Egzamin Komorniczy common mistakes
Egzamin Komorniczy · Understand the traps and how to avoid them.
Na postanowienie komornika o umorzeniu egzekucji, o zawieszeniu albo o odmowie wszczęcia kandydat wnosi skargę na czynności komornika i liczy termin tygodniowy od dowiedzenia się o czynności, zamiast zażalenia od doręczenia postanowienia.
Skarga na czynności komornika i zażalenie mają zbliżony termin i brzmią podobnie, a kandydat uczy się ich z różnych rozdziałów kodeksu i nigdy nie zestawia ich w jednym miejscu; pod presją czasu wybiera środek, który pamięta jako pierwszy.
What to do instead
Zrób dwukolumnową tabelę zaskarżenia: po lewej enumeratywnie wypisz postanowienia komornika zaskarżalne zażaleniem (odmowa wszczęcia, zawieszenie, umorzenie, rozstrzygnięcie o kosztach – przy każdym sprawdź podstawę), po prawej czynności i zaniechania objęte skargą. Przy każdej pozycji dopisz sąd właściwy, termin, opłatę i skutek wniesienia. Przed egzaminem odtwórz tę tabelę z pamięci.
Kandydat traktuje kwotę wolną od potrąceń jako uniwersalny limit egzekucji każdego składnika majątku i każdego długu: stosuje ją do rachunku bankowego i świadczeń z ZUS, a przy alimentach posługuje się progiem 50% zamiast 60%.
Przepisy o potrąceniach z wynagrodzenia (Kodeks pracy) i o ograniczeniach egzekucji (Kodeks postępowania cywilnego) opisują podobne sytuacje społeczne, więc zlewają się w jeden „limit egzekucji”, a kandydat nie rozdziela ich na etapie rozwiązywania kazusu.
What to do instead
Rozdziel trzy warstwy i licz je w tej kolejności: (1) art. 833 kpc – co w ogóle nie podlega egzekucji; (2) art. 87–87² kp – potrącenia z wynagrodzenia za pracę i świadczeń traktowanych jak wynagrodzenie, z progami 60% przy alimentach i 50% przy innych należnościach oraz kwotą wolną liczniejszą odpowiednio do wymiaru etatu; (3) art. 1025 kpc – kolejność zaspokojenia. Do każdego kazusu wypisz, która warstwa w ogóle nie znajduje zastosowania.
Przy sporządzaniu planu podziału sumy kandydat umieszcza odsetki w tej samej kategorii co należność główną, pomija pierwszeństwo kosztów egzekucyjnych albo zalicza do kategorii pierwszej należności, które do niej nie należą.
Kategorie z art. 1025 kpc uczy się pamięciowo jako listę, bez zrozumienia, że odsetki i koszty mają własne miejsce w hierarchii; w kazusie z wieloma wierzycielami kandydat sortuje „po wielkości długu”, a nie po kategorii.
What to do instead
Na kartce wypisz cztery kategorie i przy każdej wpisz konkretne przykłady należności, w tym odsetki (kategoria po należności głównej) i koszty egzekucyjne (kategoria pierwsza). Następnie na dwóch kazusach z pięcioma wierzycielami zrób podział dwuetapowo: najpierw przypisz każdą należność do kategorii, potem w obrębie kategorii podziel proporcjonalnie. Sprawdź, czy suma się bilansuje do kwoty do podziału.
Kandydat liczy przedawnienie roszczenia stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem, aktem notarialnym z poddaniem się egzekucji lub ugodą sądową jako dziesięcioletnie albo stosuje do niego ogólny termin trzyletni z art. 118 kc.
W materiałach i w pamięci pokutuje stan prawny sprzed nowelizacji, a jednocześnie kandydat nie odróżnia roszczenia „zwykłego” od roszczenia już stwierdzonego tytułem, więc sięga po przepis ogólny.
What to do instead
Zapamiętaj zasadę: roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu, orzeczeniem sądu polubownego, ugodą sądową lub ugodą przed mediatorem przedawnia się z upływem sześciu lat, nawet gdy dla danego typu roszczeń termin jest krótszy – a świadczenia okresowe należne na przyszłość przedawniają się w trzy lata (art. 125 kc). Przećwicz to na kazusie z tytułem z 2016 r. i drugim z 2019 r., licząc terminy od uprawomocnienia.
Kandydat traktuje terminy zawite jak przedawnienie: twierdzi, że roszczenie o zachowek przerywa się przez uznanie długu, że roszczenie o zniesienie współwłasności przedawnia się po latach albo że upływ terminu do uchylenia się od skutków wady oświadczenia woli sąd uwzględnia tylko na zarzut.
Większość spraw, które kandydat powtarza, dotyczy przedawnienia, więc mechanizm zarzutu przenosi automatycznie na każdy termin wskazany w kodeksie cywilnym, bez czytania skutku, jaki ustawodawca przypisał jego upływowi.
What to do instead
Dla każdej instytucji ustal trzy rzeczy: czy termin jest zawity czy przedawnienia, czy sąd bada go z urzędu czy tylko na zarzut, oraz od jakiego zdarzenia biegnie. Zrób zestawienie obejmujące co najmniej zachowek, uchylenie się od skutków wady oświadczenia woli, uznanie za niegodnego dziedziczenia i zniesienie współwłasności (roszczenie nieprzedawnialne), a przy każdym wpisz podstawę i skutek upływu terminu.
