Spuitenpomp met het verkeerde spuittype
Op de kinderafdeling krijgt een patiënt van 12 kg een continue infusie van 1,0 liter NaCl 0,9% over 8 uur. De verpleegkundige stelt een spuitenpomp in op 125 mL/uur en gebruikt daarvoor een 20-mL-spuit in plaats van de 50-mL-spuit waarvoor de pomp is gekalibreerd. De pomp staat op spuittype '50 mL' en duwt de zuiger met een vaste snelheid naar voren. De binnendiameter van een 50-mL-spuit is 26,6 mm, die van een 20-mL-spuit 20,0 mm. Na 6 uur is er 430 mL toegediend in plaats van 750 mL. De dienstdoende arts wil de pomp laten vervangen; de technische dienst zegt dat de pomp niet kapot is. De fabrikant schrijft een nauwkeurigheid van ±5% voor, maar alleen bij gebruik van het voorgeschreven spuittype.
1. Bereken met de doorsneden van beide spuiten welk debiet de pomp feitelijk geeft bij een instelling van 125 mL/uur en controleer of de gemeten 430 mL na 6 uur daarmee klopt.
Read the worked answer
Zuigersnelheid bij 50-mL-spuit - oppervlak A₅₀ = π × (13,3 mm)² ≈ 556 mm². Bij 125 mL/uur = 125.000 mm³/uur hoort een snelheid van 125.000/556 ≈ 225 mm/uur.
Feitelijk debiet met 20-mL-spuit - A₂₀ = π × (10,0 mm)² ≈ 314 mm². Debiet = 225 × 314 ≈ 70.700 mm³/uur ≈ 71 mL/uur.
Controle - in 6 uur is dat ≈ 424 mL; gemeten is 430 mL. Het verschil van anderhalf procent valt binnen de spuitvariatie, dus de verklaring klopt: de pomp is niet stuk, er is een verkeerde spuit gebruikt.
Correctiefactor - 556/314 ≈ 1,77. De pomp zou op 125 × 1,77 ≈ 221 mL/uur moeten staan om met de 20-mL-spuit 125 mL/uur te geven. Dat is geen oplossing: de fabrieksspecificatie en de occlusiedruk-alarmen gelden alleen bij het voorgeschreven spuittype.
2. Is dit een systematische of een toevallige fout? Leg uit wat dat betekent voor herhaling van de meting en voor het corrigeren van de afwijking.
Read the worked answer
Systematisch. De fout is reproduceerbaar en heeft een aanwijsbare oorzaak: de doorsnede van de spuit. Bij herhaling krijg je steeds ≈ 71 mL/uur, niet een willekeurig andere waarde. Een toevallige fout zou bij herhaling juist naar de ingestelde waarde toe bewegen.
Gevolg voor herhaling - nog een keer meten met dezelfde opstelling levert geen nieuwe informatie op; de afwijking wordt niet kleiner door vaker te meten.
Gevolg voor correctie - de afwijking is met een vaste factor te corrigeren, maar in de praktijk doet men dat niet. Een verkeerd spuittype betekent ook een ander volume per slag, andere alarmsnelheid en een andere naleving van de fabrieksspecificatie. De juiste maatregel is de 50-mL-spuit gebruiken, niet de pomp bijregelen.
Klinisch - 430 mL in 6 uur is ongeveer 43% van de bedoelde 750 mL, dus een kind van 12 kg krijgt ruim de helft minder vocht dan voorgeschreven. Dat is een reëel volumetekort, geen meetfoutje.
3. De arts wil de pomp vervangen. Beredeneer of dat de juiste beslissing is en beschrijf een controle waarmee je aantoont of de pomp binnen specificatie werkt.
Read the worked answer
Pomp niet vervangen. De berekening laat zien dat de afwijking volledig door het spuittype wordt verklaard. Vervangen kost geld en lost niets op zolang er een 20-mL-spuit wordt gebruikt.
Gravimetrische controle - sluit de pomp met de voorgeschreven 50-mL-spuit en een waterreservoir aan, stel 125 mL/uur in, laat 60 minuten lopen en weeg het opgevangen water. Water heeft een dichtheid van ≈ 1,000 g/mL, dus je verwacht 125 g; bij ±5% is de acceptatiegrens 119-131 g.
Aandachtspunten - ontlucht de leiding eerst, gebruik een balans met resolutie 0,1 g, houd de vloeistof rond 20 °C en herhaal de meting om toevallige variatie uit te sluiten. Pas daarna concludeer je of de pomp binnen specificatie werkt.
Conclusie - de technische dienst heeft gelijk, maar de pompspecificatie geldt alleen bij het juiste spuittype; de procedure moet borgen dat het spuittype op de pomp overeenkomt met de werkelijkheid.