door elkaar halen.