Cariësrisico inschatten bij een tiener met veel frisdrank
Een 15-jarige jongen komt voor het eerst op controle. Hij drinkt dagelijks ongeveer 1,5 liter cola, verspreid over de dag, en eet weinig zuivel. Hij poetst twee keer per dag met een fluoridehoudende tandpasta, maar spuugt naar eigen zeggen slecht uit en gebruikt geen floss. Bij onderzoek zijn er op de occlusale vlakken van de eerste molaren donkere groeven zonder duidelijke cavitatie, en op de buccale vlakken van de onderincisieven zijn er witte vlekken. De gingiva bloedt bij sonderen op meerdere plaatsen. Er is geen pijn.
1. Schat het cariësrisico in en leg uit welke bevindingen elkaar versterken. Onderscheid daarbij actieve cariës van een verhoogd risico zonder duidelijke cavitatie.
Read the worked answer
Het cariësrisico is hoog, ook al is er geen duidelijke cavitatie en geen pijn. De risicofactoren versterken elkaar. De frequente blootstelling aan cola, 1,5 liter verdeeld over de dag, betekent veel zuuraanvallen en een langdurig verlaagde pH in de mond. De witte vlekken op de buccale vlakken van de onderincisieven zijn een teken van actieve demineralisatie, niet alleen van een verhoogd risico. De donkere groeven in de molaren kunnen beginnende laesies zijn, maar zonder cavitatie zijn ze niet met zekerheid actief; ze vragen wel controle en mogelijk een sealant.
Het slechte uitspuugen en het ontbreken van flossen verhogen de fluorideblootstelling aan de slijmvliezen en laten plaque op approximale vlakken staan. Het bloedende tandvlees wijst op gingivitis, wat wijst op onvoldoende plaquecontrole. Het lage zuivelgebruik draagt bij aan een minder gunstige mondomgeving, al is dat een zwakkere factor dan de frequente suiker- en zuuraanvallen.
Kortom: er is actieve demineralisatie (de witte vlekken) plus een duidelijk verhoogd risico door gedrag en plaque. Dat rechtvaardigt een intensiever preventiebeleid dan een standaardcontrole.
2. Stel een concreet preventieplan op voor de komende drie maanden. Geef aan welke maatregelen je kiest, waarom, en hoe je het effect meet.
Read the worked answer
Het plan richt zich op het doorbreken van de frequente zuuraanvallen en het herstellen van de plaquecontrole. Ten eerste: de cola vervangen door water of suikervrije dranken, en de momenten beperken. Niet zozeer de totale hoeveelheid als wel de frequentie is bepalend. Ten tweede: poetsen met een fluoridehoudende tandpasta twee keer per dag, met aandacht voor goed uitspuugen en niet naspoelen met water, zodat fluoride langer op het gebit blijft. Ten derde: dagelijks approximaal reinigen, bijvoorbeeld met floss of ragers, gezien het bloedende tandvlees en de plaque tussen de tanden.
Voor de witte vlekken en de groeven kan een fluoridevernis of een sealant worden overwogen, afhankelijk van het beeld bij herbeoordeling. Dat is een aanvulling, geen vervanging van gedragsverandering.
Het effect meet ik na drie maanden op drie manieren: het bloedingspercentage bij sonderen, het aspect van de witte vlekken (actief of gestabiliseerd) en de vraag of de frequentie van cola is gedaald. Ik betrek de jongen zelf bij het plan, want een verbod zonder uitleg werkt bij een tiener zelden. Als de witte vlekken na drie maanden niet zijn gestabiliseerd, intensiveer ik de professionele preventie.