BSEB Matric Maithili (Optional) study materials
BSEB Matric Maithili (Optional) study resources

BSEB Matric Maithili (Optional) practice questions

One question at a time. Build your BSEB Matric Maithili (Optional) understanding.

First 50 of 200 questions. Each one lists the choices, the correct answer, and an explanation. The checker at the top of this page saves progress in this browser when it is available.

Continue in the practice tool above to load more questions, 50 at a time.

Question 1अपठित गद्यांश (Unseen prose passage)

अपठित गद्यांशमे 'अपठित' शब्दक अर्थ की अछि?

  1. जे पहिने नहि पढ़ल गेल हो Correct answer.
  2. जे कंठस्थ कैल गेल हो
  3. जे बहुत पढ़ल गेल हो
  4. जे लिखित रूपमे नहि अछि

Explanation

अपठित शब्दमे 'अ' उपसर्ग अछि आ 'पठित'क अर्थ पढ़ल जाइत अछि। अतः अपठितक अर्थ होइत अछि जे पाठक पहिने नहि पढ़लक हो, आ परीक्षामे ओही गद्यांशसँ प्रश्न पुछल जाइत अछि।

Question 2अपठित गद्यांश (Unseen prose passage)

अपठित गद्यांशक प्रश्नक उत्तर देबाक समय सभसँ पहिने की कैबाक चाही?

  1. गद्यांशके मनमे धियानसँ पढ़ि लेबाक Correct answer.
  2. विकल्पसभके कंठस्थ कैर लेबाक
  3. प्रश्नके उत्तर अनुमानसँ लिखि देबाक
  4. गद्यांशके छोड़ि कविता पढ़बाक

Explanation

अपठित गद्यांशमे उत्तर गद्यांशमे ही निहित होइत अछि, अतः पहिने पूरा गद्यांश धियानसँ पढ़ब आश्यक अछि। एकरा बाद प्रश्न पढ़ि कें गद्यांशमे संबंधित पंक्ति खोजि उत्तर निर्धारित कैल जाइत अछि।

Question 3अपठित गद्यांश (Unseen prose passage)

गद्यांशक मुख्य भाव वा केंद्रीय विचारके की कहल जाइत अछि?

  1. वाक्य-विन्यास
  2. पात्र परिचय
  3. शीर्षक-विहीन अंश
  4. मूल भाव Correct answer.

Explanation

गद्यांशमे लेखक जे मुख्य विचार प्रस्तुत करैत छथि, ओहीके मूल भाव वा केंद्रीय भाव कहल जाइत अछि। अपठित गद्यांशक प्रश्नमे प्रायः 'गद्यांशक मूल भाव की अछि' पुछल जाइत अछि।

Question 4अपठित गद्यांश (Unseen prose passage)

कुनो अपठित गद्यांशमे 'अतः', 'इएह कारणे' आ 'फलस्वरूप' जकाँ शब्द की काज करैत अछि?

  1. समयक उल्लेख करबाक
  2. कारण-फलक संबंध जोड़बाक Correct answer.
  3. स्थानक वर्णन करबाक
  4. पात्रक नाम बतौबाक

Explanation

ई शब्दसभ वाक्यसभक बीच कारण आ फलक संबंध स्पष्ट करैत अछि। अपठित गद्यांशमे अहाँ एहि शब्दसभसँ पहिनेक वाक्यके कारण आ बादक वाक्यके ओकर परिणाम बुझि सकैत छी।

Question 5अपठित गद्यांश (Unseen prose passage)

गद्यांशमे कुनो कथनक समर्थनमे लेखक उदाहरण देलक अछि। ओही उदाहरणक काज की अछि?

  1. गद्यांशके लंबा करब
  2. मुख्य विचारके स्पष्ट आ विश्वसनीय करब Correct answer.
  3. विरोधी विचारके स्थापित करब
  4. पात्रक संख्या बढ़ाब

Explanation

उदाहरण मुख्य विचारके मूर्त रूप देलक जकाँ स्पष्ट करैत अछि आ पाठकक विश्वास बढ़बैत अछि। अतः अपठित गद्यांशमे उदाहरण सहायक साक्ष्यक रूपमे काज करैत अछि, मुख्य विचारक विकल्प नहि।

Question 6अपठित गद्यांश (Unseen prose passage)

'गद्यांशक शीर्षक चुनू' प्रकारक प्रश्नमे सही शीर्षकक विशेषता की होइत अछि?

  1. गद्यांशमे नहि अबैत शब्दसँ बनल हो
  2. गद्यांशक पहिल वाक्य जकाँ लंबा हो
  3. केवल पात्रक नाम हो
  4. संक्षिप्त आ पूरा गद्यांशक भाव समेटैत हो Correct answer.

Explanation

शीर्षक गद्यांशक केंद्रीय भावके छोट रूपमे प्रस्तुत करैत अछि, अतः ओ संक्षिप्त आ व्यापक होइत अछि। जे शीर्षक गद्यांशक एक भाग मात्र देखाबैत अछि, ओ पूरा अंशक शीर्षक नहि भ सकैत अछि।

Question 7अपठित गद्यांश (Unseen prose passage)

गद्यांशमे 'मुदा', 'परन्तु' आ 'तथापि' जकाँ शब्द की दर्शाबैत अछि?

