First 50 of 200 questions. Each one lists the choices, the correct answer, and an explanation. The checker at the top of this page saves progress in this browser when it is available.
Continue in the practice tool above to load more questions, 50 at a time.
Question 1Social Studies & Life Skill Education (single subject, Grade 10 SEE)
नेपालको संविधान २०७२ ले संघीयतालाई कति तहमा विभाजन गरेको छ?
- तीन तह Correct answer.
- पाँच तह
- दुई तह
- चार तह
Explanation
नेपालको संविधान २०७२ को धारा ५६ अनुसार राज्यशक्ति संघ, प्रदेश र स्थानीय गरी तीन तहमा विभाजित छ। यसै आधारमा राज्यका तीनै तहका सरकारको अधिकार क्षेत्र संविधानको अनुसूचीमा स्पष्ट गरिएको छ।
Question 2Social Studies & Life Skill Education (single subject, Grade 10 SEE)
राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोगको मुख्य कार्य कुन हो?
- मन्त्रिपरिषद्को सचिवालय सञ्चालन गर्ने
- निर्वाचन आयोगको खर्च लेखापरीक्षण गर्ने
- मानव अधिकार उल्लंघनका उजुरी सुन्ने र अनुगमन गर्ने Correct answer.
- संविधान संशोधनको प्रस्ताव तयार गर्ने
Explanation
राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोग ऐनले आयोगलाई उजुरी सुन्ने, छानबिन गर्ने र मानव अधिकारको अवस्था अनुगमन गर्ने अधिकार दिएको छ। आयोग स्वतन्त्र संवैधानिक निकाय भएकाले यसको काम अधिकार संरक्षणसँग सम्बन्धित छ।
Question 3Social Studies & Life Skill Education (single subject, Grade 10 SEE)
नेपालमा स्थानीय तहको निर्वाचन कुन निकायले सम्पन्न गराउँछ?
- महालेखापरीक्षक
- राष्ट्रिय योजना आयोग
- लोक सेवा आयोग
- निर्वाचन आयोग Correct answer.
Explanation
संविधानको धारा २४६ अनुसार निर्वाचन आयोगले संघ, प्रदेश र स्थानीय तहको निर्वाचन स्वतन्त्र, निष्पक्ष र धाँधलीरहित रूपमा सम्पन्न गराउने जिम्मेवारी पाएको छ।
Question 4Social Studies & Life Skill Education (single subject, Grade 10 SEE)
नेपालको प्रमुख निर्यात वस्तु तथा सेवाका रूपमा अघिल्लो दशकमा सबैभन्दा बढी योगदान पुर्याएको क्षेत्र कुन हो?
- रेमिट्यान्स तथा सेवा Correct answer.
- काठ तथा दाउरा
- कृषि उत्पादन
- खनिज पदार्थ
Explanation
नेपालको शोधनान्तर स्थितिमा विप्रेषण (रेमिट्यान्स) र सेवा निर्यातले सबैभन्दा ठूलो योगदान पुर्याएको छ। वस्तु निर्यात सीमित भएकाले विदेशी मुद्रा आर्जनको मुख्य स्रोत सेवा र विप्रेषण नै रहेको छ।
Question 5Social Studies & Life Skill Education (single subject, Grade 10 SEE)
जनसंख्याको आधारमा नेपालको सबैभन्दा ठूलो प्रदेश कुन हो?
- मधेश प्रदेश Correct answer.
- लुम्बिनी प्रदेश
- कोशी प्रदेश
- बागमती प्रदेश
Explanation
राष्ट्रिय जनगणना २०७८ अनुसार मधेश प्रदेशको जनसंख्या सबैभन्दा बढी छ। तराई क्षेत्रमा घना बसोबास र उच्च जनसंख्या वृद्धिदरका कारण यो प्रदेश संख्यात्मक रूपमा अगाडि छ।
Question 6Social Studies & Life Skill Education (single subject, Grade 10 SEE)
सामाजिक अध्ययनमा नक्सा प्रयोग गर्नुको मुख्य उद्देश्य के हो?
- स्थानीय भाषा सिकाउनु
- ऐतिहासिक पात्रको जीवनी लेख्नु
- स्थान र दूरीको सम्बन्ध देखाउनु Correct answer.
- आर्थिक बजेट तयार गर्नु
Explanation
नक्सा पृथ्वीको सतहमा रहेका स्थान, दिशा, दूरी र वितरणलाई सङ्केतका माध्यमबाट देखाउने साधन हो। यसले भूगोलसम्बन्धी जानकारी दृश्यात्मक रूपमा बुझ्न सघाउँछ।
Question 7Social Studies & Life Skill Education (single subject, Grade 10 SEE)
नेपालको संविधान २०७२ ले निर्धारण गरेको मौलिक हकको सूचीमा कुन पर्दछ?
- स्वच्छ वातावरणमा बाँच्न पाउने हक Correct answer.
- विदेश जाने हक
- सरकारी जागिर पाउने हक
- कर छुट पाउने हक
Explanation
संविधानको धारा ३० ले प्रत्येक नागरिकलाई स्वच्छ र स्वस्थ वातावरणमा बाँच्न पाउने मौलिक हक दिएको छ। यो हक वातावरण संरक्षणसँग जोडिएको संवैधानिक अधिकार हो।
Question 8Social Studies & Life Skill Education (single subject, Grade 10 SEE)
जीवनोपयोगी सीप शिक्षाको मुख्य विशेषता कुन हो?
- दैनिक जीवनमा व्यवहारिक निर्णय लिन सक्षम बनाउनु Correct answer.
