Konkursi DAP cheat sheet

Ustav Bosne i Hercegovine i entitetski ustavi čine hijerarhijski okvir; zakoni i podzakonski akti moraju biti u skladu s njima.

Načelo zakonitosti u upravnom pravu: upravni akti moraju se zasnivati na zakonu, a diskreciona ocjena mora biti u granicama zakona i svrhe ovlaštenja.

Upravni akt je jednostrani autoritativni akt organa uprave kojim se odlučuje o pravu ili obavezi stranke; mora sadržavati uvod, izreku, obrazloženje i uputu o pravnom lijeku.

Rok za žalbu protiv upravnog akta u prvom stepenu je 15 dana od dana dostavljanja, osim ako posebnim zakonom nije drukčije određeno.

Žalba se podnosi nadležnom drugostepenom organu, a može se podnijeti i preko prvostepenog organa koji je donio akt.

Upravni spor pokreće se tužbom u roku od 30 dana od dostavljanja konačnog upravnog akta, osim ako zakonom nije drukčije propisano.

Načelo saslušanja stranke: prije donošenja akta stranci se mora omogućiti da se izjasni o činjenicama i okolnostima koje su od značaja za odlučivanje.

Ništavost upravnog akta nastupa kada je akt donesen bez zahtjeva stranke ili bez njene saglasnosti, kada je donesen od nenadležnog organa ili kada je nedopušten; ništavost se može utvrditi u svako doba.

Državni službenik je lice koje profesionalno obavlja poslove iz nadležnosti organa uprave, a namještenik obavlja prateće poslove (tehničke, administrativne, pomoćne).

Prijem u državnu službu vrši se na osnovu javnog konkursa, osim u zakonom propisanim slučajevima (npr. preuzimanje, premještaj).

Javni konkurs objavljuje se u sredstvima javnog informisanja i na web stranici organa; rok za prijavu ne može biti kraći od 8 dana od dana objavljivanja.

Probni rad za državne službenike traje 3 mjeseca, a može se produžiti do 6 mjeseci; u probnom radu službenik može biti otpušten bez prava na žalbu.

Godišnji odmor državnog službenika iznosi najmanje 20 radnih dana, a uvećava se za svake 3 godine radnog staža za jedan dan, najviše do 30 dana.

Disciplinske mjere uključuju: opomenu, novčanu kaznu, udaljenje s rada bez prava na platu do 6 mjeseci i prestanak radnog odnosa.

Prestanak radnog odnosa po sili zakona nastupa kada službenik navrši 65 godina života i 15 godina staža osiguranja, ili kada nastupi nesposobnost za rad.

Namještenici imaju pravo na sindikalno organizovanje i kolektivno pregovaranje u skladu sa zakonom i kolektivnim ugovorom.

Načelo javnosti: rad organa uprave je javan, a javnost se može ograničiti samo zakonom radi zaštite tajnih podataka, privatnosti ili drugih opravdanih interesa.

Stranka u upravnom postupku je lice koje je pokrenulo postupak, lice na čije se pravo ili obavezu odnosi akt, ili lice koje ima pravni interes.

Rok za donošenje rješenja u prvom stepenu je 30 dana od dana pokretanja postupka, osim ako posebnim zakonom nije drukčije određeno.

Ako organ ne donese rješenje u propisanom roku, stranka može podnijeti žalbu zbog ćutanja uprave; drugostepeni organ tada odlučuje o zahtjevu.

Rješenje se sastoji od uvoda, izreke, obrazloženja, upute o pravnom lijeku i potpisa ovlaštenog lica.

Dostavljanje se vrši lično, preko pošte ili elektronskim putem; smatra se izvršenim danom uručenja, a ako to nije moguće, istekom roka od 15 dana od dana objavljivanja oglasa.

Izvršenje rješenja provodi se prinudno ili dobrovoljno; prinudno izvršenje obuhvata prinudu na činjenje, nečinjenje ili trpljenje.

