CELGA 4 (Galician C1) cheat sheet

Funcións de cortesía: o condicional de cortesía («Poderías…?», «Importaríache…») suaviza peticións; o imperfecto de cortesía («Quería pedirche un favor») presenta a petición como xa formulada, reducindo a presión sobre o interlocutor.

Fórmulas de cortesía negativa (evitar imporse): «Se non che importa», «Se che parece ben», «Cando poidas», «Non sei se poderías…»; a cortesía positiva emprega «Gustaríame», «Encantaríame», «Que che parece se…».

Estrutura argumentativa: tese → datos/razóns → concesión («É certo que…, pero…») → conclusión. A concesión con «aínda que + indicativo» presenta un feito real; con subxuntivo («aínda que chova») presenta unha hipótese.

Reformulación e aclaración: «É dicir», «isto é», «noutras palabras», «mellor dito», «quer dicir que…», «o que quero dicir é que…». A reformulación pode ser explicativa (aclara) ou correctiva (rectifica o dito).

Expresar hipótese e probabilidade: «Seguramente + indicativo» (certeza alta), «Pode ser que / É posible que + subxuntivo», «Quizais / Talvez + subxuntivo ou indicativo» (o subxuntivo indica maior dúbida).

Xestión da conversa: tomar a quenda («A ver», «Pois eu…»), manter a quenda («E ademais», «Por certo»), ceder a palabra («Que opinas ti?», «Dime»), pechar («En fin», «Ben, pois…»).

Rexistro: a forma «vostede» con verbo en terceira persoa e pronomes «lle/lles» marca formalidade; «ti» con «te/che» marca informalidade. A combinación de «vostede» con «che» é incorrecta.

Actos de fala indirectos: unha pregunta («Sabes onde está a biblioteca?») pode funcionar como petición; unha afirmación («Fai frío aquí») como suxestión. O contexto e a entoación determinan a interpretación.

Subxuntivo en subordinadas temporais de futuro: «Cando chegues», «Antes de que saia», «Despois de que remate»; nunca «cando chegarás». Con «mentres» admite indicativo (simultaneidade real) ou subxuntivo (evento futuro/hipotético).

Oraciós condicionais: tipo real «Se chove, quedamos» (indicativo); irreal «Se chovera, quedaría» (pluscuamperfecto de subxuntivo + condicional). «Se tería» é incorrecto en galego estándar.

Pronomes átonos: colocación enclítica é a norma xeral no infinitivo, xerundio e imperativo afirmativo («dicirllo», «facéndoo», «díxollo»); a próclise aparece con negación, interrogación e certos adverbios («non cho digo», «xa cho dixen»).

Contraccións e alomorfos: «o + a = a», «de + el = del», «con + min = comigo», «con + ti = contigo». Dativo de solidariedade «che» («Xa che vai frío») é trazo dialectal, non estándar escrito.

Uso de «ser» e «estar»: «ser» para características inherentes e identidade («É alto», «É médico»); «estar» para estados, localización e resultados («Está canso», «Está en Vigo»). Con adxectivos de cualidade, «estar» indica cambio ou percepción subxectiva.

Perífrases verbais: obriga «ter que + infinitivo» (máis común) e «deber + infinitivo»; aspecto progresivo «estar + xerundio»; inminencia «ir + infinitivo»; habitualidade «adoitar + infinitivo». «Haber de + infinitivo» expresa obriga ou suposición.

Ortografía: «b/v» etimolóxico; «x» en palabras como «xaneiro», «xente», «traxe»; «g» ante «e/i» en «xente» non existe (sería «gente», incorrecto). Norma: «-ción» (non «-çom»), plurais en «-ns» («cancións»).

Concordancia e relativos: «o que», «a que», «os que» como relativos con antecedente; «quen» só para persoas e sen antecedente expreso («Quen veña tarde…»). O relativo «cuxo» concorda co posesor, non co antecedente: «O alumno cuxas notas…».

Estatuto legal: o galego é lingua oficial en Galicia xunto co castelán (Estatuto de Autonomía, 1981; Lei de normalización lingüística, 1983). É lingua propia de Galicia segundo o Estatuto.

Distribución dialectal: tres bloques - occidental (con gheada e seseo/ceso), central (transición) e oriental (sen gheada, con ditongos decrecentes). A fronteira principal da gheada sitúase entre as áreas central e oriental.

Literatura: Rexurdimento (século XIX) con Rosalía de Castro («Cantares gallegos», 1863), Curros Enríquez e Eduardo Pondal. As «Irmandades da Fala» (1916) marcan o inicio do galeguismo lingüístico moderno.

Autores contemporáneos clave: Castelao («Sempre en Galiza», «Os vellos non deben de namorarse»), Álvaro Cunqueiro, Celso Emilio Ferreiro, Rosalía Fernández Rial, Manuel Rivas, Agustín Fernández Paz.

Institucións: Real Academia Galega (fundada en 1906, A Coruña) elabora as «Normas ortográficas e morfolóxicas do idioma galego» (1982, revisadas en 2003). O Instituto da Lingua Galega (USC) é centro de investigación.

Festas e tradicións: o Entroido galego (Ourense, Xinzo de Limia, Laza) con personaxes como o «feligrés» e as «pantasmas»; o «Camiño de Santiago» como patrimonio da UNESCO; a «Festa do Pulpo» de O Carballiño.

Música e patrimonio: a gaita, o «gaiteiro» e a «muiñeira»; o «Cantar de cego»; a «Ribeirana» e o «pasodoble» galego. O «Pórtico da Gloria» (Catedral de Santiago, mestre Mateo) é referencia do románico.

Medios e presenza social: a CRTVG (Televisión de Galicia, 1985) e a Radio Galega; o «Diario Oficial de Galicia» publica en galego. Datos do IGE mostran maior uso do galego en ámbitos rurais e entre maiores de 65 anos.

Expresar opinión con gradación de certeza: «Estou convencido de que + indicativo» > «Creo que + indicativo» > «Pode que + subxuntivo» > «Dubido que + subxuntivo». A negación de «creo» esixe subxuntivo («Non creo que veña»).

Desacordo cortés: «Non acabo de velo así», «Comprendo o que dis, pero…», «Diso non estou tan seguro», «Permíteme que discrepe». O desacordo directo («Estás equivocado») require contexto de confianza.

Petición de información indirecta: «Saberías dicirme…?», «Poderías explicarme…?», «Tes idea de…?». A interrogativa directa con «que» («Que se…») introduce dúbida, non pregunta.

Narración: uso do pretérito perfecto («fun») para accións puntuais e do imperfecto («ía») para descrición e accións habituais de fondo. O pluscuamperfecto («fixera») marca anterioridade respecto a outro pasado.

Argumentación con conectores: causa «posto que», «xa que», «dado que»; consecuencia «polo tanto», «daquela», «así pois»; contraste «con todo», «no obstante», «agora ben»; adición «asemade», «á parte de».

Expresar necesidade e obriga persoal vs. impersonal: «Teño que ir» (obriga persoal), «Hai que ir» (obriga xeral), «Cómpre revisalo» (necesidade formal), «É preciso que vaias» (subxuntivo tras «é preciso que»).

Fórmulas de despedida e peche: formal «Atentamente», «Quedo á túa disposición», «Un saúdo cordial»; informal «Bicos», «Ata pronto», «Xa falaremos». A elección depende do grao de coñecemento e do canal (escrito/oral).