- पाठ्यपुस्तक रट्न लगाउनु
- शिक्षकको आदेश पालना गराउनु
- केवल परीक्षामा उत्तीर्ण गराउनु
Explanation
जीवनोपयोगी सीप शिक्षाले विद्यार्थीलाई दैनिक जीवनका समस्या समाधान गर्न, निर्णय लिन र सञ्चार गर्न सक्ने बनाउँछ। यसको केन्द्र विद्यार्थीको व्यवहारिक दक्षता विकास हो।
Question 9Social Studies & Life Skill Education (single subject, Grade 10 SEE)
नेपालको प्रजातान्त्रिक आन्दोलनमा २००७ सालको क्रान्तिको परिणाम के रह्यो?
- पञ्चायती व्यवस्थाको अन्त्य
- राणा शासनको अन्त्य र प्रजातन्त्रको स्थापना Correct answer.
- संघीयताको सुरुवात
- गणतन्त्रको घोषणा
Explanation
२००७ सालको सशस्त्र क्रान्तिले १०४ वर्षे राणा शासनको अन्त्य गरी प्रजातन्त्रको स्थापना गर्यो। यसपछि राजा त्रिभुवनको नेतृत्वमा संवैधानिक व्यवस्था सुरु भयो।
Question 10Social Studies & Life Skill Education (single subject, Grade 10 SEE)
कुनै गाउँमा वर्षायाममा बाढीले बालीनाली नष्ट गरेपछि स्थानीय सरकारले तत्काल गर्नुपर्ने काम कुन हो?
- विद्यालयको पाठ्यक्रम परिवर्तन गर्ने
- विदेशमा दूतावास खोल्ने
- राहत वितरण र क्षतिको विवरण संकलन गर्ने Correct answer.
- नयाँ राजमार्ग निर्माणको ठेक्का दिने
Explanation
विपद् व्यवस्थापन ऐनले स्थानीय तहलाई आपत्कालीन राहत, उद्धार र क्षति मूल्याङ्कनको जिम्मेवारी दिएको छ। बाढीजस्तो तत्कालीन विपद्मा पीडितको जीवन रक्षा पहिलो प्राथमिकता हुन्छ।
Question 11Social Studies & Life Skill Education (single subject, Grade 10 SEE)
नेपालको जनसंख्या पिरामिडमा आधारभूत तह (०–१४ वर्ष) फराकिलो देखिनुको अर्थ के हो?
- काम गर्ने उमेर समूह बढी भएको
- जनसंख्या वृद्धिदर ऋणात्मक भएको
- आयु दर घटेको
- निर्भर जनसंख्याको अनुपात बढी भएको Correct answer.
Explanation
जनसंख्या पिरामिडको आधार फराकिलो हुनु भनेको बालबालिकाको संख्या बढी हुनु हो। यसले काम गर्ने उमेर समूहको तुलनामा निर्भर जनसंख्या बढी भएको सङ्केत गर्छ।
Question 12Social Studies & Life Skill Education (single subject, Grade 10 SEE)
सार्कको स्थापना कहिले भएको हो?
- सन् १९४५
- सन् १९९०
- सन् २०००
- सन् १९८५ Correct answer.
Explanation
दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय सहयोग सङ्गठन (सार्क) को स्थापना सन् १९८५ डिसेम्बरमा ढाकामा भएको थियो। सात देशको सहभागितामा भएको यो सङ्गठन क्षेत्रीय सहयोगको मञ्च हो।
Question 13Social Studies & Life Skill Education (single subject, Grade 10 SEE)
सामाजिक अध्ययनमा स्रोतको विश्वसनीयता जाँच्ने सबैभन्दा उपयुक्त तरिका कुन हो?
- आफ्नै विचारसँग मिल्ने भए स्वीकार गर्ने
- सामाजिक सञ्जालमा बढी सेयर भएको हेर्ने
- लेखक, मिति र प्रकाशक जाँचेर अन्य स्रोतसँग भिड्ने Correct answer.
- स्रोत जति पुरानो त्यति विश्वसनीय मान्ने
Explanation
विश्वसनीयता जाँच्न लेखकको अधिकार, प्रकाशन मिति र प्रकाशकको ख्याति जाँच्नुपर्छ र तथ्य अन्य स्रोतसँग भिडाउनुपर्छ। यसरी तथ्य पुष्टि भएपछि मात्र स्रोत भरपर्दो मानिन्छ।
Question 14Social Studies & Life Skill Education (single subject, Grade 10 SEE)
नेपालमा वन विनाश रोक्न सबैभन्दा प्रभावकारी उपाय कुन मानिन्छ?
- वन क्षेत्रलाई कृषि भूमिमा परिणत गर्ने
- दाउराको प्रयोग पूर्ण रूपमा निषेध गर्ने
- वनको ठेक्का विदेशी कम्पनीलाई दिने
- सामुदायिक वन व्यवस्थापनमा स्थानीय बासिन्दाको सहभागिता बढाउने Correct answer.
Explanation
सामुदायिक वन कार्यक्रममा स्थानीय उपभोक्ताले वनको संरक्षण र उपभोग दुवैमा स्वामित्व पाउँछन्, जसले संरक्षणप्रति जवाफदेही बढाउँछ। नेपालको अनुभवले सहभागितामूलक व्यवस्थापन वन वृद्धिमा प्रभावकारी देखिएको छ।
Question 15Social Studies & Life Skill Education (single subject, Grade 10 SEE)
नेपालको संविधान २०७२ अनुसार प्रदेशसभाको कार्यकाल कति वर्षको हुन्छ?
- छ वर्ष
- चार वर्ष
- सात वर्ष
- पाँच वर्ष Correct answer.
Explanation
संविधानको धारा १७६ अनुसार प्रदेशसभाको कार्यकाल पाँच वर्षको हुन्छ। आकस्मिक अवस्थामा बाहेक निर्धारित अवधिभन्दा अगाडि विघटन गरिँदैन।
Question 16Social Studies & Life Skill Education (single subject, Grade 10 SEE)
कुनै विद्यार्थीले स्थानीय बजारमा तरकारीको मूल्य अचानक बढेको देख्छ। माग र आपूर्तिको अवधारणाअनुसार यसको सबैभन्दा सम्भावित कारण कुन हो?