Zastarjelost izvršenja nastupa protekom roka od 5 godina od dana kada je rješenje postalo izvršno.

Radni odnos zasniva se ugovorom o radu između poslodavca i radnika; u javnoj upravi poslodavac je organ uprave ili institucija.

Ugovor o radu mora sadržavati: podatke o ugovornim stranama, mjesto rada, opis poslova, trajanje, visinu plaće i rokove isplate, te trajanje dnevnog i nedjeljnog odmora.

Radno vrijeme je 40 sati sedmično, osim ako zakonom ili kolektivnim ugovorom nije drukčije određeno; prekovremeni rad ne može prelaziti 10 sati sedmično.

Godišnji odmor radnika iznosi najmanje 20 radnih dana, a pravo se stiče nakon 6 mjeseci neprekidnog rada.

Plaća se sastoji od osnovne plaće, dodatka na plaću (staž, prekovremeni rad, noćni rad, rad u dane praznika) i naknade plaće za vrijeme odsustva.

Otkazni rok zavisi od dužine radnog staža: od 15 dana do 3 mjeseca; poslodavac može otkazati ugovor bez otkaznog roka u slučaju teže povrede obaveza.

Radnik ima pravo na zaštitu od diskriminacije, na zaštitu dostojanstva, te na sindikalno organizovanje i štrajk u skladu sa zakonom.

Kolektivni ugovor obavezuje poslodavca i radnike koji nisu članovi sindikata ako je zaključen u skladu sa zakonom i proširen na sve zaposlene.

Budžet je godišnji akt kojim se planiraju prihodi i rashodi za fiskalnu godinu, koja u BiH traje od 1. januara do 31. decembra.

Načelo jedinstva budžeta: svi prihodi i rashodi prikazuju se u jednom budžetu, bez kompenzacija između prihoda i rashoda.

Načelo uravnoteženosti: budžet mora biti uravnotežen, a deficit se može finansirati samo iz zakonom predviđenih izvora (krediti, donacije, prihodi od imovine).

Priprema budžeta počinje donošenjem odluke o fiskalnoj politici i uputstvima za pripremu budžeta; rokovi su propisani zakonom o budžetu.

Budžetski korisnici su organi uprave i institucije koje se finansiraju iz budžeta; oni podnose finansijske planove nadležnom ministarstvu finansija.

Izvršenje budžeta vrši se preko trezora; sva plaćanja idu preko jedinstvenog računa trezora, osim zakonom propisanih izuzetaka.

Budžetska inspekcija i revizija (Ured za reviziju) kontrolišu zakonitost i svrsishodnost trošenja javnih sredstava.

Završni račun budžeta podnosi se nadležnom organu u roku od 6 mjeseci od završetka fiskalne godine i sadrži ostvarene prihode i rashode.

Državna uprava obuhvata ministarstva, uprave, zavode i druge organe uprave; ministarstva su najviši organi uprave u okviru svojih nadležnosti.

Načelo hijerarhije: viši organi uprave nadziru rad nižih organa i mogu poništiti ili ukinuti njihove akte u okviru zakonskih ovlaštenja.

Načelo dekoncentracije: poslovi se prenose s centralnih na niže organe uprave, a načelo decentralizacije prenosi poslove na jedinice lokalne samouprave.

Ministarstvo je organizovano na sektore, odjele i odsjeke; unutrašnja organizacija utvrđuje se pravilnikom o unutrašnjoj organizaciji.

Rukovodilac organa uprave odgovoran je za zakonitost rada i za izvršavanje budžeta organa.

Inspekcijski nadzor obavljaju inspektori koji su ovlašteni da narede otklanjanje nepravilnosti, izreknu mjere i podnesu prijavu nadležnom organu.

Javne agencije i javna preduzeća osnivaju se zakonom ili odlukom nadležnog organa radi obavljanja poslova od javnog interesa.

