Informed consent bij een angstige patiënt die een kroon weigert
Een 67-jarige vrouw heeft een gebarsten premolaar in het bovenfront. De tandarts adviseert een kroon. De patiënt is erg angstig, heeft eerder een slechte ervaring gehad en zegt de behandeling niet te willen. Ze vraagt of de tand niet gewoon 'een beetje bijgewerkt' kan worden. Er is geen acute pijn, maar de tand is gevoelig bij kauwen en er is een zichtbare barstlijn. De tandarts heeft beperkte tijd en wil de afspraak niet verliezen. De dochter van de patiënt, die meekomt, dringt aan op behandeling.
1. Wat is hier de kern van het probleem op het gebied van communicatie en besluitvorming? Benoem welke stappen de tandarts moet zetten voordat er iets gebeurt.
Read the worked answer
De kern is dat er een verschil bestaat tussen wat de tandarts medisch wenselijk acht en waarmee de patiënt instemt. De dochter oefent druk uit, de tandarts voelt tijdsdruk, en de patiënt is angstig. In die combinatie is het risico groot dat er een beslissing wordt genomen die niet echt gedragen wordt door de patiënt. Informed consent vereist dat de patiënt zelf, vrijwillig en met begrip van de opties instemt.
De stappen zijn: eerst de angst serieus nemen en benoemen, niet wegredeneren. Dan de opties uitleggen in begrijpelijke taal: een kroon, een tijdelijke reparatie, of afwachten met controle, met bij elke optie de voor- en nadelen en het risico dat de tand verder barst. Daarna expliciet vragen wat de patiënt zelf wil, en de dochter vragen om ruimte te geven aan haar moeder. Pas als de patiënt met begrip kiest, kan er iets gebeuren.
De tijdsdruk mag geen rol spelen in de inhoud van het advies. Als er geen acute pijn is, is uitstel mogelijk en kan een nieuwe afspraak met meer tijd worden ingepland. Dat is geen verlies, maar zorgvuldigheid.
2. De patiënt kiest uiteindelijk voor een tijdelijke reparatie. Hoe leg je de grenzen daarvan uit en welke afspraken maak je?
Read the worked answer
Ik leg uit dat een tijdelijke reparatie de tand kan beschermen tegen verder afbreken en de gevoeligheid kan verminderen, maar dat ze de barst niet opheft. De tand blijft kwetsbaar. De kans bestaat dat de barst zich uitbreidt, dat er pijn ontstaat of dat de tand op termijn toch een kroon nodig heeft of zelfs verloren gaat. Dat is geen dreigement, maar een reëel gevolg waar de patiënt van op de hoogte moet zijn.
De afspraken die ik maak: een controleafspraak binnen een afgesproken termijn, bijvoorbeeld drie maanden, om te kijken of de tand stabiel blijft. Ik geef duidelijke signalen wanneer ze eerder moet komen: aanhoudende pijn, zwelling, of een stuk dat afbreekt. Ik leg vast dat de keuze voor de tijdelijke oplossing door de patiënt is gemaakt na uitleg over de alternatieven.
Ik benadruk dat de keuze later herzien kan worden. Als de angst afneemt, kan alsnog een kroon worden overwogen. Zo blijft de deur open zonder dat ik de patiënt onder druk zet. Het doel is een geïnformeerde, zelfstandige keuze, niet een snelle oplossing.