Skarga pauliańska po darowiźnie mieszkania córce
Bank X ma prawomocny wyrok z 15 maja 2020 r. zasądzający od Tadeusza K. 250 000 zł. 10 czerwca 2021 r. Tadeusz K. darował córce Kindze mieszkanie o wartości 600 000 zł, obciążone hipoteką 200 000 zł. W chwili darowizny dłużnik miał jeszcze mieszkanie warte 350 000 zł, obciążone hipoteką 300 000 zł, samochód wart 40 000 zł oraz wierzytelność 20 000 zł. Obecnie nie ma innych składników; komornik umorzył egzekucję z powodu bezskuteczności. Bank dowiedział się o darowiźnie w styczniu 2023 r., a pozew o uznanie czynności za bezskuteczną złożył w lutym 2024 r. Kinga podnosi, że nie wiedziała o długach ojca, a mieszkanie dostała „zamiast zachowku”. Bank twierdzi, że może żądać uznania darowizny za bezskuteczną w całości, bo córka nie zapłaciła nic.
1. Oceń, czy spełnione są przesłanki skargi pauliańskiej i kto musi udowodnić pokrzywdzenie wierzyciela.
Read the worked answer
Bank musi wykazać trzy elementy: istnienie wierzytelności wobec dłużnika, dokonanie czynności prawnej z pokrzywdzeniem oraz uzyskanie korzyści przez osobę trzecią. Wierzytelność jest udokumentowana wyrokiem. Pokrzywdzenie oceniamy przez porównanie stanu majątku przed darowizną i po niej. Przed darowizną dłużnik miał: mieszkanie 600 000 zł obciążone hipoteką 200 000 zł, czyli netto 400 000 zł, drugie mieszkanie 350 000 zł z hipoteką 300 000 zł, czyli netto 50 000 zł, samochód 40 000 zł i wierzytelność 20 000 zł - łącznie około 510 000 zł przy długu 250 000 zł. Po darowiźnie zostało około 110 000 zł, czyli mniej niż dług. Związek przyczynowy jest więc wykazany. Ciężar dowodu pokrzywdzenia i korzyści obciąża bank; dłużnik i córka mogą bronić się, wykazując, że w chwili czynności dłużnik był wypłacalny lub że darowizna nie pogorszyła jego sytuacji.
2. Czy dobra wiara Kingi oraz argument „zamiast zachowku” mają znaczenie dla odpowiedzialności córki?
Read the worked answer
Dobra wiara Kingi nie ma decydującego znaczenia, ponieważ nabyła mieszkanie bezpłatnie. Przy korzyści bezpłatnej wierzyciel może żądać uznania czynności za bezskuteczną nawet wtedy, gdy osoba trzecia nie wiedziała i przy zachowaniu należytej staranności nie mogła dowiedzieć się o pokrzywdzeniu - art. 528 k.c. Inaczej jest przy nabyciu odpłatnym, gdzie dobra wiara może chronić nabywcę. Argument „zamiast zachowku” nie czyni darowizny odpłatną, jeżeli Kinga nie zapłaciła ceny ani nie zwolniła ojca z konkretnego zobowiązania. Zachowek to roszczenie przyszłe i niepewne; samo uwzględnienie go w motywach darowizny nie zmienia charakteru czynności. Bank nie musi więc dowodzić złej wiary córki.
3. W jakim zakresie sąd może uznać darowiznę za bezskuteczną i jaki wpływ ma na to hipoteka obciążająca mieszkanie?
Read the worked answer
Sąd nie powinien uznawać darowizny za bezskuteczną w całości. Skarga pauliańska chroni wierzyciela tylko w zakresie potrzebnym do zaspokojenia jego wierzytelności, czyli 250 000 zł z odsetkami i kosztami. Darowizna może być uznana za bezskuteczną w stosunku do banku do wysokości tej należności, a nie co do całej wartości 600 000 zł. Hipoteka 200 000 zł obciążająca mieszkanie nie znika; bank X, prowadząc egzekucję z nieruchomości, musi liczyć się z pierwszeństwem wierzyciela hipotecznego. Kinga może zapobiec egzekucji, zapłacając bankowi należną kwotę. Termin też jest zachowany: pozew w 2024 r. mieści się w pięciu latach od darowizny z 2021 r.