- बजारमा पसलको संख्या घट्नु
- यातायातको लागत घट्नु
- तरकारीको आपूर्ति घट्नु Correct answer.
- उपभोक्ताको आय स्थिर रहनु
Explanation
माग स्थिर रहँदा आपूर्ति घटे मूल्य बढ्ने गर्छ। बजारमा तरकारी कम आए आपूर्ति वक्र बायाँ सर्छ र सन्तुलन मूल्य माथि जान्छ।
Question 17Social Studies & Life Skill Education (single subject, Grade 10 SEE)
नेपालको जलविद्युत् विकासमा मुख्य चुनौती कुन हो?
- उत्पादित बिजुलीको आन्तरिक माग र प्रसारण संरचना पर्याप्त नहुनु Correct answer.
- जनसंख्याको अत्यधिक कमी
- नदीहरूको प्रवाह कम हुनु
- जलस्रोतको अभाव
Explanation
नेपालमा जलविद्युत् उत्पादन क्षमता बढ्दै गए पनि आन्तरिक माग सीमित र प्रसारण लाइन तथा सबस्टेसनको पूर्वाधार अपर्याप्त छ। यसले उत्पादित बिजुली खपत र निर्यातमा अवरोध पुर्याउँछ।
Question 18Social Studies & Life Skill Education (single subject, Grade 10 SEE)
मानव विकास सूचकाङ्क (HDI) ले कुन तीन आयामलाई समेट्छ?
- जनसंख्या, भूगोल र जलवायु
- व्यापार, उद्योग र कृषि
- आय, शिक्षा र स्वास्थ्य Correct answer.
- संविधान, कानुन र न्याय
Explanation
मानव विकास सूचकाङ्कले प्रतिव्यक्ति आय, शिक्षाको औसत वर्ष र आयु प्रत्याशा गरी तीन आयाममा विकासको स्तर नाप्छ। यसले मानिसको जीवनस्तर समग्र रूपमा मूल्याङ्कन गर्ने प्रयास गर्छ।
Question 19Social Studies & Life Skill Education (single subject, Grade 10 SEE)
नेपालको इतिहासमा सन् १९५१ मा भएको राजनीतिक परिवर्तनलाई के भनिन्छ?
- जनआन्दोलन
- गणतन्त्रको घोषणा
- राणा शासनको अन्त्यपछिको प्रजातान्त्रिक परिवर्तन Correct answer.
- पञ्चायतको स्थापना
Explanation
२००७ सालको क्रान्तिपछि सन् १९५१ मा राणा शासन अन्त्य भई प्रजातान्त्रिक व्यवस्था सुरु भयो। यसै वर्षलाई नेपालको आधुनिक राजनीतिक परिवर्तनको सुरुवात मानिन्छ।
Question 20Social Studies & Life Skill Education (single subject, Grade 10 SEE)
सामाजिक सद्भाव कायम राख्ने सन्दर्भमा कुन व्यवहार सबैभन्दा उपयुक्त मानिन्छ?
- आफ्नो समूहको मात्र हित हेर्ने
- भिन्न संस्कृतिको सम्मान गर्दै साझा समस्यामा सहकार्य गर्ने Correct answer.
- अन्य समुदायको बारेमा हल्ला फैलाउने
- आफ्नो भाषा मात्र प्रयोग गर्न कर लगाउने
Explanation
सामाजिक सद्भाव तब बलियो हुन्छ जब विभिन्न समुदायले एकअर्काको संस्कृति र भाषाको सम्मान गर्दै साझा समस्यामा सहकार्य गर्छन्। आपसी सम्मानले भेदभाव र द्वन्द्व घटाउँछ।
Question 21Social Studies & Life Skill Education (single subject, Grade 10 SEE)
नेपालको संविधान २०७२ मा उल्लेख भएअनुसार स्थानीय तहका प्रमुख र उपप्रमुखको निर्वाचन कसरी हुन्छ?
- संघीय मन्त्रिपरिषद्ले तोक्ने
- जिल्ला समन्वय समितिले छान्ने
- प्रदेशसभाले मनोनयन गर्ने
- स्थानीय बासिन्दाले प्रत्यक्ष मतदानद्वारा छुट्टाछुट्टै निर्वाचन गर्ने Correct answer.
Explanation
स्थानीय तह निर्वाचन ऐनअनुसार प्रमुख र उपप्रमुखको निर्वाचन स्थानीय मतदाताले प्रत्यक्ष, गोप्य र छुट्टाछुट्टै मतदानबाट गर्छन्। यसले स्थानीय नेतृत्वप्रति जनताको प्रत्यक्ष जवाफदेही सुनिश्चित गर्छ।
Question 22Social Studies & Life Skill Education (single subject, Grade 10 SEE)
कुनै गाउँपालिकाले वार्षिक बजेट तर्जुमा गर्दा सबैभन्दा पहिले विचार गर्नुपर्ने कुरा कुन हो?
- स्थानीय आवश्यकता र स्रोतको पहिचान Correct answer.
- विदेशी दाताको प्रचार
- कर्मचारीको बढुवा
- राजनीतिक दलको झन्डा
Explanation
बजेट तर्जुमा योजनाबद्ध प्रक्रिया हो, जसमा पहिले स्थानीय आवश्यकता पहिचान गरी उपलब्ध स्रोतको आकलन गरिन्छ। यसपछि प्राथमिकता निर्धारण गरेर बजेट विनियोजन गरिन्छ।
Question 23Social Studies & Life Skill Education (single subject, Grade 10 SEE)
नेपालमा सन् २०१५ को भूकम्पपछिको पुनर्निर्माणमा राष्ट्रिय पुनर्निर्माण प्राधिकरणको भूमिकालाई कसरी मूल्याङ्कन गर्न सकिन्छ?
- यसले विदेशी सेनाको नेतृत्वमा उद्धार गर्यो
- यसले निजी घरको पुनर्निर्माणमा अनुदान र प्राविधिक सहयोग उपलब्ध गरायो Correct answer.