  1. समय-क्रम
  2. समानता
  3. विरोध वा अपवाद Correct answer.
  4. कारण

Explanation

ई शब्द विपरीत वा अपवादक भाव जोड़ैत अछि, जाहिसँ पहिनेक कथनमे एकटा सीमा वा मोड़ आबि जाइत अछि। अपठित गद्यांशमे एहन शब्दक बाद लेखकक वास्तविक जोर प्रायः ओतये रहैत अछि।

Question 8अपठित गद्यांश (Unseen prose passage)

कुनो गद्यांशमे लेखक कुनो प्रथाक समर्थनमे तर्क देलक आ ओकर विरुद्धमे सेहो एकटा बिंदु स्वीकार केलक। ई की दर्शाबैत अछि?

  1. संतुलित विवेचन Correct answer.
  2. व्यंग्य
  3. एकपक्षीय प्रचार
  4. अधूरा वर्णन

Explanation

जखन लेखक अपन पक्षक तर्क देलाक बाद विपक्षक बिंदुके सेहो स्वीकार करैत अछि, तखन ओकर विवेचन संतुलित होइत अछि। एहन शैली पाठकके दुनू पक्ष बुझबाक अवसर दैत अछि आ निष्कर्षके विश्वसनीय बनाबैत अछि।

Question 9अपठित गद्यांश (Unseen prose passage)

अपठित गद्यांशक उत्तरमे 'गद्यांशक आधार पर' कहबाक अर्थ की अछि?

  1. उत्तर अपन सामान्य ज्ञानसँ देबाक
  2. उत्तर कवितासँ लेबाक
  3. उत्तर अनुमानसँ देबाक
  4. उत्तर गद्यांशक सामग्रीसँ ही लेबाक Correct answer.

Explanation

'गद्यांशक आधार पर' कहबाक अर्थ अछि जे उत्तर ओही गद्यांशमे देल तथ्य वा संकेतसँ निकालल जाए। बाहरी ज्ञान वा अनुमान एहि निर्देशमे मान्य नहि होइत अछि, चाहे ओ सही किएक न हो।

Question 10अपठित गद्यांश (Unseen prose passage)

गद्यांशमे कुनो वाक्य 'सभे जानैत छथि जे...' सँ शुरू होइत अछि। ई वाक्य प्रायः की प्रस्तुत करैत अछि?

  1. नवीन आविष्कार
  2. विरोधी तर्क
  3. पात्रक संवाद
  4. सर्वमान्य पृष्ठभूमि Correct answer.

Explanation

एहन वाक्य ओही बातकेँ कहैत अछि जे पाठक पहिनेसँ मानैत अछि, जाहिसँ लेखक आगाँक विषयकेँ आधार दैत अछि। एकरा बाद प्रायः 'मुदा' वा 'परन्तु' सँ नव बिंदु आरंभ होइत अछि।

Question 11अपठित गद्यांश (Unseen prose passage)

गद्यांशक कुनो अनुच्छेदमे तथ्य आ कुनोमे लेखकक मत अछि। दुनूकेँ अलग करबाक सही तरीका की अछि?

  1. सत्यापन योग्य कथनकेँ तथ्य आ व्यक्तिगत निर्णयकेँ मत मानब Correct answer.
  2. संज्ञा-युक्त वाक्यकेँ मत मानब
  3. लंबा वाक्यकेँ मत आ छोट वाक्यकेँ तथ्य मानब
  4. पहिल अनुच्छेदकेँ तथ्य आ बाकीकेँ मत मानब

Explanation

तथ्यकेँ प्रमाणसँ जाँचल जा सकैत अछि, जबकि मतमे लेखकक मूल्यांकन वा निर्णय रहैत अछि। वाक्यक लंबाई वा स्थानसँ ई भेद नहि होइत, बल्कि कथनक प्रकृतिसँ होइत अछि।

Question 12अपठित गद्यांश (Unseen prose passage)

गद्यांशमे 'ओ अपन गाम छोड़ि सहरमे बसि गेलाह।' ई वाक्यसँ की पता चलैत अछि?

  1. स्थान-परिवर्तन Correct answer.
  2. धर्म-परिवर्तन
  3. समय-परिवर्तन
  4. भाषा-परिवर्तन

Explanation

गाम छोड़ि सहरमे बसब स्थान बदलबाक घटना अछि, जे स्थान-परिवर्तन दर्शाबैत अछि। अपठित गद्यांशमे एहन वाक्यसँ पात्रक गतिविधि आ परिस्थितिक संकेत मिलैत अछि।

Question 13अपठित गद्यांश (Unseen prose passage)

अपठित गद्यांशमे कुनो शब्दक अर्थ गद्यांशक संदर्भसँ तय करबाकेँ की कहल जाइत अछि?

  1. समास
  2. व्युत्पत्ति
  3. संधि
  4. संदर्भ-अर्थ Correct answer.