Kandydat odmawia wszczęcia egzekucji na podstawie aktu notarialnego, w którym dłużnik poddał się egzekucji, bo w jego ocenie brakuje klauzuli wykonalności, albo przeciwnie – uznaje sam wypis aktu za wystarczający tytuł i nie dostrzega, że klauzulę nadaje sąd, a nie notariusz.
Akty notarialne mylą się z orzeczeniami, przy których klauzulę nadaje sąd na wniosek wierzyciela, a materiał o postępowaniu klauzulowym przerabia się zwykle na orzeczeniach, nie na aktach notarialnych.
What to do instead
Ustal definicyjnie: tytuł egzekucyjny to dokument stwierdzający obowiązek, tytuł wykonawczy to tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności i tylko na jego podstawie komornik wszczyna egzekucję. Następnie prześledź akt notarialny z poddaniem się egzekucji krok po kroku: treść oświadczenia dłużnika, zakres objętych nim roszczeń, wniosek o klauzulę, organ, który ją nadaje, oraz przypadki, w których klauzulę nadaje się na rzecz następcy prawnego.
Kandydat używa pojęć „zawieszenie” i „umorzenie” wymiennie: twierdzi, że po zawieszeniu postępowanie się kończy, że umorzenie jest zawsze fakultatywne albo że sąd zawiesza postępowanie tylko na wniosek strony.
Oba rozstrzygnięcia kończą bieżący etap pracy sądu i występują w podobnym kontekście procesowym, a kandydat uczy się ich jako listy przesłanek bez przypisania do skutku i do trybu badania z urzędu.
What to do instead
Zbuduj tabelę: przesłanka, obligatoryjność (z urzędu) czy fakultatywność (na wniosek lub z urzędu), skutki dla biegu terminów i dla czynności już dokonanych, sposób zakończenia. Osobno zaznacz, że zawieszenie jest stanem przejściowym i postępowanie wraca na tor po ustaniu przyczyny, a umorzenie trwale zamyka postępowanie i wymaga rozstrzygnięcia o kosztach. Przećwicz na kazusie ze śmiercią strony i z cofnięciem pozwu.
Kandydat uznaje, że wystarczy wykazanie samego braku zapłaty, by ogłosić upadłość, i nie sprawdza, czy zachodzi niewypłacalność w rozumieniu ustawy, czy działa domniemanie jej wystąpienia, ani czy nie zachodzi obligatoryjna przesłanka oddalenia wniosku z powodu zbyt małego majątku.
Potocznie „niewypłacalny” znaczy „nie ma pieniędzy”, więc kandydat nie sięga do ustawowej definicji i nie odróżnia stanu niewypłacalności od samego opóźnienia w zapłacie jednej wierzytelności.
What to do instead
Zapamiętaj definicję: niewypłacalność to stan, w którym dłużnik nie wykonuje wymagalnych zobowiązań pieniężnych, przy domniemaniu utraty zdolności do wykonywania zobowiązań przy opóźnieniu przekraczającym trzy miesiące; dłużnik będący przedsiębiorcą ma obowiązek złożyć wniosek w terminie trzydziestu dni od wystąpienia niewypłacalności, a sąd oddala wniosek, gdy majątek nie wystarcza na koszty postępowania. Przećwicz kazus, w którym dłużnik ma tylko jeden składnik majątku i jednego wierzyciela – wskaż, która przesłanka rozstrzyga.
Po ogłoszeniu upadłości kandydat prowadzi dalej egzekucję wobec upadłego albo stosuje zawieszenie zamiast umorzenia, nie odróżniając przy tym składników majątku wchodzących do masy upadłości od wyłączonych z niej.
Kandydat wyobraża sobie upadłość jako „przejście sprawy do syndyka” i nie sprawdza bezwzględnego skutku, jaki ustawa wiąże z samym ogłoszeniem upadłości, ani nie dzieli majątku dłużnika na masę i wyłączenia.
What to do instead
Ustal sekwencję: od dnia ogłoszenia upadłości postępowania egzekucyjne dotyczące majątku upadłego umarzają się z mocy prawa, bez potrzeby wydawania postanowienia przez sąd, a egzekucje co do składników wyłączonych z masy mogą być kontynuowane. Przygotuj listę typowych wyłączeń (przedmioty z art. 62–63 P.u., rzeczy niezbędne do pracy, przedmioty wyłączone z egzekucji) i przy każdym kazusie najpierw zidentyfikuj przedmiot egzekucji, a dopiero potem oceniaj skutek ogłoszenia upadłości.
Kandydat zrównuje otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego z ogłoszeniem upadłości: umarza postępowania egzekucyjne albo przeciwnie – prowadzi je dalej, nie sprawdzając trybu restrukturyzacji i skutków przewidzianych dla otwarcia danego postępowania.
Obie instytucje należą do jednego bloku „postępowań insolwencyjnych” i bywają omawiane łącznie, a kandydat zapamiętuje ogólne hasło „ochrona przed wierzycielami”, nie rozróżniając trybu układowego, przyspieszonego i sanacyjnego.
What to do instead
Zapamiętaj kontrast: upadłość co do zasady umarza egzekucje z mocy prawa, restrukturyzacja co do zasady je zawiesza i zakazuje wszczynania nowych, a szczegół zależy od trybu i od dnia otwarcia. Zrób tabelę trzech trybów: przesłanki otwarcia, skutek dla egzekucji już wszczętych, skutek dla egzekucji nowych, wyjątki. Przy kazusie zawsze ustal najpierw tryb i datę otwarcia, a dopiero potem oceniaj dopuszczalność czynności komornika.