Pominięta sąsiadka a pozwolenie na budowę z 2017 r.
Anna jest właścicielką działki sąsiadującej z nieruchomością, na której w 2017 r. starosta wydał pozwolenie na budowę domu jednorodzinnego z tarasem usytuowanym 2,5 m od granicy. Anna nie została zawiadomiona o postępowaniu i nie brała w nim udziału, ponieważ inwestor nie wskazał jej jako strony, a organ uznał, że taras nie znajduje się w obszarze oddziaływania obiektu. Decyzja stała się ostateczna w 2017 r. W 2023 r. Anna dowiedziała się o decyzji i złożyła wniosek o stwierdzenie jej nieważności, powołując się na rażące naruszenie prawa i pozbawienie jej statusu strony. Starosta twierdzi, że Anna nie była stroną, bo taras nie jest budowlą, a ponadto upłynął już termin do wznowienia postępowania. Anna uważa, że może skorzystać ze stwierdzenia nieważności, bo minęło dopiero sześć lat.
1. Czy Anna była stroną postępowania o pozwolenie na budowę? Wskaż podstawę prawną i kryteria.
Read the worked answer
W postępowaniu o pozwolenie na budowę zakres stron określa art. 28 ust. 2 Prawa budowlanego. Stronami są inwestor oraz właściciele, użytkownicy wieczyści lub zarządcy nieruchomości znajdujących się w obszarze oddziaływania obiektu. Nie decyduje samo sąsiedztwo ani odległość 2,5 m od granicy, lecz to, czy działka Anny znajduje się w obszarze oddziaływania projektowanego obiektu. Obszar ten wyznacza się na podstawie projektu budowlanego i przepisów technicznych, m.in. dotyczących nasłonecznienia, przesłaniania, hałasu i odwodnienia. Jeżeli taras lub cały dom oddziałuje na działkę Anny w rozumieniu tych przepisów, Anna powinna być stroną i powinna zostać zawiadomiona. Twierdzenie starosty, że taras nie jest budowlą, nie jest rozstrzygające, bo chodzi o oddziaływanie całego obiektu, a nie tylko tarasu. Organ powinien był zbadać ten obszar i udokumentować ustalenia. Pominięcie strony jest naruszeniem przepisów postępowania. Anna może więc twierdzić, że była stroną, jeśli wykaże, że jej nieruchomość znajduje się w obszarze oddziaływania.
2. Oceń, czy Anna może skutecznie żądać wznowienia postępowania, a jeśli nie, to jakie środki prawne jej przysługują.
Read the worked answer
Wznowienie postępowania z powodu pozbawienia strony udziału w postępowaniu opiera się na art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Strona musi wykazać, że bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Anna spełniałaby tę przesłankę, gdyby rzeczywiście była stroną i nie została zawiadomiona. Problemem jest jednak termin. Zgodnie z art. 145 § 2 k.p.a. wznowienie z tej podstawy nie jest dopuszczalne, jeżeli od doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło pięć lat. Decyzja z 2017 r. stała się ostateczna w 2017 r., a Anna złożyła wniosek w 2023 r., czyli po ponad pięciu latach. Wznowienie jest więc spóźnione. Pozostaje tryb stwierdzenia nieważności z art. 156 § 1 k.p.a. Anna może wskazać rażące naruszenie prawa polegające na pominięciu jej jako strony. Stwierdzenie nieważności nie jest ograniczone pięcioletnim terminem, ale obowiązuje termin dziesięcioletni z art. 156 § 2 k.p.a. oraz zakaz stwierdzania nieważności, gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. Anna może więc złożyć wniosek o stwierdzenie nieważności, a jeśli organ odmówi, przysługuje jej zażalenie, a następnie skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego.
3. Jakie znaczenie ma dziesięcioletni termin z art. 156 § 2 k.p.a. i jakie skutki wywoła ewentualne stwierdzenie nieważności?
Read the worked answer
Dziesięcioletni termin z art. 156 § 2 k.p.a. liczy się od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji. Jest to termin zawity, po którego upływie nie można już stwierdzić nieważności. W 2023 r. od wydania decyzji z 2017 r. minęło około sześciu lat, więc termin jeszcze nie upłynął. Organ musi jednak dodatkowo ocenić, czy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. Budowa domu może być takim skutkiem, zwłaszcza jeśli obiekt został wzniesiony i nie da się przywrócić stanu poprzedniego. To nie wyklucza stwierdzenia nieważności automatycznie, ale organ powinien wyważyć interes publiczny i prywatny. Stwierdzenie nieważności działa ex tunc, czyli decyzja jest traktowana tak, jakby nigdy nie została wydana. Inwestor nie może wtedy opierać się na tej decyzji, a organ może ponownie rozpoznać sprawę, jeśli inwestor złoży nowy wniosek. Anna uzyskałaby status strony w ponownym postępowaniu. Nie oznacza to jednak automatycznego rozbiórki domu – o dalszych skutkach decydują odrębne przepisy i organy.