Explanation

कोनो शब्दक अर्थ जखन आसपासक वाक्य आ विषयसँ तय होइत अछि, तखन ओहीकेँ संदर्भ-अर्थ कहल जाइत अछि। एकही शब्दक अलग-अलग संदर्भमे अलग अर्थ होइत अछि, अतः गद्यांशकेँ धियानमे रखब आवश्यक अछि।

Question 14अपठित गद्यांश (Unseen prose passage)

गद्यांशमे कुनो लेखक गरीबीक वर्णन करैत कहैत छथि जे गरीबी मनुष्यकेँ परिश्रमी बनाबैत अछि। ई कथनक प्रकार की अछि?

  1. ऐतिहासिक तिथि
  2. सांख्यिकीय तथ्य
  3. प्रत्यक्ष उद्धरण
  4. व्याख्यात्मक निष्कर्ष Correct answer.

Explanation

लेखक गरीबी आ परिश्रमक संबंधपर अपन व्याख्या प्रस्तुत करैत छथि, जे व्याख्यात्मक निष्कर्षक रूप अछि। ई कथनमे कोनो तिथि, संख्या वा उद्धरणक संकेत नहि अछि।

Question 15अपठित गद्यांश (Unseen prose passage)

गद्यांशमे 'शिक्षा समाजक दर्पण अछि' जकाँ वाक्य आबैत अछि। एहन वाक्यकेँ की कहल जाइत अछि?

  1. प्रश्नवाचक वाक्य
  2. आँकड़ा-आधारित कथन
  3. रूपकात्मक कथन Correct answer.
  4. आदेशात्मक वाक्य

Explanation

शिक्षाकेँ दर्पण कहब एकटा रूपक अछि, जे तुलनाक माध्यमसँ भाव स्पष्ट करैत अछि। अपठित गद्यांशमे एहन रूपकात्मक कथनक भीतरी अर्थ बुझब आवश्यक होइत अछि।

Question 16अपठित गद्यांश (Unseen prose passage)

गद्यांशमे कुनो अनुच्छेद पहिनेक अनुच्छेदक विचारकेँ आगाँ बढ़बैत अछि। एकरा की कहल जाइत अछि?

  1. उपसंहार
  2. विषय-परिवर्तन
  3. विचारक पुनरावृत्ति
  4. विचारक क्रमिक विकास Correct answer.

Explanation

जखन हर अनुच्छेद पहिनेक विचारकेँ आगाँ बढ़बैत अछि, तखन गद्यांशमे क्रमिक विकास होइत अछि। एकर विपरीत पुनरावृत्तिमे एकही बात बेर-बेर कहल जाइत अछि आ विषय-परिवर्तनमे नव विषय आबि जाइत अछि।

Question 17अपठित गद्यांश (Unseen prose passage)

अपठित गद्यांशमे कुनो प्रश्न 'लेखकक उद्देश्य की अछि' पुछैत अछि। उत्तर खोजबाक लेल की देखब उपयुक्त अछि?

  1. केवल पात्रक नाम
  2. केवल विराम-चिह्न
  3. गद्यांशक समग्र स्वर आ अंतिम निष्कर्ष Correct answer.
  4. केवल पहिल शब्द

Explanation

लेखकक उद्देश्य गद्यांशक समग्र स्वर, ओकर जोर आ अंतिम निष्कर्षसँ स्पष्ट होइत अछि। एकरा केवल एकटा शब्द वा नामसँ नहि बुझल जा सकैत अछि, किएकि उद्देश्य पूरा अंशमे फैलल रहैत अछि।

Question 18अपठित गद्यांश (Unseen prose passage)

गद्यांशमे कुनो कथनक समर्थनमे लेखक कोनो प्रमाण नहि देलक। एहन स्थितिमे सतर्क पाठक की कैत अछि?

  1. कथनकेँ दावा मानैत अछि, सिद्ध तथ्य नहि Correct answer.
  2. कथनकेँ आँकड़ा मानि लैत अछि
  3. कथनकेँ उद्धरण मानि लैत अछि
  4. कथनकेँ तुरंत अस्वीकार कैर देलक

Explanation

प्रमाण-विहीन कथन एकटा दावा मात्र होइत अछि, जे सत्य भ सकैत अछि मुदा सिद्ध नहि। सतर्क पाठक ओकरा प्रमाणक आवश्यकता देखैत अछि आ ओकरा तथ्यक दर्जा नहि दैत।

Question 19अपठित गद्यांश (Unseen prose passage)

गद्यांशमे 'पर्यावरण' शब्द बेर-बेर आबि रहल अछि। एकरा देखि की निष्कर्ष निकालल जा सकैत अछि?

  1. गद्यांशमे कोनो पात्र नहि अछि
  2. गद्यांश कविता अछि
  3. गद्यांश ऐतिहासिक अभिलेख अछि
  4. पर्यावरण गद्यांशक केंद्रीय विषय अछि Correct answer.

Explanation

कोनो शब्दक बेर-बेर पुनरावृत्ति सामान्यतः ओही विषयकेँ केंद्रमे रखैत अछि, अतः पर्यावरणकेँ केंद्रीय विषय मानल जा सकैत अछि। मुदा पुनरावृत्तिसँ गद्यांशक विधा वा पात्रक उपस्थितिक संबंधमे निश्चित निष्कर्ष नहि निकलैत।

Question 20अपठित गद्यांश (Unseen prose passage)

अपठित गद्यांशक उत्तर दैत समय दू गो विकल्प गद्यांशसँ मिलत-जुलत देखाबैत अछि। सही विकल्प चुनबाक लेल की करब चाही?