Načelo transparentnosti: organi uprave dužni su objavljivati informacije o svom radu u skladu sa zakonom o slobodi pristupa informacijama.

EU pravo čine primarno pravo (ugovori), sekundarno pravo (uredbe, direktive, odluke) i supsidijarno pravo (presude Suda EU, opšti principi).

Uredba je opšte primjenjiva, obavezujuća u cjelini i direktno se primjenjuje u svim državama članicama.

Direktiva je obavezujuća za države članice u pogledu rezultata, ali ostavlja nacionalnim organima izbor forme i metoda implementacije.

Načelo nadmoći EU prava: u slučaju kolizije, EU pravo ima prednost nad nacionalnim pravom (presuda Costa v ENEL).

Načelo direktnog efekta: pojedinci se mogu pozivati na odredbe EU prava pred nacionalnim sudovima ako su jasne, precizne i bezuslovne.

Kriteriji iz Kopenhagena (1993) za članstvo u EU: politički (demokratija, vladavina prava), ekonomski (tržišna ekonomija) i pravni (usvajanje acquis communautaire).

Proces pristupanja EU uključuje: podnošenje zahtjeva, dobijanje statusa kandidata, otvaranje pregovora po poglavljima i zaključenje ugovora o pristupanju.

Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju (SSP) je osnovni pravni okvir odnosa BiH i EU do pristupanja.

Korupcija je svaka zloupotreba ovlaštenja radi sticanja lične koristi; obuhvata podmićivanje, nepotizam, sukob interesa i pronevjeru.

Sukob interesa postoji kada privatni interes službenika može uticati na nepristrasno obavljanje javne funkcije; službenik je dužan prijaviti sukob i izuzeti se iz odlučivanja.

Poklon u vezi sa obavljanjem službe ne smije se primiti ako prelazi propisani vrijednosni prag; obavezna je prijava poklona i evidentiranje u registru.

Zaštita zviždača (prijavljivača korupcije) zajamčena je zakonom; poslodavac ne smije preduzimati štetne mjere prema službeniku koji u dobroj vjeri prijavi korupciju.

Etički kodeks državnih službenika propisuje načela zakonitosti, nepristrasnosti, odgovornosti, transparentnosti i profesionalnosti.

Nepotizam je favorizovanje rodbine i prijatelja pri zapošljavanju ili napredovanju, što je zabranjeno i predstavlja oblik korupcije.

Agencija za prevenciju korupcije i koordinaciju borbe protiv korupcije nadzire primjenu antikorupcijskih propisa i vodi registre imovine i interesa.

Krivična djela korupcije uključuju: primanje mita, davanje mita, trgovinu uticajem i zloupotrebu službenog položaja.

Kancelarijsko poslovanje obuhvata prijem, evidentiranje, razvrstavanje, dostavljanje i arhiviranje akata u skladu sa zakonom i podzakonskim aktima.

Svaki akt koji ulazi u organ uprave evidentira se u urudžbeni zapisnik; dodjeljuje mu se broj i datum prijema.

Klasifikacijska oznaka i broj predmeta određuju se prema jedinstvenom klasifikacionom planu; arhivska oznaka služi za trajno čuvanje.

Elektronski dokument ima istu pravnu snagu kao papirni ako je potpisan kvalifikovanim elektronskim potpisom i ako je sačuvan integritet sadržaja.

Zaštita podataka: lični podaci obrađuju se u skladu sa zakonom o zaštiti ličnih podataka; obavezna je mjera zaštite povjerljivosti, integriteta i dostupnosti.

Sigurnosne mjere uključuju kontrolu pristupa, šifrovanje podataka, redovno pravljenje rezervnih kopija i zaštitu od zlonamjernog softvera.

Rokovi čuvanja arhivske građe propisani su zakonom; građa trajne vrijednosti predaje se nadležnom arhivu.

Digitalizacija upravnih postupaka podrazumijeva elektronsko podnošenje zahtjeva, elektronsku dostavu i elektronsko vođenje evidencija.