VWO Spaans key terms

Vaardigheid om de hoofdgedachte, details, standpunten en toon van een Spaanse tekst te begrijpen zonder elk woord te kennen; kandidaten oefenen met signaalwoorden en tekstverbanden om bedoeling en structuur af te leiden.

De centrale boodschap die een alinea of hele tekst wil overbrengen. Je vindt haar vaak in de inleidende of afsluitende zin, of door te vragen waarom de schrijver dit stuk schreef.

Het onderwerp waarover een tekst in algemene zin gaat, meestal in enkele woorden uit te drukken. Het thema onderscheidt zich van de hoofdgedachte doordat het alleen het 'waarover' noemt, niet de bewering erover.

Woord of uitdrukking die zinnen en alinea's logisch verbindt, zoals 'sin embargo', 'por lo tanto' of 'además'. Herkenning ervan helpt bij het voorspellen van tegenstellingen, oorzaken en conclusies in leesteksten en luisterfragmenten.

Conclusie die je trekt uit informatie die niet letterlijk in de tekst staat, bijvoorbeeld over de houding van de schrijver of een onuitgesproken oorzaak. VWO-vragen vragen vaak naar zulke impliciete betekenissen.

De houding of stemming die een schrijver via woordkeus en zinsbouw uitstraalt, zoals ironisch, kritisch, neutraal of enthousiast. Je bepaalt de toon door te letten op bijvoeglijke naamwoorden, uitroeptekens en overdrijving.

Het doel waarmee iemand een tekst schrijft: informeren, overtuigen, vermaken, waarschuwen of instrueren. Het antwoord op meerkeuzevragen over het doel begint vaak met een werkwoord dat de functie van de hele tekst samenvat.

Kop boven een kranten- of tijdschriftartikel die vaak verkort en met beeldspraak de kern aanduidt. Titels bevatten soms woordspelingen; lees altijd de eerste alinea om te controleren wat de kop precies beweert.

Kranten- of tijdschrifttekst met kenmerkende opbouw: kop, lead met de belangrijkste feiten, en verder uitgewerkte details. Opinieartikelen mengen feiten met mening, waardoor je bron en standpunt zorgvuldig moet scheiden.

Vaste uitdrukking die de gespreksorganisatie regelt, zoals 'por cierto', 'en primer lugar' of 'dicho esto'. In luisterteksten kondigt zo'n marker een nieuwe stap aan, bijvoorbeeld een voorbeeld, weerlegging of afsluiting.

Vaardigheid om gesproken Spaans in verschillende situaties te volgen, van nieuwsbericht tot informeel gesprek. Je oefent met luisteren naar strekking, sprekersintentie en specifieke gegevens ondanks spreektempo, accent en achtergrondgeluid.

Luisterstrategie waarbij je vooraf bepaalt welke informatie je nodig hebt en daar gericht op wacht, zoals een prijs, tijd of naam. Je negeert daarbij bewust minder relevante delen van het fragment.

Uitspraakvariëteit binnen het Spaans, bijvoorbeeld het wegvallen van eind-s in het Caribisch gebied of het onderscheiden van 'll' en 'y' in delen van de Andes. Kennis ervan voorkomt verwarring bij luisterfragmenten met verschillende sprekers.

Uitspraak waarbij 'c' voor e en i en 'z' als [s] klinken, gebruikelijk in Latijns-Amerika en Zuid-Spanje. In Noord- en Midden-Spanje hoort men daarentegen de interdentale klank [θ].

Woord of korte frase dat de kern van een vraag, zin of fragment aangeeft. Bij lezen en luisteren markeer je zulke woorden om snel verbanden te leggen en antwoorden in de tekst of het audiosegment terug te vinden.

De beurtwisseling in een gesprek: wachten tot de ander klaar is, een onderbreking aankondigen en na een vraag weer ruimte geven. Vloeiend beurtgedrag voorkomt dat je gesprekspartner je als onbeleefd ervaart.

Vaste beleefdheidsformule zoals 'por favor', '¿podría...?' of 'muchas gracias'. In het Spaans verschilt de keuze tussen 'tú' en 'usted' per situatie en bepaalt mede hoe formeel je formule klinkt.

Taalgebruik dat past bij onbekenden, ouderen, instanties of zakelijke situaties, met 'usted', volledige zinnen en terughoudende formuleringen. Het tegenovergestelde, informeel taalgebruik met 'tú', hoort bij vrienden en leeftijdsgenoten.