  1. जे विकल्प पहिने आबैत अछि ओहीकेँ चुनब
  2. दुनूकेँ छोड़ि कुनो तेसर चुनब
  3. जे विकल्प लंबा अछि ओहीकेँ चुनब
  4. दुनूकेँ गद्यांशक सटीक पंक्तिसँ मिलाब Correct answer.

Explanation

मिलत-जुलत विकल्पमे भेद प्रायः एक-दू गो शब्दक होइत अछि, अतः दुनूकेँ गद्यांशक सटीक पंक्तिसँ मिलाबि केँ देखब चाही। लंबाई वा क्रमसँ सही उत्तरक निर्धारण नहि होइत।

Question 21अपठित पद्यांश (Unseen poetry passage)

अपठित पद्यांशमे कवि कोनो भाव व्यक्त करैत अछि, ताहि बुझबाक लेल सबसँ पहिने की कैरबाक चाही?

  1. प्रत्येक शब्दक शब्दार्थ कोशमे खोजबाक
  2. कविक जीवनी पहिने याद करबाक
  3. पद्यांशकेँ पूरा पढ़ि ओकर मूल संदेश गोठबाक Correct answer.
  4. छंद आर गीतिक अंक गनबाक

Explanation

अपठित पद्यांशमे भाव बुझबाक आधार पूरा पाठकेँ एक संदर्भमे पढ़ब छी। पहिने समग्र अर्थ आ मूल संदेश गोठल जाइत अछि, तकर बाद शब्दार्थ वा छंदक विवेचन सहायक होइत अछि। जीवनी वा छंद-गणना प्राथमिक काज नहि अछि।

Question 22अपठित पद्यांश (Unseen poetry passage)

पद्यांशमे प्रयुक्त 'काति' शब्द सामान्यतः की अर्थ देलक?

  1. वर्षा
  2. भय
  3. चमक
  4. कटाई Correct answer.

Explanation

मैथिलीमे 'काति' शब्द फसल काटबाक क्रिया वा कटाईक अर्थमे प्रयुक्त होइत अछि। कृषि-प्रसंगक पद्यांशमे ई शब्द खेतक काजसँ जुड़ल रहैत अछि। बाकी विकल्प ओहि संदर्भसेँ मेल नहि खाइत अछि।

Question 23अपठित पद्यांश (Unseen poetry passage)

पद्यांशक केंद्रीय भाव ओहि पद्यांशक कोन भागसँ सबसँ स्पष्ट होइत अछि?

  1. अंतिम पंक्तिसँ Correct answer.
  2. शीर्षक-पंक्तिसँ
  3. कविक नामसँ
  4. प्रत्येक पंक्तिक शब्द-गणनासँ

Explanation

पद्यांशक अंतिम पंक्ति प्रायः भावकेँ समेटैत अछि, तेँ केंद्रीय भाव ओतय सबसँ स्पष्ट होइत अछि। शीर्षक वा कविक नाम भाव-निर्धारणमे सहायक भs सकैत अछि, मुदा पाठक भीतरक संदेश अंतिम पंक्तिमे निष्कर्षक रूपमे आबैत अछि। शब्द-गणनासँ भाव नहि बुझाइत।

Question 24अपठित पद्यांश (Unseen poetry passage)

पद्यांशमे 'चंदा' आ 'जोन्ही' दुनू शब्द अबैत अछि। ई कवि की प्रयोजनसँ प्रयोग कs सकैत छथि?

  1. वर्षाक मात्रा गनबाक
  2. दिनक ताप बुझेबाक
  3. फसलक दाम बताबाक
  4. राति आ प्रकाशक वातावरण बनेबाक Correct answer.

Explanation

'चंदा' आ 'जोन्ही' राति आ चाँदक प्रकाशसँ जुड़ल शब्द छी। कवि एहि दुनू शब्दसँ रातिक दृश्य आ प्रकाशक भाव जगबैत छथि। ताप, वर्षा-मात्रा वा फसल-दाम एहि शब्दसँ व्यक्त नहि होइत।

Question 25अपठित पद्यांश (Unseen poetry passage)

पद्यांशमे कोनो पंक्ति 'पुनरुक्ति' (एकहि भावक दोहराब) कs रहल अछि, ता की कs पहचानब?

  1. एकहि भाव वा शब्दक आवृत्ति देखि Correct answer.
  2. पद्यांशक शीर्षक पढ़ि
  3. कविक जन्म-तिथि देखि
  4. पंक्तिक अक्षर-संख्या गनि

Explanation

पुनरुक्ति तखन स्पष्ट होइत अछि जखन एकहि भाव, प्रतीक वा शब्द बेर-बेर फिरैत अछि। अक्षर-संख्या वा जन्म-तिथि एहि पहचानसँ संबंधित नहि अछि। शीर्षक पढ़ब मात्रसँ पुनरुक्ति नहि पहचानाइत।

Question 26अपठित पद्यांश (Unseen poetry passage)

अपठित पद्यांशमे कवि 'हम' कहि अपनेसँ बेसी कोनकेँ संबोधित कs रहल छथि?

