De concessie tussen positiviteit en nuance
Tijdens het centraal examen VWO Spaans heeft Noor nog 18 minuten voor tekst 3 en 4. Tekst 3 gaat over thuiswerken in Spanje. De auteur schrijft: 'Si bien es cierto que el teletrabajo aumenta la productividad, no lo es menos que difumina la frontera entre vida laboral y personal.' Vraag 14 vraagt naar de houding van de auteur; Noor twijfelt tussen 'positief' en 'genuanceerd'. In dezelfde alinea staat 'actualmente', dat ze leest als 'actueel', waardoor ze de zin 'actualmente muchas empresas...' verkeerd begrijpt. Ze heeft vraag 14 al beantwoord maar wil terug; ze heeft nog 6 van de 12 vragen van tekst 3 en 4 open. Haar oefenexamens gingen goed, maar nu leest ze elke zin opnieuw. Ze heeft kladpapier en een potlood.
1. Noor heeft nog 18 minuten. Wat is haar beste eerste stap: terug naar vraag 14 of eerst de resterende vragen van tekst 3 en 4 maken? Onderbouw met leesstrategie en tijdsindeling.
Read the worked answer
Eerst de resterende vragen van tekst 3 en 4 maken, niet terug naar vraag 14. Elke onbeantwoorde vraag levert zeker geen punt op; een twijfelantwoord levert misschien een punt op. Noor verdeelt haar tijd: ongeveer 5 minuten voor de laatste vragen van tekst 3, 8 minuten voor tekst 4 en 2 minuten om vraag 14 te herzien. Ze markeert vraag 14 met een sterretje en gaat pas terug als alle vragen zijn ingevuld. Bij het herzien gebruikt ze de concessie 'si bien... no lo es menos': de hoofdboodschap staat na 'no lo es menos', dus de auteur nuanceert haar positieve punt. Als ze twijfelt, kiest ze het antwoord dat zowel de erkenning als de beperking dekt, niet alleen 'positief'.
2. Hoe kan Noor de betekenis van 'actualmente' in deze context vaststellen zonder woordenboek, en welke fout vermijdt ze daarmee?
Read the worked answer
'Actualmente' betekent in het Spaans 'tegenwoordig', niet 'actueel' in de zin van nieuwswaarde. Noor kan dit controleren door het woord te vervangen door 'hoy en día' of 'en la actualidad' en te kijken of de zin logisch blijft: 'Actualmente muchas empresas...' betekent dan 'tegenwoordig veel bedrijven...'. Als 'actueel' zou kloppen, zou de zin over actualiteit of nieuws gaan, maar de context gaat over thuiswerken en productiviteit. De fout is een valse vriend: ze verwart de Spaanse vorm met de Nederlandse betekenis. Ze moet dus niet op vormgelijkenis afgaan, maar op de collocatie en het onderwerp van de alinea. Dat voorkomt dat ze een tijdsaanduiding leest als een oordeel over nieuwswaarde.
3. Ze twijfelt nog tussen 'positief' en 'genuanceerd'. Welke keuze is verdedigbaar en met welk tekstsignaal? Formuleer ook waarom het andere antwoord minder goed is.
Read the worked answer
De beste keuze is 'genuanceerd'. Het signaal is 'Si bien es cierto que... no es menos cierto que...'. De eerste zin erkent het voordeel van thuiswerken voor de productiviteit, maar de tweede zin maakt de beperking even zwaar ('no es menos cierto') en noemt de vervaging tussen werk en privé. De auteur is dus niet onverdeeld positief. 'Positief' is minder goed omdat dat alleen het eerste deel van de concessie dekt en de clausule na 'no es menos cierto' negeert. Bij een concessie is het tweede deel vaak de hoofdthese; het eerste deel is de toegeving.