Por czy para? E-mail o wyjeździe do Madrytu
Zdający do matury 2015 pisze e-mail do hiszpańskiego kolegi o planowanym wyjeździe do Madrytu. Ma użyć poprawnie «por» i «para» w pięciu miejscach. W szkicu ma: «Gracias ___ invitarme», «Salgo ___ Madrid ___ dos semanas», «___ la mañana visito el Prado», «Este viaje es ___ conocerte», «Estudio español ___ trabajar en España». Kolega twierdzi, że «para» zawsze oznacza cel, a «por» zawsze przyczynę, więc wystarczy zadać pytanie «dlaczego?» lub «po co?». Zdający widzi jednak, że «por la mañana» nie jest ani przyczyną, ani celem, a «por dos semanas» oznacza czas trwania. Ma 15 minut na napisanie 100 słów i nie chce zmechanizować wyboru, bo w jego szkicu są też utarte wyrażenia. Wymagane jest pięć poprawnych form, a każda pomyłka obniża punktację za środki językowe.
1. Uzupełnij pięć luk i uzasadnij każdy wybór.
Read the worked answer
Gracias por invitarme - utarte gracias por + przyczyna; Salgo para Madrid - kierunek docelowy; por dos semanas - czas trwania; por la mañana - utarty zwrot oznaczający porę dnia; Este viaje es para conocerte - cel; Estudio español para trabajar en España - cel. Warto zauważyć, że salgo para Madrid jest poprawne, ale voy para Madrid w hiszpańskim peninsularnym brzmi niestandardowo; z ir częstsze jest voy a Madrid. Por dos semanas oznacza ‘na dwa tygodnie’, podczas gdy para dos semanas mogłoby sugerować planowany termin lub przeznaczenie, więc w tym kontekście lepsze jest por.
2. Czy reguła «para = cel, por = przyczyna» jest wystarczająca? Wskaż dwa kontrprzykłady z tekstu.
Read the worked answer
Nie, reguła jest zbyt wąska. Kontrprzykład 1: por la mañana nie wyraża przyczyny ani celu - to utarta fraza czasowa. Kontrprzykład 2: por dos semanas wyraża czas trwania, a nie przyczynę. Dodatkowo para może wskazywać destinację (salgo para Madrid) lub termin (para el lunes), a nie tylko cel. Bezpieczniej uczyć się por i para w kolokacjach i funkcjach: przyczyna, wymiana, czas trwania, środek (por teléfono); cel, odbiorca, destinacja, termin (para). Na maturze warto sprawdzić, czy wyrażenie jest utarte - wtedy reguła semantyczna może zawodzić.
3. Jak poprawić zdanie «Voy para Madrid» w kontekście wyjazdu, jeśli nie ma luki?
Read the worked answer
Voy para Madrid jest zrozumiałe, ale w standardzie hiszpańskim (zwłaszcza peninsularnym) częstsze i bezpieczniejsze jest Voy a Madrid. Ir para może oznaczać ‘zmierzać w kierunku’ lub pojawiać się w innych wariantach, ale na egzaminie lepiej użyć ir a + miejsce. Jeśli chcemy podkreślić wyjazd, można powiedzieć Salgo para Madrid mañana. W e-mailu do kolegi naturalne będzie Voy a Madrid lub Me voy a Madrid; para zostawmy dla celu (para estudiar, para conocerte) i odbiorcy (para ti).