  1. समाजकेँ Correct answer.
  2. केवल अपनेकेँ
  3. नदीकेँ
  4. कविक गुरुकेँ

Explanation

'हम' सर्वनाम पद्यमे प्रायः सामूहिक स्वर वा समाजक प्रतिनिधि रूपमे प्रयुक्त होइत अछि। कवि व्यक्तिगत नहि, सामूहिक अनुभव व्यक्त करैत छथि। गुरु वा नदी विशेष संबोधन होइत, जे सामान्य 'हम' सँ भिन्न अछि।

Question 27अपठित पद्यांश (Unseen poetry passage)

पद्यांशमे कवि 'अन्हार' शब्दसँ की स्थिति बुझा रहल छथि?

  1. उज्जर दिनक स्थिति
  2. अंधकार वा अज्ञानक स्थिति Correct answer.
  3. वर्षाक आगमन
  4. फसलक पकाब

Explanation

'अन्हार' अंधकारक सूचक शब्द अछि आ लाक्षणिक रूपमे अज्ञान वा कठिनाईकेँ बुझबैत अछि। पद्यांशक संदर्भमे ई प्रकाशक विपरीत स्थिति छी। उज्जर दिन, वर्षा वा फसल-पाक एहि शब्दसँ व्यक्त नहि होइत।

Question 28अपठित पद्यांश (Unseen poetry passage)

पद्यांशमे कवि कोनो प्राकृतिक तत्वकेँ मानव-गुण देलक अछि, ओकरा की कहल जाइत अछि?

  1. मानवीकरण Correct answer.
  2. उपमा
  3. अतिशयोक्ति
  4. अनुप्रास

Explanation

प्रकृति वा निर्जीव वस्तुकेँ मानवक गुण, भाव वा क्रिया देबाक अलंकार मानवीकरण कहलाइत अछि। उपमा तुलना करैत अछि, अतिशयोक्ति बढ़ाई कs कहैत अछि, अनुप्रास वर्ण-आवृत्ति छी। तेँ प्रश्नक सही पहचान मानवीकरण अछि।

Question 29अपठित पद्यांश (Unseen poetry passage)

पद्यांशक भावार्थ लिखैत काल की विधि सबसँ उपयुक्त अछि?

  1. केवल कविक नाम लिखब
  2. पंक्तिक भाव अपने शब्दमे संक्षेपमे लिखब Correct answer.
  3. पंक्ति हूबहू नकल कs दऽ
  4. शब्द-संख्या लिखब

Explanation

भावार्थमे पंक्तिक भीतरी अर्थ अपने शब्दमे संक्षेपमे प्रस्तुत कैरबाक चाही। हूबहू नकल भावार्थ नहि, भs सकैत अछि; नाम वा शब्द-संख्या भाव नहि बुझबैत। एहि तरहें भावार्थ पाठ-बोधक प्रमाण बनैत अछि।

Question 30अपठित पद्यांश (Unseen poetry passage)

पद्यांशमे 'सोन-सन खेत' कहबसँ कवि की देखबैत छथि?

  1. पर्वतक ऊँचाई
  2. खेतक सूखा दशा
  3. फसल पकल उज्जर दृश्य Correct answer.
  4. रातिक अंधकार

Explanation

'सोन-सन' पीयर स्वर्णिम रंगक संकेत अछि, जे पकल फसलक दृश्य बुझबैत अछि। ई कृषि-समृद्धिक चित्र छी। सूखा, अंधकार वा पर्वत-ऊँचाई एहि रूपकसँ व्यक्त नहि होइत।

Question 31अपठित पद्यांश (Unseen poetry passage)

पद्यांशमे कवि 'नैना' कहि की बुझा रहल छथि?

  1. कान
  2. पैर
  3. आँखि वा दृष्टि Correct answer.
  4. हाथ

Explanation

'नैना' मैथिलीमे आँखिक लोकप्रिय रूप अछि आ लाक्षणिक रूपमे दृष्टि वा देखबाक शक्ति बुझबैत अछि। पद्यमे ई प्रायः दर्शन-भावसँ जुड़ल रहैत अछि। कान, हाथ वा पैर एहि शब्दक अर्थ नहि।

Question 32अपठित पद्यांश (Unseen poetry passage)

पद्यांशमे कवि 'धीरज' धरबाक बात कहैत छथि। ई कविताक कोन भावसँ जुड़ल अछि?

  1. विषम परिस्थितिमे सहनशीलता Correct answer.
  2. भौगोलिक वर्णन
  3. आवेगमे निर्णय
  4. हास्य-विनोद

Explanation

'धीरज' धरब विकट परिस्थितिमे संयम आ सहनशीलताक भाव बुझबैत अछि। कवि एहि सलाहसँ पाठककेँ स्थिर रहबाक प्रेरणा दैत छथि। आवेग, हास्य वा भौगोलिक वर्णन एहि भावसँ भिन्न अछि।

Question 33अपठित पद्यांश (Unseen poetry passage)

पद्यांशमे 'माटि' शब्दसँ कवि कोन भाव जगबैत छथि?

