De recensie van 400 woorden die een 8 verwacht
Een leerling in vwo 6 schrijft voor de schoolkrant een recensie van 400 woorden over een roman. De beoordelingsrubriek telt vier even zware criteria: inhoudelijke samenvatting, beoordeling, onderbouwing van de beoordeling en stijl. De leerling levert 260 woorden plot, dan de zinnen: 'De personages zijn realistisch en het einde is verrassend. Ik vond het een mooi boek, vooral omdat het zo spannend was. Iedereen die van spanning houdt, moet dit lezen.' Verder staan er drie citaten in de tekst, zonder toelichting. De leerling verwacht een 8 omdat hij 'alles heeft behandeld', en wijst erop dat recensies in de krant ook vooral samenvatten. De docent moet het cijfer bepalen en de leerling uitleggen waar het misgaat, zonder de motivatie te breken: deze leerling leest veel maar durft nog geen oordeel te dragen.
1. Beargumenteer tot welk cijfer je komt en welk criterium doorslaggevend is. Betrek alle vier criteria.
Read the worked answer
Het criterium inhoudelijke samenvatting is ruim gehaald, maar het is ook het enige dat volledig is uitgewerkt; 260 van de 400 woorden zijn plot. Het criterium beoordeling is technisch aanwezig: er is een oordeel (mooi, spannend, verrassend). Toch is het een smaakoordeel dat niet verder reikt dan de leeservaring. Het criterium onderbouwing faalt: 'omdat het zo spannend was' herhaalt het oordeel in andere woorden, en de drie citaten staan er zonder uitleg. Een citaat zonder commentaar is geen bewijs maar decoratie. Stijl is waarschijnlijk in orde, al maakt de opsomming de tekst vlak.
Omdat de criteria even zwaar wegen, vallen twee van de vier weg. Dan is een 8 niet verdedigbaar; ik kom op een 5 tot 5,5. Doorslaggevend is de onderbouwing, niet omdat die toevallig ontbreekt, maar omdat juist daarin de literaire competentie zit die het vak wil toetsen: een oordeel dragen met tekstuele argumenten. De leerling heeft wel gelezen en heeft ook een reactie, dus een onvoldoende is het ook niet.
2. Herschrijf de laatste drie zinnen tot een beoordeling die als onderbouwd geldt, en leg uit welke redeneerstappen je toevoegt.
Read the worked answer
Mogelijke herschrijving: 'De kracht van deze roman zit in de spanning tussen wat de hoofdpersoon weet en wat de lezer al ziet aankomen. Als hij op pagina 88 opnieuw zegt dat alles goed komt, heeft de schrijver die zin al drie keer eerder laten terugkomen, steeds een beetje wranger. Daardoor is het einde verrassend zonder dat het een truc wordt: de ontknoping volgt uit wat de tekst zelf heeft opgebouwd. Wie spanning zoekt in psychologie in plaats van in achtervolgingen, vindt hier een boek dat meer is dan een thriller.'
De redeneerstappen die ik toevoeg: eerst een claim over een effect, dan een concreet tekstgegeven dat dat effect veroorzaakt, dan een interpretatie van dat gegeven, en ten slotte een afweging waarin het boek tegenover zijn genre wordt geplaatst. De oorspronkelijke zinnen sloegen stap twee en drie over en sprongen van waarneming naar oordeel. Door de tussenstappen zichtbaar te maken, wordt het oordeel controleerbaar voor een lezer die het boek niet kent.
3. Hoe reageer je op de vergelijking met de recensie in de krant?
Read the worked answer
Ik zou de vergelijking serieus nemen en meteen gebruiken. Een krantenrecensie bevat inderdaad veel samenvatting, maar de functie daarvan is anders: de lezer kent het boek niet en moet kunnen beslissen of hij het wil lezen. De recensent mag bovendien een oordeel geven op grond van ervaring en vergelijkt het boek met andere titels. Dat is precies wat deze leerling nog niet doet: hij vat samen voor een publiek dat het boek al kent, en hij plaatst het nergens tegenover.
Didactisch zou ik twee recensies uit de krant uitdelen en leerlingen laten markeren waar het oordeel staat en waaraan je ziet dat het onderbouwd is. Zo wordt de vergelijking een leermoment in plaats van een verdediging. Ik zou ook erkennen dat de schoolopdracht strenger is dan de journalistieke praktijk: wij beoordelen niet of het stuk leesbaar is, maar of de leerling laat zien dat hij een tekst kan analyseren en beoordelen. Dat verschil moet je benoemen, anders voelt de norm als willekeur.