Prawo konstytucyjne i ustrojowe
Blok konstytucyjny bada rozumienie zasad ustroju, hierarchii źródeł prawa i środków ochrony praw jednostki, w tym skargi konstytucyjnej. Wymagana jest umiejętność powiązania przepisu ustawy z normą konstytucyjną.
Zasady ustrojowe i źródła prawa
- Zasada demokratycznego państwa prawnego (art. 2), podział władz (art. 10), proporcjonalność ograniczeń (art. 31 ust. 3).
- Hierarchia: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe, rozporządzenia (art. 87, 8 i 91).
- Sądy i trybunały: SN, sądy powszechne, administracyjne i wojskowe; TK oraz TS pozostają poza władzą sądowniczą (art. 173 i 175).
Ochrona praw i wolności
- Ograniczenia praw tylko w ustawie i tylko gdy są konieczne w państwie demokratycznym.
- Skarga konstytucyjna (art. 79): 3 miesiące od doręczenia prawomocnego orzeczenia, wyczerpanie drogi prawnej, naruszenie konstytucyjnego prawa.
- Pytanie prawne sądu do TK (art. 193).
Przykład
Strona przegrywa sprawę cywilną i chce złożyć skargę konstytucyjną. Najpierw musi wyczerpać środki prawne - wnieść apelację, a następnie skargę kasacyjną - bo skarga przysługuje dopiero od prawomocnego orzeczenia wydanego na podstawie zakwestionowanego przepisu. Termin trzech miesięcy biegnie od doręczenia ostatniego orzeczenia wraz z uzasadnieniem, a skarga musi wskazywać konkretne prawo konstytucyjne i sposób jego naruszenia.
Pułapki
- Mylenie skargi konstytucyjnej ze skargą do sądu administracyjnego.
- Liczenie trzech miesięcy od wydania, a nie od doręczenia orzeczenia.
- Pomijanie wymogu wyczerpania drogi prawnej przed złożeniem skargi.