- यसले संविधान संशोधनको प्रक्रिया सञ्चालन गर्यो
- यसले स्थानीय निर्वाचन स्थगित गर्यो
Explanation
राष्ट्रिय पुनर्निर्माण प्राधिकरणले भूकम्पपीडितलाई घर पुनर्निर्माण अनुदान, इन्जिनियरिङ सहयोग र समन्वयको काम गर्यो। यसको मुख्य जिम्मेवारी भत्किएका संरचनाको पुनर्निर्माण र पुनर्स्थापना थियो।
Question 24Social Studies & Life Skill Education (single subject, Grade 10 SEE)
दक्षिण एसियामा सार्कको प्रभावकारिता सीमित हुनुको मुख्य संरचनात्मक कारण कुन हो?
- सङ्गठनको मुख्यालय युरोपमा हुनु
- सदस्य राष्ट्रको संख्या अत्यधिक हुनु
- सदस्य राष्ट्रबीचको असमान शक्ति र द्विपक्षीय विवाद Correct answer.
- सदस्य राष्ट्रमा भाषा एउटै हुनु
Explanation
सार्कका निर्णय सर्वसम्मतिमा हुने र सदस्यबीच शक्ति असन्तुलन तथा द्विपक्षीय विवाद रहने भएकाले सहयोग प्रभावकारी बन्न सकेको छैन। यसले क्षेत्रीय एकीकरणको गति सुस्त बनाएको छ।
Question 25Social Studies & Life Skill Education (single subject, Grade 10 SEE)
कुनै विद्यार्थीले जनगणनाको तथ्याङ्क प्रयोग गर्दै गाउँको जनसंख्या वृद्धिदर र रोजगारीको सम्बन्ध विश्लेषण गर्न चाहन्छ। यसका लागि सबैभन्दा उपयुक्त पद्धति कुन हो?
- सामाजिक सञ्जालको प्रतिक्रिया मात्र गन्ने
- एउटै वर्षको तथ्याङ्कलाई आधार मान्ने
- अनुमानमा आधारित कथा लेख्ने
- दुई वा बढी जनगणनाका तथ्याङ्क तुलना गरी प्रवृत्ति विश्लेषण गर्ने Correct answer.
Explanation
जनसंख्याको प्रवृत्ति बुझ्न दुई वा बढी जनगणनाका तथ्याङ्क तुलना गरी वृद्धिदर र संरचना विश्लेषण गर्नुपर्छ। यसरी समयसापेक्ष परिवर्तन देखिन्छ र निष्कर्ष बलियो हुन्छ।
Question 26Social Studies & Life Skill Education (single subject, Grade 10 SEE)
नेपालको संविधान २०७२ ले स्थानीय तहलाई दिएको अधिकारअनुसार गाउँपालिकाले आफ्नो क्षेत्रभित्र स्थानीय तहको सञ्चालनका लागि सबैभन्दा पहिले के गर्नुपर्छ?
- स्थानीय तहको संगठन संरचना र कार्यविभाजन निर्धारण गर्ने Correct answer.
- प्रदेशसभाबाट ऐन पारित गराउने
- राष्ट्रपतिबाट प्रमुखको नियुक्ति गराउने
- संघीय संसद्बाट बजेट स्वीकृत गराउने
Explanation
संविधान २०७२ र स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐनले स्थानीय तहलाई आफ्नो संगठन संरचना र कर्मचारी व्यवस्थापन गर्ने अधिकार दिएको छ। स्थानीय तहको काम सुरु गर्न संगठन र कार्यविभाजन तोक्नु पहिलो कदम हो। प्रदेश वा संघका निकायले स्थानीय तहको आन्तरिक संगठन निर्धारण गर्दैनन्।
Question 27Social Studies & Life Skill Education (single subject, Grade 10 SEE)
नेपालको भूगोलअनुसार पूर्वदेखि पश्चिमसम्म फैलिएको हिमाली क्षेत्रको मुख्य भौगोलिक विशेषता कुन हो?
- गहिरा छाउपहाड र तराईका घाँसे मैदानको विस्तार
- उच्च हिमाल, हिमनदी र पाथीभरा जस्ता उच्च शिखरहरूको उपस्थिति Correct answer.
- वर्षभर उष्ण हावापानी र सदाबहार वर्षावन
- समुद्रसतहबाट ५०० मिटरभन्दा कम उचाइको समथर फाँट
Explanation
नेपालको हिमाली क्षेत्र समुद्रसतहबाट करिब ५,००० मिटरभन्दा माथि पर्छ र त्यहाँ हिउँ, हिमनदी तथा उच्च शिखरहरू पाइन्छन्। यही उचाइका कारण त्यहाँको हावापानी चिसो र वनस्पति सीमित हुन्छ। तराई र भित्री मधेसका विशेषता यस क्षेत्रमा लागू हुँदैनन्।
Question 28Social Studies & Life Skill Education (single subject, Grade 10 SEE)
कुनै विद्यार्थीले आफ्नो गाउँको जनसंख्यामा महिलाभन्दा पुरुषको संख्या बढी देख्छ। लैङ्गिक अनुपातका आधारमा यसको सही व्याख्या कुन हो?
- प्रति १०० पुरुषमा महिलाको संख्या १०० भन्दा बढी छ
- कुल जनसंख्यामा महिलाको प्रतिशत ५० भन्दा बढी छ
- जनसंख्या वृद्धिदर ऋणात्मक भएको संकेत हो
- प्रति १०० महिलामा पुरुषको संख्या १०० भन्दा बढी छ Correct answer.
