Toelatingsexamen Tandarts key terms

Het vermogen van een organisme om interne omstandigheden zoals temperatuur, pH en glucoseconcentratie binnen nauwe grenzen stabiel te houden, ondanks veranderingen in de omgeving.

Regelmechanisme waarbij een afwijking van de normwaarde een reactie uitlokt die die afwijking verkleint, zodat het systeem naar het evenwicht terugkeert.

Het regelen van de water- en zoutbalans van het lichaam, onder meer via de nieren en hormonen, zodat de osmotische druk van lichaamsvloeistoffen constant blijft.

De functionele eenheid van de nier, bestaande uit een glomerulus met kapsel van Bowman en een tubulussysteem, waar filtratie en terugresorptie van urine plaatsvinden.

Het proces waarbij water en kleine opgeloste stoffen uit het bloed in de glomerulus worden geperst naar het kapsel van Bowman, terwijl cellen en grote eiwitten achterblijven.

Passief transport waarbij deeltjes zich verplaatsen van een plaats met hoge concentratie naar een plaats met lage concentratie, totdat een evenwicht is bereikt.

Passief transport van water door een semipermeabel membraan, van een oplossing met lage opgeloste-stofconcentratie naar een oplossing met hoge concentratie.

Een eiwit dat een biochemische reactie versnelt door de activeringsenergie te verlagen, zonder zelf verbruikt te worden; elk enzym werkt specifiek op bepaalde substraten.

De stof waarop een enzym inwerkt en die bindt aan het actieve centrum van het enzym, waarna deze wordt omgezet in een of meer producten.

De minimale energie die nodig is om een chemische reactie op gang te brengen; enzymen verlagen deze drempel en versnellen daardoor de reactie.

Adenosinetrifosfaat, de belangrijkste energiedrager in cellen; bij hydrolyse komt energie vrij die cellulaire processen zoals transport en samentrekking aandrijft.

De eerste reeks reacties van de celademhaling, waarin glucose in het cytoplasma wordt afgebroken tot pyruvaat, met vorming van een kleine hoeveelheid ATP en NADH.

Het geheel van reacties waarbij cellen organische stoffen oxideren om ATP te produceren, met zuurstof als eindacceptor bij aerobe ademhaling.

Celdeling waarbij een cel zich splitst in twee genetisch identieke dochtercellen, belangrijk voor groei, vervanging van weefsel en ongeslachtelijke voortplanting.

Celdeling die geslachtscellen vormt met de helft van het aantal chromosomen, waardoor genetische variatie ontstaat via crossing-over en onafhankelijke verdeling.

Een structuur van DNA en eiwitten in de celkern die de erfelijke informatie draagt; bij de mens bevatten lichaamscellen 46 chromosomen in 23 paren.

De erfelijke samenstelling van een organisme voor een of meer genen, beschreven door de aanwezige allelen, los van hoe die eigenschap zichtbaar wordt.

De waarneembare eigenschappen van een organisme, die ontstaan uit de wisselwerking tussen het genotype en invloeden uit de omgeving.

Een allel dat zijn eigenschap al tot uiting brengt wanneer er slechts één kopie aanwezig is, waardoor het de werking van een recessief allel kan overschaduwen.

Een signaalstof die door een klier in het bloed wordt afgegeven en via receptoren op doelcellen processen zoals groei, stofwisseling of voortplanting regelt.

Een eiwit op of in een cel dat specifiek een signaalmolecuul bindt, waarna in de cel een reactieketen op gang komt die het celgedrag verandert.

Een chemische stof die een signaal overdraagt van de ene zenuwcel naar de volgende of naar een spier- of kliercel, over de synaptische spleet.

Een snelle, kortdurende verandering van de membraanpotentiaal van een zenuw- of spiercel, waardoor een elektrisch signaal langs de cel wordt doorgegeven.

De balans tussen zuren en basen in een oplossing of in het bloed, uitgedrukt in pH en geregeld door buffers, ademhaling en nierwerking.

Een maat voor de concentratie waterstofionen in een oplossing, weergegeven op een schaal van 0 tot 14 waarbij lagere waarden zuurder zijn.

Een mengsel van een zwak zuur en zijn base dat schommelingen in de pH opvangt door waterstofionen op te nemen of af te staan.

De hoeveelheid stof die evenveel deeltjes bevat als er atomen zijn in twaalf gram koolstof-12, namelijk ongeveer 6,02 maal tien tot de 23e deeltjes.

De massa van één mol van een stof, uitgedrukt in gram per mol, berekend door de atoommassa's van alle atomen in de formule op te tellen.

De hoeveelheid opgeloste stof per volume-eenheid oplossing, meestal uitgedrukt in mol per liter, en bepalend voor het verloop van veel reacties.

Het principe dat bij een chemische reactie de totale massa van de beginstoffen gelijk is aan de totale massa van de reactieproducten, omdat atomen niet verdwijnen.

Een proces waarbij beginstoffen worden omgezet in nieuwe stoffen doordat atoombindingen worden verbroken en gevormd, zonder dat atomen ontstaan of verdwijnen.

De massa van een stof per volume-eenheid, berekend als massa gedeeld door volume en uitgedrukt in bijvoorbeeld kilogram per kubieke meter.

Het verband waarbij de stroomsterkte door een geleider recht evenredig is met de spanning erover en omgekeerd evenredig met de weerstand.

Het onderscheid tussen een meetbare eigenschap zoals lengte of massa en de afgesproken maat waarmee die wordt uitgedrukt, zoals meter of kilogram.

Een systematische werkwijze waarbij men vanuit een vraag een hypothese opstelt, gegevens verzamelt via waarneming of experiment en conclusies toetst aan de resultaten.

Een toetsbare en voorlopige verklaring of voorspelling die voortkomt uit een vraagstelling en die met gegevens of een experiment kan worden bevestigd of verworpen.

Een precieze beschrijving van hoe een begrip wordt gemeten of waargenomen, zodat het onderzoek herhaalbaar is en resultaten door anderen kunnen worden gecontroleerd.

De mate waarin herhaalde metingen of onderzoeken dezelfde uitkomst opleveren, wat onder meer afhangt van de meetmethode, de steekproefgrootte en de nauwkeurigheid van instrumenten.

De mate waarin een meting of onderzoek daadwerkelijk meet of aantoont wat men beoogt te meten, dus of de conclusie werkelijk door de gegevens wordt ondersteund.

Vertekening van een onderzoeksresultaat doordat een andere, niet onderzochte factor samenhangt met zowel de oorzaak als het gevolg en zo een schijnverband veroorzaakt.

Het onderscheid tussen statistisch samengaan van twee verschijnselen en het werkelijk veroorzaken van het ene door het andere; samenhang bewijst nog geen oorzakelijk verband.