  1. जन्मभूमि वा मूलसँ जुड़ाव Correct answer.
  2. समुद्रक गहराई
  3. आकाशक ऊँचाई
  4. शहरक भीड़

Explanation

मैथिली कवितामे 'माटि' प्रायः जन्मभूमि, संस्कृति आ मूलसँ जुड़ावक प्रतीक होइत अछि। ई शब्द मानव आ भूमिक संबंध बुझबैत अछि। आकाश, समुद्र वा शहरक भीड़ एहि प्रतीकसँ भिन्न अर्थ दैत अछि।

Question 34अपठित पद्यांश (Unseen poetry passage)

पद्यांशमे कवि 'सबकेँ' संबोधित कs कहैत छथि, ताहि लेल ओकर स्वर की कहल जाइत अछि?

  1. वर्णनात्मक स्वर
  2. प्रश्नवाचक स्वर
  3. व्यक्तिगत स्वर
  4. सामूहिक स्वर Correct answer.

Explanation

'सबकेँ' संबोधन कविताक स्वरकेँ सामूहिक बनबैत अछि; कवि व्यक्ति नहि, समूहक प्रतिनिधि बनि कs कहैत छथि। एहि कारणेँ एकरा सामूहिक स्वर कहल जाइत अछि। व्यक्तिगत, वर्णनात्मक वा प्रश्नवाचक स्वर एहि संबोधनसँ मेल नहि खाइत।

Question 35अपठित पद्यांश (Unseen poetry passage)

पद्यांशमे प्रयुक्त लोक-शब्द 'गाम' कविताकेँ की देलक?

  1. व्याकरणिक भ्रम
  2. स्थानीयता आ जन-जीवनक निकटता Correct answer.
  3. छंदक दोष
  4. अंग्रेजीक अनुवाद

Explanation

'गाम' जैसन लोक-शब्द कवितामे स्थानीय रंग आ जन-जीवनक निकटता लबैत अछि। ई मैथिलीक अपन भाषिक पहचानकेँ मजबूत करैत अछि। अनुवाद, छंद-दोष वा व्याकरणिक भ्रम एहि शब्दक कार्य नहि।

Question 36अपठित पद्यांश (Unseen poetry passage)

पद्यांशमे कवि 'जिनगी' कहि की बुझा रहल छथि?

  1. जहाज
  2. जमीन
  3. जीवन Correct answer.
  4. जीत

Explanation

'जिनगी' मैथिलीमे जीवनक अर्थ दैत अछि आ कवितामे प्रायः अनुभव-संबंधी भाव बुझबैत अछि। ई शब्द जीवन-यात्राक संदर्भमे आबैत अछि। जीत, जमीन वा जहाज एहि शब्दक अर्थ नहि।

Question 37अपठित पद्यांश (Unseen poetry passage)

पद्यांशमे कवि 'पंथी' शब्दसँ मानव-जीवनकेँ की रूपमे देखबैत छथि?

  1. यात्री Correct answer.
  2. राजा
  3. व्यापारी
  4. शत्रु

Explanation

'पंथी' शब्द पथिक वा राहीक अर्थ दैत अछि, आ कवितामे जीवनकेँ यात्राक रूपमे चित्रित करैत अछि। मानव जीवन-पथक यात्री होइत अछि। राजा, शत्रु वा व्यापारी एहि रूपकसँ मेल नहि खाइत।

Question 38अपठित पद्यांश (Unseen poetry passage)

पद्यांशमे कवि 'आगि' शब्दकेँ 'हृदयमे' रखबाक बात कहैत छथि। एहि प्रयोगसँ की भाव फुटैत अछि?

  1. शारीरिक आगिक भय
  2. फसल जरबाक चिंता
  3. वर्षा रुकबाक आशंका
  4. भीतरी जोश वा प्रेरणाक जागब Correct answer.

Explanation

'हृदयमे आगि' शारीरिक आगि नहि, भीतरी जोश, संघर्ष-भावना वा प्रेरणाक लाक्षणिक चित्र अछि। कवि एहि प्रयोगसँ आंतरिक ऊर्जा जगबैत छथि। शारीरिक भय, फसल-चिंता वा वर्षा-आशंका एहि लाक्षणिक अर्थसँ भिन्न अछि।

Question 39अपठित पद्यांश (Unseen poetry passage)

पद्यांशक पंक्ति 'टूटल बाँस जकाँ झुकल माथ' मे कोन अलंकारक प्रयोग भेल अछि?

  1. अनुप्रास
  2. रूपक
  3. यमक
  4. उपमा Correct answer.

Explanation

'जकाँ' शब्दसँ माथ आ टूटल बाँसक बीच तुलना कैरल गेल अछि, जे उपमा अलंकारक लक्षण छी। रूपकमे अभेद आरोप होइत अछि, अनुप्रासमे वर्ण-आवृत्ति, यमकमे शब्द-आवृत्ति। तेँ ई उपमा अछि।

Question 40अपठित पद्यांश (Unseen poetry passage)

पद्यांशमे कवि 'दीप' आ 'अन्हार' केँ एक संग रखने अछि। एहि युग्मसँ कवितामे की स्पष्ट होइत अछि?