Explanation
लैङ्गिक अनुपात सामान्यतया प्रति १०० महिलामा पुरुषको संख्याका रूपमा व्यक्त गरिन्छ। पुरुषको संख्या बढी हुनुको अर्थ यो अनुपात १०० भन्दा माथि जानु हो। यसले जनसंख्या वृद्धिदरको ऋणात्मकतासँग सिधा सम्बन्ध राख्दैन।
Question 29Social Studies & Life Skill Education (single subject, Grade 10 SEE)
नेपालको अर्थतन्त्रमा रेमिट्यान्सको प्रभावका सम्बन्धमा कुन भनाइ सबैभन्दा उपयुक्त छ?
- यसले विदेशी मुद्रा सञ्चिति बढाउँछ तर श्रमशक्ति पलायनको जोखिम पनि ल्याउँछ Correct answer.
- यसले देशभित्रको कृषि उत्पादन स्वतः दोब्बर बनाउँछ
- यसले आयात घटाएर व्यापार घाटा शून्य बनाउँछ
- यसले सबै परिवारको आय असमानता पूर्ण रूपमा हटाउँछ
Explanation
रेमिट्यान्सले विदेशी मुद्रा आर्जन र भुक्तानी सन्तुलनमा सहयोग गर्छ, तर यसैसँगै दक्ष जनशक्ति विदेशिने समस्या पनि जोडिन्छ। त्यसैले यो एकैतर्फी लाभ मात्र होइन। कृषि उत्पादन वा व्यापार घाटामा यसको प्रभाव स्वतः र पूर्ण हुँदैन।
Question 30Social Studies & Life Skill Education (single subject, Grade 10 SEE)
नेपालको संविधान २०७२ ले नागरिकलाई दिएको सूचनाको हकअन्तर्गत सार्वजनिक निकायले गर्नुपर्ने मुख्य दायित्व कुन हो?
- नागरिकले मागेको सार्वजनिक सरोकारको सूचना समयसीमाभित्र उपलब्ध गराउनु Correct answer.
- सूचना केवल पत्रकारलाई मात्र दिनु
- सूचना माग्ने नागरिकबाट अनिवार्य शुल्क असुल्नु
- सबै सूचना गोप्य राखेर कसैलाई नदिनु
Explanation
सूचनाको हकले नागरिकलाई सार्वजनिक निकायको सूचना प्राप्त गर्ने अधिकार दिन्छ र निकायलाई तोकिएको समयभित्र सूचना उपलब्ध गराउने दायित्व सुम्पन्छ। यो हक सबै नागरिकको हो, पत्रकारको मात्र होइन। गोप्यता अपवाद हो, सामान्य नियम होइन।
Question 31Social Studies & Life Skill Education (single subject, Grade 10 SEE)
कुनै विद्यार्थीले ऐतिहासिक घटनाको अध्ययन गर्दा प्राथमिक स्रोत र द्वितीयक स्रोत छुट्याउन चाहन्छ। तलका मध्ये प्राथमिक स्रोत कुन हो?
- घटना भएकै बेला लेखिएको पत्र र दैनिकी Correct answer.
- विद्यार्थीले तयार पारेको निबन्ध
- इन्टरनेटमा राखिएको सारांश लेख
- पछि लेखिएको इतिहास पुस्तक
Explanation
प्राथमिक स्रोत घटना भएकै समय वा त्यसको प्रत्यक्ष सहभागीबाट तयार भएको हुन्छ, जस्तै पत्र र दैनिकी। द्वितीयक स्रोत पछि अरूको विवरणका आधारमा तयार हुन्छ। पुस्तक, निबन्ध र सारांश सामान्यतया द्वितीयक हुन्छन्।
Question 32Social Studies & Life Skill Education (single subject, Grade 10 SEE)
नेपालको कृषिमा सिँचाइको विस्तारले पार्ने प्रमुख सकारात्मक प्रभाव कुन हो?
- मनसुनको समयमा हुने वर्षाको मात्रा बढाउने
- कृषियोग्य जमिनको क्षेत्रफल आफैँ बढाउने
- वर्षायाममा मात्र हुने खेतीलाई हिउँद र वसन्तमा पनि सम्भव बनाउने Correct answer.
- रासायनिक मलको प्रयोग अनिवार्य बनाउने
Explanation
सिँचाइले पानीको उपलब्धता नियन्त्रित गरेर वर्षायामबाहेकका सिजनमा पनि बाली लगाउन सकिने बनाउँछ। यसले वार्षिक बाली लगाउने क्षमता र उत्पादकत्व बढाउन मद्दत गर्छ। वर्षाको मात्रा वा जमिनको क्षेत्रफल सिँचाइले आफैँ बढाउँदैन।
Question 33Social Studies & Life Skill Education (single subject, Grade 10 SEE)
नेपालको संघीय संरचनाअनुसार प्रदेशसभाले बनाउने कानुनको मुख्य सीमा कुन हो?
- संघीय संसद्ले स्वीकृत गरेपछि मात्र लागू हुने
- राष्ट्रपतिले प्रमाणीकरण नगरेसम्म अमान्य हुने
- स्थानीय तहको सहमति अनिवार्य हुने
- संविधान र संघीय कानुनसँग नबाझिनुपर्ने Correct answer.
Explanation
प्रदेशसभाको कानुन बनाउने अधिकार संविधान र संघीय कानुनको अधीनमा रहन्छ; बाझिएको हदसम्म त्यो अमान्य हुन्छ। संविधानले प्रदेश र संघको अधिकार सूची छुट्याएको छ। प्रदेश कानुनका लागि संघीय संसद्को स्वीकृति वा स्थानीय तहको सहमति आवश्यक पर्दैन।
Question 34Social Studies & Life Skill Education (single subject, Grade 10 SEE)
कुनै नगरपालिकाले फोहोर व्यवस्थापनका लागि 'घरघरमा फोहोर छुट्याएर मात्र बुझाउने' नियम लागू गर्दा नागरिकको पालना गर्ने मुख्य आधार के हो?
- नगरपालिकाको राजनीतिक दलको सदस्यता
- केवल कानुनको डर र जरिवानाको अपेक्षा
- विदेशी दाताको निर्देशन पालना गर्ने बाध्यता
- सार्वजनिक हित र सामाजिक उत्तरदायित्वको भावना Correct answer.
