HAVO Kunst (algemeen) key terms

Een door mensen gemaakt object of een uitvoering die bedoeld is om esthetisch te ervaren of te overdenken, zoals een schilderij, beeld, gebouw, muziekstuk of voorstelling.

Het gebied dat gaat over schoonheid en zintuiglijke ervaring: waarom iets mooi, ontroerend of juist vervreemdend werkt, en welke normen mensen daarvoor hanteren.

De persoonlijke of groepsgebonden voorkeur voor bepaalde stijlen en uitdrukkingen. Smaak is niet aangeboren maar wordt gevormd door opvoeding, omgeving en mode.

Een gezaghebbende lijst van werken of kunstenaars die binnen een cultuur of opleiding als belangrijk gelden. Wat op de canon staat, verandert door de tijd en door debat.

De studie van de ontwikkeling van kunst in de tijd: welke stijlen elkaar opvolgden, welke technieken opkwamen en hoe maatschappelijke veranderingen kunst beïnvloedden.

Een tijdsvak waarin kunstenaars herkenbaar vergelijkbare kenmerken gebruiken, zoals barok of jugendstil. Zo'n periode is een hulpmiddel om ontwikkelingen te ordenen, geen harde grens.

Een concreet waarneembaar detail dat typerend is voor een stroming of maker, bijvoorbeeld felle kleurcontrasten, zwevende lijnen of een bepaalde manier van licht weergeven.

De manier waarop een maker elementen als lijn, kleur, vorm, textuur en compositie inzet om een bepaald effect of betekenis bij de kijker te bereiken.

De ordening van beeldelementen binnen een kader: waar staan onderdelen ten opzichte van elkaar, wat is het zwaartepunt en hoe wordt de blik van de kijker gestuurd.

Een afzonderlijk visueel middel dat je apart kunt benoemen bij het analyseren van beeld, zoals lijn, kleur, licht, ruimte, textuur of formaat.

De keuze en combinatie van kleuren in een werk, bijvoorbeeld warm tegenover koud, verzadigd tegenover gedempt, of contrasterend tegenover verwant. Kleur roept sfeer en betekenis op.

De manier waarop licht in een voorstelling is weergegeven: van waar komt het, hoe scherp zijn de schaduwen en welke delen blijven donker. Lichtval bepaalt sfeer en ruimtelijkheid.

De technieken waarmee een plat vlak de indruk van diepte geeft, zoals lijnperspectief, overlapping, grootteverschil en vervaging op de achtergrond.

Wat er feitelijk te zien is in een beeld: personen, objecten en handelingen. De voorstelling verschilt van de vormgeving, die gaat over hoe dat alles is weergegeven.

Het loslaten van de zichtbare werkelijkheid in een kunstwerk. Bij gedeeltelijke abstractie blijven herkenbare vormen over; bij volledige abstractie werken kunstenaars alleen met vorm en kleur.

Een aanduiding voor kunst waarin herkenbare figuren of objecten uit de werkelijkheid te zien zijn, ook als ze vervormd of gestileerd zijn weergegeven.

Een benadering waarin de werkelijkheid zo geloofwaardig mogelijk wordt weergegeven, zonder idealisering. Als stroming in de negentiende eeuw richtte realisme zich juist op het dagelijks leven van gewone mensen.

Betekenis die verder gaat dan wat letterlijk te zien is. Voorwerpen, kleuren of handelingen verwijzen dan naar ideeën, geloof of verhalen die de kijker moet herkennen.

De leer van de herkenbare beeldelementen en hun betekenis, bijvoorbeeld een duif die de vrede verbeeldt of een schedel die aan sterfelijkheid herinnert.

Een systeem om diepte op een plat vlak te suggereren. Bij lijnperspectief komen evenwijdige lijnen samen in vluchtpunten, waardoor de ruimte overtuigend lijkt.

