HAVO NLT flashcards

33 cards. Read the term and the definition here. The deck at the top of this page is optional.

Onafhankelijke variabele

De variabele die de onderzoeker bewust kiest of varieert in een experiment; deze wordt op de x-as van een grafiek gezet.

Afhankelijke variabele

De variabele die als gevolg van de gekozen omstandigheden wordt gemeten; deze komt op de y-as van een grafiek.

Ceteris paribus

Voorwaarde dat alle andere variabelen constant worden gehouden, zodat een gevonden effect aan één factor kan worden toegeschreven.

Rendement

De verhouding tussen nuttige output en totale input, uitgedrukt in procenten; altijd kleiner dan 100% bij verliezen door warmte of wrijving.

Energiebehoud

Energie kan niet verdwijnen of ontstaan, alleen van vorm veranderen; de som van alle energiesoorten in een gesloten systeem blijft gelijk.

Vermogen

De hoeveelheid energie die per seconde wordt omgezet of geleverd; formule P = E/t, met als eenheid watt (J/s).

Serie- en parallelschakeling

In serie is de stroom gelijk en splitst de spanning; parallel staat dezelfde spanning over elke tak en telt de stroom op.

Wet van Fick

De diffusiesnelheid is evenredig met het concentratieverschil en het oppervlak, en omgekeerd evenredig met de afstand waarover gediffundeerd wordt.

Diffusie

Het spontane transport van deeltjes van een hoge naar een lage concentratie door willekeurige beweging, totdat de concentratie gelijkmatig verdeeld is.

Osmose

Diffusie van water door een halfdoorlatend membraan van een oplossing met lage naar een oplossing met hoge opgeloste-stofconcentratie.

Enzymoptimum

De temperatuur of pH waarbij een enzym de hoogste activiteit heeft; daarbuiten daalt de activiteit en bij extreme waarden denatureert het enzym.

Denaturatie

Verlies van de ruimtelijke structuur van een eiwit of enzym door hitte, extreme pH of chemicaliën, waardoor de functie verdwijnt.

Ontwerpcyclus

Iteratief proces van programma van eisen, concept, uitwerking, realisatie, testen en evalueren, waarbij na evaluatie teruggekoppeld wordt naar eerdere stappen.

Programma van eisen

Een lijst meetbare eisen en wensen waaraan een technisch ontwerp moet voldoen, inclusief randvoorwaarden zoals kosten, veiligheid en duurzaamheid.

Levenscyclusanalyse

Methode om de milieubelasting van een product te beoordelen over alle fasen: grondstofwinning, productie, gebruik, transport en afvalverwerking.

Modelvorming

Het vereenvoudigd weergeven van een systeem met variabelen en relaties, waarbij aannames expliciet worden gemaakt en het model aan metingen wordt getoetst.

Lineariseren

Een kromme omzetten in een rechte lijn door een geschikte grootheid uit te zetten, zodat de helling een constante oplevert.

Systematische fout

Een afwijking die bij herhaalde meting steeds in dezelfde richting optreedt, bijvoorbeeld door een verkeerd geijkte meter; niet te verkleinen door vaker te meten.

Toevallige fout

Onvoorspelbare spreiding in meetwaarden die in beide richtingen optreedt; de invloed op het gemiddelde neemt af bij meer metingen.

Significante cijfers

De cijfers van een meetwaarde die informatie geven over de nauwkeurigheid; de uitkomst van een berekening volgt het minst nauwkeurige gegeven.

Koolstofkringloop

De cyclus waarin koolstof via fotosynthese, ademhaling, verbranding en afbraak tussen atmosfeer, organismen en bodem wordt uitgewisseld.

Stikstofkringloop

De cyclus waarin stikstof via binding, nitrificatie, opname door planten en denitrificatie tussen lucht, bodem en organismen circuleert.

Fotosynthese

Proces waarbij planten met lichtenergie koolstofdioxide en water omzetten in glucose en zuurstof; de energie wordt vastgelegd in chemische bindingen.

Celademhaling

Proces waarbij glucose met zuurstof wordt afgebroken tot koolstofdioxide en water, waarbij energie vrijkomt in de vorm van ATP.

Halfdoorlatend membraan

Een vlies dat bepaalde deeltjes wel en andere niet doorlaat; het laat water door maar houdt opgeloste stoffen tegen, wat osmose mogelijk maakt.

Duurzame energie

Energie uit bronnen die niet uitgeput raken en weinig netto CO2 toevoegen, zoals zon, wind, waterkracht en aardwarmte.

Warmteverlies

Energie die als warmte naar de omgeving verdwijnt en niet nuttig wordt gebruikt; dit verlaagt het rendement van een energieomzetting.

Elektrisch vermogen

Het vermogen dat een elektrisch onderdeel opneemt of levert, berekend als P = U·I met spanning in volt en stroom in ampère.

Hypothese

Een toetsbare, voorlopige verklaring of voorspelling die met een experiment kan worden bevestigd of verworpen.

Controleproef

Een proef waarbij de onderzochte factor niet wordt toegepast, zodat het effect van die factor met de experimentele groep vergeleken kan worden.

Concentratiegradiënt

Het verschil in concentratie tussen twee plaatsen; een groter verschil leidt tot snellere diffusie of snellere passieve transportprocessen.

Biotechnologie

Het gebruiken van levende organismen of delen daarvan om producten te maken of processen uit te voeren, bijvoorbeeld fermentatie of gentechnologie.

Ethische toetsing

Beoordeling van een technische of medische toepassing op veiligheid, privacy, autonomie en maatschappelijke aanvaardbaarheid, naast technische haalbaarheid.