  1. आशा आ निराशाक द्वंद्व Correct answer.
  2. कविक जन्म-स्थान
  3. छंदक गणना
  4. केवल वर्षाक वर्णन

Explanation

'दीप' प्रकाश आ आशाक प्रतीक अछि, 'अन्हार' अंधकार आ निराशाक। दुनूकेँ एक संग रखबसँ कवितामे आशा-निराशाक द्वंद्व स्पष्ट होइत अछि। वर्षा, जन्म-स्थान वा छंद-गणना एहि युग्मसँ नहि फुटैत।

Question 41गद्य साहित्य (Prose literature)

मैथिली गद्य साहित्य के इतिहास में 'आधुनिक गद्य के जनक' के रूप में सबसे अधिक प्रतिष्ठित नाम कौन है, जिन्होंने मैथिली में पहला मौलिक उपन्यास भी लिखा?

  1. रामनाथ झा
  2. महाकवि विद्यापति
  3. सुमन चेतना
  4. बाबू बैद्यनाथ झा Correct answer.

Explanation

बाबू बैद्यनाथ झा को मैथिली आधुनिक गद्य का प्रवर्तक माना जाता है और उनका 'मिथिला-भाषा-रामायण' तथा गद्य-लेखन आधुनिक मैथिली गद्य का आधार बना। उन्हें मैथिली के पहले मौलिक उपन्यासकार के रूप में भी स्मरण किया जाता है। विद्यापति मध्यकालीन पदावली के कवि हैं, आधुनिक गद्य के नहीं।

Question 42गद्य साहित्य (Prose literature)

मैथिली गद्य साहित्य में 'निबंध' विधा के विकास के संदर्भ में निम्नलिखित में से कौन-सा कथन सही है?

  1. निबंध मैथिली गद्य की सबसे प्राचीन विधा है, जो पदावली काल से चली आ रही है।
  2. निबंध मैथिली में केवल अनुवाद के माध्यम से आया और मौलिक निबंध नहीं लिखे गए।
  3. निबंध मैथिली में मौलिक रूप से केवल स्वतंत्रता-पूर्व काल में ही लिखे गए।
  4. निबंध विधा ने मैथिली गद्य को तर्क, विवेचन और वैचारिक अभिव्यक्ति की क्षमता प्रदान की। Correct answer.

Explanation

निबंध विधा ने मैथिली गद्य में विचार-प्रधान, तर्कपूर्ण और विवेचनात्मक लेखन की परंपरा को सुदृढ़ किया, जिससे गद्य की अभिव्यक्ति-क्षमता बढ़ी। आधुनिक मैथिली गद्य में निबंध ने साहित्यिक आलोचना, सामाजिक चिंतन और भाषा-विकास में महत्वपूर्ण भूमिका निभाई।

Question 43गद्य साहित्य (Prose literature)

मैथिली गद्य में 'रेखाचित्र' विधा की पहचान किस प्रकार की जाती है?

  1. नाटकीय संवादों के माध्यम से मंचीय प्रस्तुति
  2. काल्पनिक कथा-वस्तु को लंबे उपन्यास के रूप में विस्तार देना
  3. छंदबद्ध पदों में भक्ति-भाव की अभिव्यक्ति
  4. किसी व्यक्ति के चरित्र और व्यक्तित्व का सजीव शब्द-चित्र प्रस्तुत करना Correct answer.

Explanation

रेखाचित्र में लेखक किसी व्यक्ति के रूप, स्वभाव और चरित्र-लक्षणों को संक्षेप में सजीव ढंग से उकेरता है, जिससे पाठक के सामने व्यक्ति की झलक उभर आती है। यह गद्य की चरित्र-चित्रण-प्रधान विधा है।

Question 44गद्य साहित्य (Prose literature)

मैथिली गद्य-साहित्य में 'जीवनी' और 'आत्मकथा' के अंतर को ध्यान में रखते हुए कौन-सा कथन उपयुक्त है?

  1. आत्मकथा में लेखक किसी दूसरे व्यक्ति के जीवन का वर्णन करता है।
  2. जीवनी किसी अन्य व्यक्ति के जीवन का वर्णन है, जबकि आत्मकथा में लेखक स्वयं का जीवन-वृत्त देता है। Correct answer.
  3. जीवनी और आत्मकथा दोनों में काल्पनिक पात्रों की कथा मुख्य होती है।
  4. जीवनी में लेखक अपने ही जीवन का वर्णन करता है।

Explanation

जीवनी में लेखक किसी अन्य व्यक्ति के जीवन-प्रसंगों, कार्यों और व्यक्तित्व का वर्णन करता है, जबकि आत्मकथा में वर्णन का विषय स्वयं लेखक होता है। मैथिली गद्य में दोनों विधाओं का प्रयोग जीवन-वृत्त दर्ज करने के लिए हुआ।

Question 45गद्य साहित्य (Prose literature)

मैथिली गद्य साहित्य के इतिहास-लेखन में 'आधुनिक काल' का आरंभ सामान्यतः किस समय से माना जाता है?