Gesprek tussen bekenden met losse zinsbouw, spreektaalwoorden en veel wisselwerking. Kenmerkend zijn aarzelwoorden, overlappingen en informele aanspreekvormen; begrip ervan is nodig om natuurlijke dialogen te volgen en te voeren.

Een standpunt verdedigen met redenen, voorbeelden en weerleggingen. In spreek- en schrijfopdrachten bouw je een betoog op met stelling, onderbouwing en conclusie, en gebruik je verbindingswoorden om de logica zichtbaar te maken.

De centrale stelling of het standpunt dat een spreker of schrijver verdedigt. Een duidelijke tesis staat meestal vroeg in een betoog en wordt in de conclusie herhaald of bevestigd.

Tegenwerping die een bezwaar tegen het eigen standpunt benoemt en vervolgens weerlegt. Het gebruik ervan versterkt een betoog, omdat de schrijver laat zien alternatieve visies te hebben overwogen.

Brief aan een instantie, bedrijf of onbekende met vaste onderdelen: aanhef, inleiding met doel, kern met toelichting en beleefde afsluiting. Kenmerkend zijn 'estimado señor' en formele werkwoordsvormen in de u-vorm.

E-mail met een onderwerpregel, aanhef, korte alinea's en afsluiting. In examenopdrachten let je op doelgerichtheid, gepast register en correcte werkwoordsvormen, afgestemd op de ontvanger.

Verbindingswoorden die oorzaak en gevolg uitdrukken, zoals 'porque', 'ya que', 'por lo tanto' en 'en consecuencia'. Ze helpen bij het opbouwen van samenhangende zinnen in schrijfopdrachten en bij het begrijpen van redeneringen.

Werkwoordsvorm die wensen, twijfel, emoties en onzekerheid uitdrukt, vaak na 'que': 'espero que vengas'. Ook na bepaalde voegwoorden zoals 'para que' en 'antes de que' is de vorm verplicht; beheersing ervan is essentieel voor correcte zinnen.

Afstemming van werkwoordstijden binnen een zin of tekst, bijvoorbeeld verleden tijd in de hoofdzin met imperfecto de subjuntivo in de bijzin. Fouten hierin vallen op in schrijf- en spreekopdrachten en beïnvloeden de beoordeling.

Weergave van iemands woorden zonder letterlijke citaten, met aangepaste voornaamwoorden, tijden en tijdsaanduidingen: 'Dijo que vendría al día siguiente'. Bij luisteren en schrijven moet je deze verschuivingen correct toepassen.

Combinatie van een vervoegd hulpwerkwoord met een infinitief, gerundio of participio, zoals 'ir a hacer', 'estar haciendo' of 'tener que estudiar'. Ze drukt aspect of modaliteit uit en komt veel voor in gesproken Spaans.

De kern van een tekst of gesprek in eigen woorden en in korte vorm weergeven, zonder mening of overbodige details. Bij examenopdrachten beoordeelt men of de hoofdpunten kloppen en of de samenvatting zelfstandig te begrijpen is.

Woord met ongeveer dezelfde betekenis als een ander woord, zoals 'casa' en 'vivienda'. Bij lees- en luistervragen herformuleert men het antwoord vaak met synoniemen, waardoor je niet op letterlijke herhaling moet letten.

Herformulering van een uitspraak met andere woorden, waarbij de betekenis behouden blijft. In toetsvragen is het juiste antwoord dikwijls een parafrase van een zin uit de tekst, niet een letterlijke kopie.

Persoonlijke beoordeling of standpunt die niet als feit te bewijzen is. Je herkent haar aan signaalwoorden als 'creo que', 'me parece' en 'sin duda', en aan bijvoeglijke naamwoorden met een waardeoordeel.

Controleerbare gebeurtenis of gegeven dat waar of onwaar kan zijn, in tegenstelling tot een mening. In leesteksten over nieuws en wetenschap moet je feiten en meningen scheiden om vragen over betrouwbaarheid correct te beantwoorden.

Wijze waarop klanken en woorden worden uitgesproken, inclusief klemtoon en intonatie. Bij spreekopdrachten let de beoordelaar op verstaanbaarheid en op correcte klemtoon, die in het Spaans de betekenis kan veranderen.

Melodie van de stem die betekenis draagt: een stijgende toon markeert vaak een vraag, een dalende een bevestiging. Verkeerde intonatie kan een beleefd verzoek als bevel laten klinken.

Mondelinge of schriftelijke weergave van wat op een afbeelding te zien is: personen, plaats, handeling en sfeer. Een gestructureerde beschrijving gaat van algemeen naar detail en gebruikt plaatsaanduidingen zoals 'en el fondo'.