Explanation
सार्वजनिक सेवा र वातावरण संरक्षणका नियम पालना गर्ने आधार नागरिकको सामाजिक उत्तरदायित्व र सार्वजनिक हितको बोध हो। जरिवाना वा दाताको निर्देशन बाह्य दबाब मात्र हुन् र दिगो पालना सुनिश्चित गर्दैनन्। यसले नागरिक र स्थानीय सरकारबीचको सहकार्यलाई जनाउँछ।
Question 35Social Studies & Life Skill Education (single subject, Grade 10 SEE)
नेपालको जलवायु परिवर्तनसम्बन्धी जोखिमका सन्दर्भमा हिमनदी पग्लिने प्रक्रियाले पार्ने प्रमुख प्रभाव कुन हो?
- समुद्रको सतह घटेर तराई सुक्खा हुने
- हिमताल विस्फोटको जोखिम बढ्ने र तल्लो तटीय क्षेत्रमा बाढी आउने Correct answer.
- हिमाली क्षेत्रमा भूकम्पको आवृत्ति बढ्ने
- हिमाली क्षेत्रमा वर्षा सधैँ बन्द भएर मरुभूमि बन्ने
Explanation
हिमनदी पग्लिएर हिमतालको आकार बढ्दा विस्फोटजन्य बाढी (GLOF) को जोखिम बढ्छ र तल्लो क्षेत्रमा क्षति पुग्न सक्छ। यो नेपालजस्तो हिमाली देशका लागि प्रमुख जलवायु जोखिम हो। यसले भूकम्पको आवृत्ति वा समुद्रको सतह घट्ने प्रक्रिया निम्त्याउँदैन।
Question 36Social Studies & Life Skill Education (single subject, Grade 10 SEE)
नेपालको इतिहासमा २००७ सालको क्रान्तिपछि स्थापित शासन व्यवस्थाको मुख्य विशेषता कुन थियो?
- राणा शासनको अन्त्य भई प्रजातन्त्रको सुरुवात Correct answer.
- गणतन्त्रको घोषणा
- संघीय शासन प्रणालीको लागू
- पञ्चायती व्यवस्थाको स्थापना
Explanation
२००७ सालको क्रान्तिले १०४ वर्षे राणा शासनको अन्त्य गरी प्रजातन्त्रको ढोका खोल्यो। यसपछि राजा र जनताको संयुक्त शासन सुरु भयो। पञ्चायत, गणतन्त्र र संघीयता पछिका राजनीतिक परिवर्तनका उपज हुन्।
Question 37Social Studies & Life Skill Education (single subject, Grade 10 SEE)
कुनै विद्यार्थीले नेपालको विकासका लागि 'मानव पुँजी' को अर्थ बुझ्न चाहन्छ। सामाजिक अध्ययनका दृष्टिले सबैभन्दा उपयुक्त परिभाषा कुन हो?
- देशमा रहेको भौतिक पूर्वाधारको कुल मूल्य
- बैंकमा जम्मा भएको विदेशी मुद्राको सञ्चिति
- प्राकृतिक स्रोतको कुल भण्डार
- जनसंख्याको स्वास्थ्य, शिक्षा र सीपको समग्र क्षमता Correct answer.
Explanation
मानव पुँजी भन्नाले मानिसको ज्ञान, सीप, स्वास्थ्य र उत्पादन क्षमताको समग्रतालाई जनाउँछ। शिक्षा र स्वास्थ्यमा गरिएको लगानीले यो पुँजी बढाउँछ। भौतिक पूर्वाधार, विदेशी मुद्रा र प्राकृतिक स्रोत भने मानव पुँजीभन्दा फरक श्रेणीका हुन्।
Question 38Social Studies & Life Skill Education (single subject, Grade 10 SEE)
नेपालमा सामाजिक सुरक्षा भत्ताको उद्देश्यका सम्बन्धमा कुन भनाइ सही छ?
- सरकारी कर्मचारीको तलब वृद्धि गर्नु
- सबै नागरिकलाई समान रूपमा धनी बनाउनु
- विदेशी लगानी आकर्षित गर्नु
- ज्येष्ठ नागरिक, अपाङ्गता भएका व्यक्ति जस्ता जोखिममा रहेका समूहको आधारभूत जीवनयापन सहयोग गर्नु Correct answer.
Explanation
सामाजिक सुरक्षा भत्ता जोखिममा रहेका र आयविहीन वा न्यून आय भएका समूहको आधारभूत आवश्यकता पूरा गर्ने उद्देश्यले दिइन्छ। यो सामाजिक न्यायको उपकरण हो। यसले सबैलाई समान रूपमा धनी बनाउने वा तलब वृद्धि गर्ने काम गर्दैन।
Question 39Social Studies & Life Skill Education (single subject, Grade 10 SEE)
नेपालको नदी प्रणालीको अध्ययन गर्दा महाभारत पर्वतबाट उत्पत्ति भई तराईतर्फ बग्ने नदीको सामान्य विशेषता कुन हो?
- हिमालबाट उत्पत्ति भई सधैँ हिउँ पग्लिएको पानी बग्ने
- समुद्रसम्म सिधै पुग्ने लामो अन्तरदेशीय मार्ग
- वर्षभर जलप्रवाह स्थिर रहने ठूलो जलभण्डार
- छोटो लम्बाइ, तीव्र वेग र वर्षायाममा बाढीको उच्च जोखिम Correct answer.
Explanation
महाभारत पर्वतबाट उत्पत्ति हुने नदीहरू साना जलाधार भएका, छोटा र वेगिला हुन्छन्। वर्षायाममा अचानक पानी बढेर बाढीको जोखिम उच्च हुन्छ। हिमालबाट उत्पत्ति हुने ठूला नदी र अन्तरदेशीय नदीको विशेषता यसमा लागू हुँदैन।
Question 40Social Studies & Life Skill Education (single subject, Grade 10 SEE)
कुनै विद्यार्थीले स्थानीय बजारमा एक वस्तुको मूल्य बढ्नुको कारण विश्लेषण गर्दै छ। माग र आपूर्तिको नियमअनुसार आपूर्ति स्थिर रहँदा माग बढ्दा के हुन्छ?
