De accountantsverklaring bij een dreigende discontinuïteit en de fiscale gevolgen
Een groothandel (BV) heeft een negatief eigen vermogen van € 200.000 en een achtergestelde lening van de directeur-grootaandeelhouder van € 300.000. De bank heeft het krediet opgezegd; de continuïteit is onzeker. De accountant overweegt een verklaring met beperking of een afkeurende verklaring. De directeur wil de jaarrekening toch vaststellen en de achtergestelde lening omzetten in aandelenkapitaal. De fiscus heeft een voorlopige aanslag vennootschapsbelasting opgelegd op basis van de oude cijfers. De accountant twijfelt of hij de lening als vreemd vermogen mag presenteren en of de omzetting gevolgen heeft voor de verliesverrekening.
1. Welke verklaring past bij de jaarrekening, en hoe moet de achtergestelde lening worden gepresenteerd?
Read the worked answer
De accountant moet beoordelen of de continuïteitsveronderstelling nog gerechtvaardigd is. Bij een negatief eigen vermogen, een opgezegd krediet en een onzekere toekomst is dat niet vanzelfsprekend. Als de directeur bereid is de lening om te zetten in aandelenkapitaal en daarmee de continuïteit te waarborgen, kan de continuïteitsveronderstelling worden gehandhaafd, mits de toezegging schriftelijk en onvoorwaardelijk is en de omzetting daadwerkelijk plaatsvindt. Is dat niet het geval, dan moet de accountant een verklaring met beperking afgeven wegens een materiële onzekerheid, of bij een fundamentele fout een afkeurende verklaring. De keuze hangt af van de vraag of de jaarrekening als geheel een getrouw beeld geeft; bij een onzekerheid over de continuïteit is een verklaring met beperking of een toelichtende paragraaf gebruikelijk, mits de toelichting adequaat is.
Voor de presentatie van de achtergestelde lening: achterstelling alleen maakt de lening niet automatisch eigen vermogen. De presentatie hangt af van de voorwaarden. Is de lening achtergesteld ten opzichte van alle andere schuldeisers en heeft zij geen vaste aflossingsdatum, dan kan zij in de buurt komen van eigen vermogen, maar voor de jaarrekening blijft het in de regel vreemd vermogen, tenzij de economische kenmerken ondubbelzinnig op eigen vermogen wijzen. De accountant moet de voorwaarden toetsen: rente, aflossing, achterstelling en de intentie van partijen. Bij omzetting in aandelenkapitaal verdwijnt de schuld en stijgt het eigen vermogen; dat moet worden toegelicht. De omzetting zelf is geen winst, maar kan fiscaal gevolgen hebben (zie volgende vraag).
2. Heeft de omzetting van de achtergestelde lening in aandelenkapitaal gevolgen voor de verliesverrekening en voor de voorlopige aanslag?
Read the worked answer
De omzetting van een schuld in aandelenkapitaal is in beginsel geen belastbare winst: er is geen vermogensaanwas die als winst wordt gerealiseerd, mits de omzetting plaatsvindt tegen de nominale waarde en er geen sprake is van een kwijtschelding. Wordt de lening kwijtgescholden of omgezet tegen een lagere waarde, dan kan het verschil als winst of als informele kapitaalstorting worden aangemerkt, afhankelijk van de omstandigheden. Bij een omzetting door de directeur-grootaandeelhouder kan sprake zijn van een informele kapitaalstorting, die niet belast is, maar die wel de verkrijgingsprijs van de aandelen verhoogt. Dat is relevant voor de inkomstenbelasting in box 2.
Voor de verliesverrekening: de omzetting verandert niets aan de omvang van de verliezen, maar wel aan de toetsingsregels. Bij een aanmerkelijk belangwisseling kunnen verliezen worden beperkt; bij een omzetting van schuld in kapitaal is daarvan geen sprake, tenzij tegelijkertijd de aandelen worden overgedragen. Let op de regels voor handel in verlieslichamen: als de zeggenschap wijzigt, kunnen verliezen vervallen. De voorlopige aanslag is gebaseerd op de oude cijfers; na de omzetting en de definitieve jaarrekening moet de aanslag worden herzien. De accountant moet de fiscale positie in de toelichting vermelden en de directeur adviseren om tijdig een herziene aangifte of een verzoek om voorlopige verrekening in te dienen. Controleer ook de rente op de achtergestelde lening: die is mogelijk niet aftrekbaar als zij niet zakelijk is.