De kunst en techniek van het ontwerpen en bouwen van gebouwen en ruimtes, waarbij constructie, functie, materiaal en uiterlijk steeds met elkaar in verband staan.

Het ontwerpen van driedimensionale objecten en omgevingen, van meubels en gebruiksvoorwerpen tot tentoonstellingsinrichting, waarbij vorm, functie en materiaal samengaan.

De keuze van een maker voor bijvoorbeeld verf, steen, brons, hout, textiel of digitaal beeld. Materiaal bepaalt de mogelijkheden, de textuur en de betekenis van een werk.

De vaardigheid en werkwijze waarmee een kunstwerk tot stand komt, zoals olieverf, etsen, boetseren, gieten of digitale bewerking. Techniek beïnvloedt hoe een werk eruitziet.

Het vakkundig met de hand vervaardigen van een product, waarbij kennis van materiaal en gereedschap centraal staat. Ambacht en kunst worden vaak tegenover elkaar gezet, maar overlappen in de praktijk.

Kunstvormen die live voor een publiek worden uitgevoerd, zoals theater, dans, muziektheater en concerten. De voorstelling bestaat alleen op het moment van uitvoering.

Een kunstvorm waarbij de maker of uitvoerder zelf, vaak in het bijzijn van publiek, een handeling verricht. Het lichaam, de tijd en de plek zijn onderdeel van het werk.

Het geheel van keuzes rond decor, belichting, kostuum, geluid en opstelling waarmee een voorstelling of tentoonstelling in scène wordt gezet.

Kunst waarin het idee of de gedachte belangrijker is dan de uitvoering en het uiterlijk van het object. De beschrijving en de context kunnen het werk zelf vormen.

Een kunstwerk dat een ruimte inneemt en die ruimte zelf onderdeel maakt van de ervaring. De bezoeker loopt er vaak doorheen en beleeft het werk met het hele lichaam.

Een afbeelding of kopie van een kunstwerk, bijvoorbeeld in een boek of op een scherm. Kleur, formaat en textuur wijken af van het origineel, wat de waarneming beïnvloedt.

De echtheid van een werk: is het door de genoemde maker gemaakt en is het nog in de oorspronkelijke staat. Restauratie en reproductie roepen vragen op over echtheid.

Het herstellen of conserveren van een kunstwerk of gebouw om verval tegen te gaan. Restauratoren maken keuzes over hoeveel van de latere geschiedenis ze bewaren of verwijderen.

Een instelling die kunst of erfgoed verzamelt, bewaart, onderzoekt en toont aan publiek. Musea bepalen mede welke werken bekend worden en hoe bezoekers ze bekijken.

De manier waarop werken in een ruimte worden gepresenteerd: volgorde, licht, afstand, wandkleur en begeleidende tekst. De opbouw stuurt hoe de bezoeker het werk interpreteert.

De persoon of instelling die een kunstenaar vraagt een werk te maken en daarvoor betaalt. De wensen van de opdrachtgever beïnvloeden onderwerp, formaat en functie van het werk.

Iemand die beroepsmatig kunst maakt en daarbij eigen keuzes maakt in onderwerp, materiaal en werkwijze. De positie van de kunstenaar verschilt sterk per tijd en cultuur.

De vrijheid van een kunstenaar om zelf te bepalen wat en hoe hij maakt, zonder directe sturing van een opdrachtgever of publiek. Autonomie is een ideaal dat niet altijd geldt.

Het geheel van kopers, verkopers, galeries en veilingen waarlangs kunst wordt verhandeld. Prijzen en reputaties komen op de markt tot stand en beïnvloeden wat er gemaakt wordt.

Geld van de overheid of een fonds waarmee kunstenaars en instellingen hun werk kunnen financieren zonder dat er direct een koper tegenover staat.

Het geheel van beslissingen van de overheid over kunst en erfgoed: welke instellingen geld krijgen, welke regels gelden en hoe toegankelijk cultuur moet zijn.