- वस्तुको बजार मूल्य बढ्छ Correct answer.
- वस्तुको मूल्यमा कुनै परिवर्तन हुँदैन
- वस्तुको बजार मूल्य घट्छ
- आपूर्ति स्वतः शून्य हुन्छ
Explanation
आपूर्ति स्थिर रहँदा माग बढे मूल्य बढ्ने प्रवृत्ति हुन्छ, किनकि उपलब्ध वस्तुभन्दा खरिद गर्न चाहनेको संख्या बढ्छ। यो माग र आपूर्तिको आधारभूत नियम हो। आपूर्ति स्वतः शून्य हुने वा मूल्य अपरिवर्तित रहने अवस्था यहाँ लागू हुँदैन।
Question 41Social Studies & Life Skill Education (single subject, Grade 10 SEE)
नेपालको संविधान २०७२ मा उल्लेख भएअनुसार नागरिकका मौलिक हकको संरक्षणका लागि अदालतमा पुग्ने अधिकारलाई के भनिन्छ?
- संवैधानिक उपचारको हक Correct answer.
- सूचनाको हक
- धर्म परिवर्तनको हक
- सम्पत्तिको हक
Explanation
मौलिक हक उल्लङ्घन भएमा त्यसको संरक्षणका लागि अदालतमा उपचार खोज्ने अधिकारलाई संवैधानिक उपचारको हक भनिन्छ। यो हकले अन्य मौलिक हकलाई कार्यान्वयनयोग्य बनाउँछ। सूचना, सम्पत्ति र धर्म परिवर्तनका हक भने छुट्टै मौलिक हक हुन्।
Question 42Social Studies & Life Skill Education (single subject, Grade 10 SEE)
नेपालको सन्दर्भमा सहकारी संस्थाको भूमिकालाई कसरी मूल्याङ्कन गर्न सकिन्छ?
- सरकारी कर असुल्ने एकमात्र निकाय बन्ने
- साना किसान र न्यून आय भएका परिवारलाई सुलभ ऋण र बचत सेवा पुर्याउने Correct answer.
- सबै व्यापारिक बैंकलाई प्रतिस्थापन गरी नाफा मात्र कमाउने
- विदेशी मुद्रा विनिमय दर निर्धारण गर्ने
Explanation
सहकारी संस्थाले सदस्यहरूको सामूहिक बचत र सुलभ ऋणमार्फत साना किसान तथा न्यून आय भएका परिवारलाई वित्तीय पहुँच दिन्छ। यसको उद्देश्य सदस्यको हित र सामाजिक–आर्थिक विकास हो, नाफा मात्र होइन। कर असुली र विनिमय दर निर्धारण सरकारी निकायको काम हो।
Question 43Social Studies & Life Skill Education (single subject, Grade 10 SEE)
कुनै विद्यार्थीले नेपालको जनगणनाका तथ्याङ्क प्रयोग गरी गाउँको साक्षरता दर निकाल्न चाहन्छ। सही सूत्र कुन हो?
- (निरक्षर जनसंख्या ÷ कुल जनसंख्या) × १००
- (साक्षर जनसंख्या ÷ निरक्षर जनसंख्या) × १००
- (कुल जनसंख्या ÷ साक्षर जनसंख्या) × १००
- (साक्षर जनसंख्या ÷ कुल जनसंख्या) × १०० Correct answer.
Explanation
साक्षरता दर कुल जनसंख्याको कति प्रतिशत साक्षर छ भन्ने देखाउने सूचक हो, त्यसैले साक्षर जनसंख्यालाई कुल जनसंख्याले भाग गरेर १०० ले गुणन गरिन्छ। यसले तुलनात्मक अध्ययनका लागि प्रतिशत मान दिन्छ। निरक्षर जनसंख्या वा उल्टो अनुपातले साक्षरता दर जनाउँदैन।
Question 44Social Studies & Life Skill Education (single subject, Grade 10 SEE)
नेपालको परराष्ट्र नीतिको मुख्य आधारका रूपमा रहेको 'पञ्चशीलको सिद्धान्त' मा समावेश हुने कुरा कुन हो?
- छिमेकी देशको आन्तरिक मामिलामा हस्तक्षेप
- आर्थिक नाकाबन्दीको प्रयोग
- एकअर्काको सार्वभौमिकता र भौगोलिक अखण्डताको सम्मान Correct answer.
- सैन्य गठबन्धनमा अनिवार्य सहभागिता
Explanation
पञ्चशीलका सिद्धान्तमा सार्वभौमिकता र भौगोलिक अखण्डताको सम्मान, एकअर्काको आन्तरिक मामिलामा अहस्तक्षेप र शान्तिपूर्ण सहअस्तित्व पर्छन्। नेपालले यही सिद्धान्तलाई परराष्ट्र नीतिको आधार बनाएको छ। सैन्य गठबन्धन, हस्तक्षेप र नाकाबन्दी यसका विपरीत हुन्।
Question 45Social Studies & Life Skill Education (single subject, Grade 10 SEE)
नेपालमा स्थानीय तहको योजना तर्जुमा गर्दा सबैभन्दा उपयुक्त सहभागितामूलक अभ्यास कुन हो?
- दातृ निकायको प्रस्तावलाई मात्र आधार मान्ने
- योजना तर्जुमा गर्ने जिम्मा पूर्ण रूपमा ठेकेदारलाई दिने
- वडास्तरीय सभा र सरोकारवालासँगको सार्वजनिक सुनुवाइमार्फत आवश्यकता पहिचान गर्ने Correct answer.
