NCEA Level 2 Te Reo Rangatira study materials
NCEA Level 2 Te Reo Rangatira study resources

Te whaikōrero: te whakautu i te whakataukī a te manuhiri

NCEA Level 2 Te Reo Rangatira · Put your knowledge to work in context.

All case studies

Te whaikōrero: te whakautu i te whakataukī a te manuhiri

Ko Tama, he tauira, ko ia te kaikōrero tuatahi mō te tangata whenua i te hui o te kura. Kua tū kē te kaikōrero o te manuhiri, ā, kua whakamahi ia i te whakataukī 'He aha te mea nui o te ao? He tangata, he tangata, he tangata.' Kua 3 meneti te roa o tana kōrero. E 5 meneti te wā kua hoatu ki a Tama, ā, e 80 ngā tāngata e noho ana. Kei te hiahia a Tama ki te whakautu i te whakataukī, engari kāore ia e hiahia ki te tārua i te whakataukī, nā te mea kua rongo kē te hunga whakarongo. Kāore anō ia kia tuhi i tana mahere kōrero. Kei te māharahara ia mēnā ka roa rawa tana kōrero, ka pōuri te hunga. Kei te hiahia hoki ia kia whakaatu i tana mōhio ki te tikanga o te whaikōrero.

1. Me pēhea a Tama e whakautu i te whakataukī a te manuhiri me te kore e tārua? Whakamāramatia tō whakaaro.

Read the worked answer

Ko te tārua i te whakataukī a te kaikōrero o mua, he mea whakaiti i a ia. Engari ko te kore e kōrero mō te whakataukī, he mea whakaiti hoki. Nō reira, me whakaae a Tama ki te whakataukī, kātahi ka kōrero i tētahi atu whakataukī e hāngai ana, ka mutu, ka whakamārama i te hononga. Hei tauira: 'E tautoko ana ahau i tō whakataukī, "He aha te mea nui o te ao? He tangata." Ka taea te kī atu, ko te tangata te mea nui, engari me mōhio hoki tātou ki te whenua e noho ai te tangata. Nō reira, ka kī atu ahau: "He tangata, he whenua, he whakapapa."' Ka kitea e te hunga whakarongo te whakaae me te whakawhanake i te whakaaro. Ko te take: ko te whakataukī he taonga, kāore e tika kia tāruatia e te kaikōrero e rua; engari me whakaatu i te whakaaro nui ki te tangata nāna i kī.

2. He aha te rārangi o te whaikōrero, ā, he aha te take o tēnā rārangi?

Read the worked answer

Ko te rārangi: (1) te tauparapara, te waiata rānei e tika ana; (2) te mihi ki te hunga kua mate; (3) te mihi ki te whenua me te mana whenua; (4) te mihi ki ngā manuhiri; (5) te kōrero mō te kaupapa; (6) te whakamutunga, me te waiata. Ko te take o tēnei rārangi: ka tīmata i te wairua, kātahi ka hāngai ki te hunga. Ko te mate i mua i te ora. Ko te whenua i mua i te tangata, nā te mea ko te whenua te pūtake o te noho. Ko te kaupapa i muri, nā te mea ko te hunga te mea nui, kāore ko te take o te hui. Mēnā ka huri tēnei rārangi, ka kitea te kore o te mōhio ki te tikanga. He mea nui hoki kia kaua e roa rawa te mihi - e 5 meneti noa iho - nā te mea he maha ngā kaikōrero, ā, e 80 ngā tāngata e noho ana.

3. Ka pēhea a Tama e whakarite i tana kōrero kia 5 meneti noa iho, engari kia kapi katoa ngā wāhanga? Tuhia tētahi mahere poto.

Read the worked answer

Me tuhi e Tama he mahere poto, ā, me whakamātau ia ki te whakahua. Hei tauira: (1) te tauparapara - 30 hēkona; (2) te mihi ki te mate - 30 hēkona; (3) te mihi ki te whenua me ngā kaumātua - 45 hēkona; (4) te mihi ki ngā manuhiri me te whakautu i te whakataukī - 1 meneti; (5) te kaupapa o te hui - 1 meneti; (6) te whakamutunga me te waiata - 1 meneti. Ko te take: mā te mahere e kite ai ia i te roa o ia wāhanga, ā, ka taea e ia te whakaiti i te kōrero mēnā ka roa rawa. Me kaua e tuhi kupu katoa, engari ngā kupu matua anake, kia kore ai ia e pānui noa iho i te pepa. Ka mutu, me whakamātau ia ki te whakahua i mua i te hui, kia mōhio ai ia ki te wā e tika ana.