BSEB Matric Maithili (Optional) study materials
BSEB Matric Maithili (Optional) study resources

सूचना-अनुवाद: स्वर आर शब्द-चयन

BSEB Matric Maithili (Optional) · Put your knowledge to work in context.

All case studies

सूचना-अनुवाद: स्वर आर शब्द-चयन

अनुवाद खंडमे हिन्दी सूचना केँ मैथिलीमे बदलब अछि: 'सभी विद्यार्थियों को सूचित किया जाता है कि कल विद्यालय में वृक्षारोपण कार्यक्रम होगा। प्रातः 9 बजे तक उपस्थित रहें। अपने साथ एक कलम अवश्य लाएँ।' छात्र लिखैत अछि: 'सभ विद्यार्थी सभकेँ सूचित कयल जाइत अछि जे काल्हि स्कूलमे गाछ लगाबैक कार्यक्रम होयत। सुबह 9 बजे धरि उपस्थित रहू। अपन संग एक कलम जरूर अनू।' शिक्षक कहैत छथि जे अर्थ ठीक अछि, मुदा सूचनाक औपचारिक स्वर आर मैथिलीक स्वाभाविक प्रयोग कमजोर अछि। विद्यालयक सूचना-पत्रमे 'सूचित कयल जाइत अछि' केँ रखब नहि? 'वृक्षारोपण' केँ 'गाछ-रोपण' कहब? 'कल' केँ 'काल्हि' लिखल ठीक अछि? छात्रा लग 8 मिनेट बाँकी अछि आर कुल 4 वाक्यमे उत्तर देब अछि।

1. सूचना केँ मैथिलीमे अनुवाद करू आर तीन चयनक तर्क दे: 'सूचित कयल जाइत अछि', 'वृक्षारोपण/गाछ-रोपण', 'काल्हि/कल'।

Read the worked answer

अनुवाद: 'सभ विद्यार्थीकेँ सूचित कयल जाइत अछि जे काल्हि विद्यालयमे वृक्षारोपण कार्यक्रम होयत। सुबह 9 बजे धरि उपस्थित रहू। अपन संग एकटा कलम जरूर अनू।'

चयन-तर्क:

  1. 'सूचित कयल जाइत अछि' - सूचना-पत्रक औपचारिक स्वर बनाबैत अछि आर हिन्दीक अकर्मक/भाववाच्य-शैली केँ मैथिलीमे स्वाभाविक रूपसँ उतारैत अछि। व्यक्तिगत 'हम कहैत छी' सँ ई बेसि औपचारिक अछि।
  2. 'वृक्षारोपण' - विद्यालयक औपचारिक सूचनामे परिचित शब्द अछि; 'गाछ-रोपण' बेसि मैथिली-सुलभ अछि, मुदा पहिल प्रयोगमे कोष्ठकमे 'वृक्षारोपण (गाछ-रोपण)' लिखि केँ दूनू केँ साधल जा सकैत अछि। एक बेर चुनलाक बाद पूरा पाठमे एकर निरंतरता रखू।
  3. 'काल्हि' - मैथिलीक स्वाभाविक कालवाचक शब्द अछि; 'होयत' क्रियासँ भविष्य स्पष्ट अछि। 'कल' हिन्दी-प्रभाव होइत, मुदा बोध होइत अछि; परीक्षामे स्वाभाविक मैथिली लेल 'काल्हि' बेहतर।

अतिरिक्त: 'सभ विद्यार्थी सभकेँ' मे 'सभ' दू बेर नहि; 'सभ विद्यार्थीकेँ' पर्याप्त अछि।

2. सहपाठीक अनुवाद 'सभ विद्यार्थी सभ कल स्कूलमे गाछ लगाबैत छथि' मे दू गंभीर समस्या अछि। चिन्हित करू आर सुधारक कारण बताबू।

Read the worked answer

समस्या 1 - काल/पक्षक गलती: मूल सूचना भविष्यक अछि ('होगा'), मुदा अनुवादमे 'लगाबैत छथि' सँ वर्तमान-नित्य क्रिया बुझाइत अछि। सुधार: 'काल्हि विद्यालयमे गाछ-रोपण कार्यक्रम होयत' वा 'काल्हि गाछ लगाबल जायत'।

समस्या 2 - सूचना-स्वर आर कर्ताक बदलाव: मूलमे विद्यार्थीकेँ सूचित कयल जा रहल अछि; अनुवादमे विद्यार्थी स्वयं गाछ लगाबैत कर्ता बनि गेलाह। एहि सँ आधिकारिक सूचना नहि, सामान्य वर्णन बनि जाइत अछि। सुधार: 'सभ विद्यार्थीकेँ सूचित कयल जाइत अछि जे...'।

अन्य त्रुटि: 'सभ विद्यार्थी सभ' मे दोहराव; 'स्कूल' केँ औपचारिक संदर्भमे 'विद्यालय'।

सुधारित वाक्य: 'सभ विद्यार्थीकेँ सूचित कयल जाइत अछि जे काल्हि विद्यालयमे गाछ-रोपण कार्यक्रम होयत।' ई वाक्य काल, कर्ता आर औपचारिक स्वर - तीनू केँ ठीक रखैत अछि।

3. यदि 'वृक्षारोपण' जैसन शब्दक कोनो सर्वमान्य मैथिली पर्याय नहि भेटैत अछि, तँ अनुवादक की नीति अपनाबी? उदाहरणसँ समझाबू।

Read the worked answer

नीति: अर्थ पहिने, स्वर दोसर, शब्दकोश-निष्ठा तेसर।

  1. यदि शब्द प्रतिष्ठित आर पाठक-परिचित अछि (वृक्षारोपण, विद्यालय), तँ ओकरा राखू - जबरन मैथिलीकरण सँ वाक्य कृत्रिम लागि सकैत अछि।
  2. यदि सरल मैथिली पर्याय उपलब्ध अछि (गाछ-रोपण), तँ पहिल प्रयोगमे दूनू दऽ - 'वृक्षारोपण (गाछ-रोपण)' - आ बादमे एकही रूप राखू।
  3. यदि कोनो शब्द स्थानीय रूपसँ भिन्न अर्थ दैत अछि, तँ ओकरा नहि अपनाबू; संदर्भसँ स्पष्ट करू।
  4. अनुवादमे 'सुबह' केँ 'प्रातः' वा 'भोर' कहब? सूचना-पत्रक स्वर देखि चुनू; एक बेर चुनलाक बाद दोहराव नहि।

उदाहरण: 'वृक्षारोपण कार्यक्रम' केँ 'गाछ-रोपण कार्यक्रम' लिखल जा सकैत अछि, मुदा यदि प्रश्नपत्रमा 'वृक्षारोपण' शब्द अपेक्षित अछि, तँ मूल शब्द रखि केँ कोष्ठकमे सरल रूप देना सुरक्षित अछि।