- केवल निर्वाचित प्रतिनिधिले बन्द कोठामा योजना टुङ्ग्याउने
Explanation
स्थानीय योजना तर्जुमामा वडास्तरीय सभा र सार्वजनिक सुनुवाइले नागरिकको वास्तविक आवश्यकता पहिचान गर्न र पारदर्शिता कायम राख्न मद्दत गर्छ। सहभागितामूलक प्रक्रियाले योजनाको स्वामित्व र दिगोपन बढाउँछ। बन्द कोठा, दाताको प्रस्ताव मात्र वा ठेकेदारलाई जिम्मा दिने अभ्यासले जनसहभागिता घटाउँछ।
Question 46Social Studies & Life Skill Education (single subject, Grade 10 SEE)
नेपालको संविधान २०७२ ले निर्धारण गरेको संघ, प्रदेश र स्थानीय तहबीचको अधिकार बाँडफाँटको मुख्य सिद्धान्त कुन हो?
- अधिकारको सूचीमा आधारित स्पष्ट बाँडफाँट र सहअस्तित्व Correct answer.
- सबै अधिकार केन्द्रीय सरकारमा मात्र निहित हुने
- अधिकार बाँडफाँट नगरी अस्पष्ट राख्ने
- प्रदेशलाई स्थानीय तहभन्दा तल्लो दर्जामा राख्ने
Explanation
संविधानले संघ, प्रदेश र स्थानीय तहको अधिकारलाई सूचीमा छुट्याएर स्पष्ट बाँडफाँट गरेको छ र तीनै तहबीच सहअस्तित्व र समन्वयको सिद्धान्त अपनाएको छ। यसले शक्ति सन्तुलन र जवाफदेहिता सुनिश्चित गर्ने अपेक्षा राख्छ। केन्द्रीकरण वा अस्पष्टता संघीयताको मर्मविपरीत हुन्छ।
Question 47Social Studies & Life Skill Education (single subject, Grade 10 SEE)
नेपालको भूकम्पपछिको पुनर्निर्माणमा 'भवन निर्माण मापदण्ड' पालना अनिवार्य गरिनुको मुख्य कारण कुन हो?
- निर्माण सामग्रीको मूल्य बढाउन
- विदेशी ठेकेदारलाई प्राथमिकता दिन
- पुराना घरहरू स्वतः भत्काउन
- भविष्यका भूकम्पमा जनधनको क्षति घटाउन Correct answer.
Explanation
भूकम्प प्रतिरोधी निर्माण मापदण्डले भवनको संरचनागत सुरक्षा बढाएर भविष्यका भूकम्पमा हुने जनधनको क्षति घटाउँछ। पुनर्निर्माणको मुख्य उद्देश्य सुरक्षित पुनर्निर्माण हो। सामग्रीको मूल्य बढाउनु, घर भत्काउनु वा ठेकेदारलाई प्राथमिकता दिनु यसको उद्देश्य होइन।
Question 48Social Studies & Life Skill Education (single subject, Grade 10 SEE)
नेपालको सामाजिक अध्ययनमा 'जीवनोपयोगी सीप' अन्तर्गत समस्या समाधान सीपको अभ्यास कसरी गर्न सकिन्छ?
- समस्या समाधानको जिम्मा सधैँ शिक्षकलाई दिने
- समस्याको कारण पहिचान गरी सम्भावित विकल्प छनोट गरेर परीक्षण गर्ने Correct answer.
- समस्या बेवास्ता गरेर अरूको भर पर्ने
- समस्यालाई झन् जटिल बनाउने निर्णय गर्ने
Explanation
समस्या समाधान सीपमा समस्याको कारण विश्लेषण, विकल्पको छनोट, परीक्षण र पुनरावलोकन पर्छ। यसले विद्यार्थीलाई स्वतन्त्र र तर्कसंगत निर्णय गर्न सक्षम बनाउँछ। बेवास्ता गर्नु, अरूको भर पर्नु वा समस्या जटिल बनाउनु यसको विपरीत हो।
Question 49Social Studies & Life Skill Education (single subject, Grade 10 SEE)
नेपालको निर्वाचन प्रणालीअनुसार प्रतिनिधिसभाका लागि हुने निर्वाचनमा कुन दुई विधिबाट सदस्य चुनिन्छन्?
- प्रत्यक्ष निर्वाचन र समानुपातिक निर्वाचन Correct answer.
- अप्रत्यक्ष निर्वाचन र मनोनयन
- समानुपातिक र अप्रत्यक्ष निर्वाचन
- मनोनयन र प्रत्यक्ष निर्वाचन
Explanation
संविधान २०७२ अनुसार प्रतिनिधिसभाका सदस्य प्रत्यक्ष र समानुपातिक दुवै विधिबाट निर्वाचित हुन्छन्। प्रत्यक्षतर्फ निर्वाचन क्षेत्रबाट र समानुपातिकतर्फ दलको मतका आधारमा सिट बाँडफाँट हुन्छ। मनोनयन र अप्रत्यक्ष निर्वाचन यसको मुख्य विधि होइनन्।
Question 50Social Studies & Life Skill Education (single subject, Grade 10 SEE)
नेपालको अर्थतन्त्रमा 'व्यापार घाटा' बढ्नुको मुख्य अर्थ कुन हो?
- आयातको मूल्य निर्यातको मूल्यभन्दा बढी हुनु Correct answer.
- विदेशी ऋण शून्य हुनु
- निर्यातको मूल्य आयातको मूल्यभन्दा बढी हुनु
- कुल आयात र निर्यात बराबर हुनु
Explanation
व्यापार घाटा भन्नाले कुनै अवधिमा भएको आयातको कुल मूल्य निर्यातको कुल मूल्यभन्दा बढी हुनु हो। यसले विदेशी मुद्रामा दबाब पार्न सक्छ। निर्यात बढी हुनु व्यापार नाफा (बचत) हो र दुवै बराबर हुनु सन्तुलित व्यापार हो।