Blog over Rome: vier grammaticale keuzes verantwoorden
Fleur (15) schrijft voor haar Italiaanse les een kort blogbericht over een weekend in Rome. Ze moet ongeveer 80 woorden schrijven en haar docente heeft vier plekken onderstreept. Dit zijn de zinnen met de keuzes:
- «Sabato scorso io e mia sorella (a) abbiamo visitato / (b) visitavamo il Colosseo.»
- «Quando ero piccola, (a) ho visto / (b) vedevo spesso i documentari su Roma.»
- Op de vraag «Quanti biglietti hai preso?» schrijft Fleur: (a) «Ho comprato due.» of (b) «Ne ho comprati due.»
- «Roma? Ci sono stata tre giorni, ma non ci ho visto tutto.»
Fleur kent de woorden ieri, spesso en ogni anno, ze weet dat het voltooid deelwoord soms van vorm verandert, en ze wil niet zomaar gokken. Haar docente vraagt haar bij elke keuze uit te leggen wáárom.
1. Kies in zin 1 en 2 de juiste vorm en noem bij elke keuze de tijdsaanduiding die je beslissing ondersteunt.
Read the worked answer
Zin 1: (a) abbiamo visitato. Sabato scorso is een afgesloten moment in het verleden; de handeling (het bezoek) is voorbij en afgerond. Daarbij hoort de passato prossimo.
Zin 2: (b) vedevo. Twee signalen wijzen op het imperfetto: quando ero piccola schetst een achtergrondsituatie in het verleden, en spesso geeft een gewoonte aan ('ik keek vaak'). Een zich herhalende gewoonte in het verleden vraag om het imperfetto, ook al is de periode afgelopen.
Ezelsbrug: vraag je af of het om 'een gebeurtenis met een punt erachter' gaat (passato prossimo) of om 'een gewoonte of achtergrond' (imperfetto). Sabato scorso = punt. Spesso = herhaling.
Typische fout: bij spesso toch de passato prossimo kiezen omdat er 'iets in het verleden is gebeurd'. Het signaalwoord weegt zwaarder dan het feit dat het verleden is.
2. Kies in zin 3 de vorm die past bij de vraag en leg uit wat 'ne' vervangt en waarom het voltooid deelwoord 'comprati' wordt.
Read the worked answer
Antwoord (b): Ne ho comprati due.
Wat vervangt ne? Ne vervangt di + zelfstandig naamwoord en wordt gebruikt bij een hoeveelheid of aantal. De vraag is Quanti biglietti hai preso? Het antwoord herhaalt biglietti niet, maar verwijst ernaar met ne: 'daarvan heb ik er twee gekocht'.
Waarom comprati? Het voltooid deelwoord richt zich in aantal en geslacht naar het zelfstandig naamwoord dat ne vertegenwoordigt: biglietti is mannelijk meervoud, dus comprati.
Waarom (a) minder goed is: Ho comprato due is niet ongrammaticaal, maar klinkt onvolledig; het getal hangt in de lucht zonder dat duidelijk is waarnaar het verwijst. In het Italiaans is ne hier de natuurlijke keuze.
Controle: bij een enkelvoudig mannelijk woord zou het Ne ho comprato uno zijn, bij een vrouwelijk meervoud Ne ho comprate due. De vorm van het deelwoord verandert dus mee.
3. Bekijk zin 4. Klopt het gebruik van 'ci' in beide zinnen? Verbeter wat fout is en leg het verschil uit tussen 'ci' als plaatsaanduiding en 'ci' als ander zinsdeel.
Read the worked answer
Eerste ci: correct. Ci sono stata betekent 'ik ben er geweest'. Ci vervangt hier a Roma - een plaats met het voorzetsel a. Dat is de kernfunctie: ci = daar/er, als vervanging van een plaatsbepaling.
Tweede ci: fout. Non ci ho visto tutto kan niet, omdat ci geen lijdend voorwerp kan vervangen. Het lijdend voorwerp is tutto (alles); er is geen plaatsbepaling om te vervangen. Correct is: ma non ho visto tutto.
Het onderscheid:
- ci = plaats of 'er': Vai a Roma? Sì, ci vado domani.
- lijdend voorwerp = lo / la / li / le: Il Colosseo? L'ho visto.
Verwante valkuil: ci komt ook voor in vaste uitdrukkingen zoals c'è / ci sono ('er is / er zijn'). Daar is het geen vervanging van een plaats, maar een vast onderdeel van de uitdrukking. Wie dat door elkaar haalt, gaat twijfelen aan zinnen die gewoon correct zijn.