Matura English cheat sheet

Czasowniki stanu (know, believe, own, prefer) nie występują w Continuous; wyjątek: gdy czasownik zmienia znaczenie (I'm thinking about it = rozważam, I think = sądzę).

Po wyrażeniach: it's the first time, it's high time, would rather + podmiot, if only, I wish - stosuje się Past Simple (lub Past Perfect dla przeszłości): It's high time we left.

Po czasownikach percepcji (see, hear, watch, notice) + dopełnienie: goły bezokolicznik dla czynności całej, -ing dla czynności trwającej: I saw him cross the street / I saw him crossing the street.

Po wish: Past Simple (teraźniejszość), Past Perfect (przeszłość), would + bezokolicznik (życzenie zmiany). Po if only identyczne reguły.

Konstrukcje z inwersją po wyrażeniach przeczących na początku zdania: Never have I seen, Not only did she, Hardly had he, No sooner had ... than, Little did I know.

Reported speech: cofanie czasów o jeden (present → past, past → past perfect, will → would); nie cofa się czasów po czasowniku raportującym w czasie teraźniejszym.

Następstwo czasów w trybie warunkowym: 0 (if + present, present), 1 (if + present, will), 2 (if + past, would), 3 (if + had done, would have done); mieszany: If I had studied, I would be a doctor now.

Kolokacje i przyimki utrwalone: depend on, in charge of, responsible for, interested in, good at, afraid of, look forward to + -ing, be used to + -ing, used to + bezokolicznik.

Słowotwórstwo: przedrostki przeczące (un-, in-/im-/il-/ir-, dis-, mis-, non-) i przyrostki tworzące części mowy (-ness, -ity, -ment, -tion, -able, -ful, -less, -ly, -ise/-ize); wybieraj formę zgodną z funkcją w zdaniu.

Zadania typu true/false i wybór wielokrotny sprawdzają parafrazę: poprawna opcja nigdy nie powtarza dosłownie słów z nagrania, tylko ich sens.

Kolejność pytań odpowiada kolejności informacji w nagraniu - śledź numer pytania równolegle z nagraniem, nie wracaj do wcześniejszych.

Sygnały zmiany tematu i struktury: however, actually, on the other hand, what's more, to sum up, anyway - po nich często pojawia się kluczowa informacja.

Liczby, daty i godziny bywają korygowane w nagraniu (I said three, sorry, half past three) - zapisuj poprawioną wersję, nie pierwszą usłyszaną.

W zadaniach z dopasowaniem (matching) zanotuj słowa-klucze przy każdym mówiącym, zanim pojawią się opcje; dystraktory pasują do części wypowiedzi, nie do całości.

Nagranie odtwarzane dwukrotnie: pierwsze słuchanie - ogólny sens i odpowiedzi pewne; drugie - weryfikacja i uzupełnienie luk.

Uzupełnianie luk: wpisujesz maksymalnie tyle słów, ile podano w poleceniu; sprawdzaj gramatyczną zgodność formy z resztą zdania.

Uwaga na przeczenia i podwójne przeczenia (not uncommon, hardly ever) oraz na ton głosu wyrażający ironię lub wahanie, które zmieniają sens dosłowny.

Pytania do tekstu najczęściej idą w kolejności akapitów - lokalizuj akapit, w którym znajduje się parafraza pytania, a nie słowo identyczne.

Typy zadań: wybór wielokrotny, dopasowanie nagłówków do akapitów, uzupełnianie zdań, true/false/not given, przywracanie zdań do luk.

Nagłówek akapitu opisuje jego główną myśl, nie pojedynczy szczegół - odrzucaj opcje zbyt wąskie lub zbyt ogólne.

W zadaniach not given informacja nie wynika z tekstu wcale; nie wybieraj false tylko dlatego, że tekst o tym milczy.

Zdania do luk wstawiane są na podstawie spójności: zaimki (this, they, it), powtórzenia leksykalne i spójniki łączące zdanie z sąsiednimi.

Słowa absolutne (all, always, never, only, must) w opcji często czynią ją fałszywą, gdy tekst mówi usually, most, tend to.

Czytaj pytanie przed tekstem i podkreśl w nim słowo decydujące (who, why, how much); to ogranicza zakres poszukiwań.

Dystraktory powtarzają słownictwo z tekstu, ale zmieniają relację logiczną (przyczyna-skutek, warunek, porównanie) - sprawdzaj relację, nie tylko temat.

Teksty maturalne obejmują ogłoszenia, artykuły, recenzje i teksty literackie; rejestr i funkcja tekstu (informować, przekonywać, bawić) pomagają w pytaniach o intencję autora.

Formy na poziomie podstawowym: e-mail/wiadomość (50-100 słów) i krótki tekst użytkowy; na rozszerzonym: list/e-mail, artykuł, rozprawka (200-250 słów).

Każdy podpunkt polecenia musi być rozwinięty w osobnym zdaniu lub dwóch - pominięcie podpunktu to utrata punktów za treść.

Rozprawka: wstęp z tezą, 2-3 akapity z argumentami i przykładami, akapit przeciwnego stanowiska z kontrargumentem, zakończenie podsumowujące tezę.

Artykuł: chwytliwy tytuł, pytanie lub bezpośredni zwrot do czytelnika we wstępie, śródtytuły lub wyraźne akapity, zakończenie z opinią lub puentą.

List formalny: Dear Sir/Madam, I am writing to..., Yours faithfully; list nieformalny: Hi..., Best wishes, Take care. Nie mieszaj rejestrów w jednym tekście.

Spójność budują spójniki i wyrażenia łączące: firstly, moreover, in addition, however, nevertheless, as a result, to sum up - używaj ich na początku akapitów i zdań.

Bogactwo językowe: stosuj zróżnicowane struktury (strona bierna, zdania względne, tryb warunkowy, inwersja) i unikaj powtarzania tych samych słów (good, very, thing).

Kryteria oceny: treść, organizacja (spójność i logika), bogactwo językowe i poprawność środków językowych - błędy gramatyczne obniżają poprawność niezależnie od treści.

Limit słów jest wiążący: tekst znacznie krótszy od dolnej granicy traci punkty za treść, a znacznie dłuższy bywa nieczytany w całości - licz słowa po napisaniu.