  1. अठारहवीं शताब्दी का अंत
  2. बीसवीं शताब्दी के आरंभिक दशकों Correct answer.
  3. सत्रहवीं शताब्दी का मध्य
  4. चौदहवीं-पंद्रहवीं शताब्दी

Explanation

मैथिली साहित्य के इतिहास में आधुनिक काल का आरंभ सामान्यतः बीसवीं शताब्दी के आरंभिक दशकों से माना जाता है, जब गद्य की नई विधाएँ विकसित हुईं। इसी दौर में पत्रिकाओं, निबंधों और उपन्यासों के माध्यम से आधुनिक गद्य-परंपरा सुदृढ़ हुई।

Question 46गद्य साहित्य (Prose literature)

मैथिली गद्य में 'कहानी' विधा के विकास के संदर्भ में कौन-सा कथन सर्वाधिक उपयुक्त है?

  1. कहानी मैथिली में केवल छंदबद्ध रूप में लिखी जाती थी।
  2. कहानी विधा मैथिली गद्य में स्वतंत्रता के बाद ही आई और पहले कोई कहानी नहीं लिखी गई।
  3. कहानी ने सामाजिक यथार्थ और मनुष्य के मनोविज्ञान को गद्य में अभिव्यक्त करने का माध्यम बनाया। Correct answer.
  4. कहानी केवल पौराणिक आख्यानों का अनुवाद करने तक सीमित रही।

Explanation

मैथिली कहानी ने आम जन-जीवन, सामाजिक विसंगतियों और व्यक्ति के आंतरिक मनोभावों को गद्य में सजीव ढंग से प्रस्तुत किया। इसी कारण कहानी आधुनिक मैथिली गद्य की सर्वाधिक लोकप्रिय विधाओं में गिनी जाती है।

Question 47गद्य साहित्य (Prose literature)

'भाषा-विज्ञान की दृष्टि से मैथिली गद्य का विकास' पर चर्चा करते समय किस तत्व को सर्वाधिक महत्वपूर्ण माना जाता है?

  1. केवल काव्य-रचना में प्रयुक्त छंदों की संख्या
  2. पदावली में प्रयुक्त प्रतीकों की बहुलता
  3. लोकगीतों की लय और राग
  4. मानकीकृत वर्तनी, व्याकरण और विस्तारित शब्द-भंडार का निर्माण Correct answer.

Explanation

गद्य के विकास में मानक वर्तनी, व्यवस्थित व्याकरण और पर्याप्त शब्द-भंडार का निर्माण निर्णायक होता है, क्योंकि इसी से विचार-प्रधान लेखन संभव होता है। मैथिली गद्य ने पत्रकारिता, निबंध और शिक्षा के साथ मिलकर यह मानकीकरण प्राप्त किया।

Question 48गद्य साहित्य (Prose literature)

मैथिली गद्य-साहित्य में 'संस्मरण' विधा की मुख्य विशेषता क्या है?

  1. काल्पनिक भविष्य की घटनाओं का चित्रण
  2. लेखक के स्मृति-आधारित वास्तविक अनुभवों और व्यक्तियों का आत्मीय वर्णन Correct answer.
  3. केवल ऐतिहासिक तिथियों की सूची प्रस्तुत करना
  4. छंद और अलंकार के नियमों का कठोर पालन

Explanation

संस्मरण में लेखक अपने स्मृति में सुरक्षित वास्तविक अनुभवों, व्यक्तियों और घटनाओं को आत्मीय और व्यक्तिगत शैली में प्रस्तुत करता है। इससे गद्य को जीवंतता और पाठक से भावनात्मक जुड़ाव मिलता है।

Question 49गद्य साहित्य (Prose literature)

मैथिली गद्य में 'नाटक' के विकास के संदर्भ में कौन-सा कथन सही है?

  1. नाटक मैथिली गद्य की सबसे प्राचीन विधा है।
  2. नाटक में किसी व्यक्ति का जीवन-वृत्त केवल वर्णनात्मक गद्य में दिया जाता है।
  3. नाटक में संवाद, पात्र और मंचीय प्रस्तुति की संभावना प्रमुख होती है। Correct answer.
  4. नाटक केवल पढ़ने के लिए लिखा जाता है और उसका मंचन नहीं होता।

Explanation

नाटक की पहचान संवाद, पात्र-विधान और मंचीय प्रस्तुति की संभावना से होती है; इन तत्वों से कथा-वस्तु दृश्य रूप में सामने आती है। मैथिली में भी नाटक गद्य की महत्वपूर्ण विधा के रूप में विकसित हुआ।

Question 50गद्य साहित्य (Prose literature)

मैथिली गद्य-लेखन में 'मैथिली' भाषा की लिपि के संदर्भ में कौन-सा कथन तथ्यपरक है?

  1. मैथिली की कोई लिखित परंपरा ही नहीं रही।
  2. मैथिली के लिए स्वतंत्र रूप से केवल देवनागरी लिपि का ही प्रयोग होता है।
  3. मैथिली केवल अरबी-फारसी लिपि में लिखी जाती है।
  4. मैथिली मूलतः मिथिलाक्षर (तिरहुता) में लिखी जाती रही और आधुनिक लेखन में देवनागरी का भी व्यापक प्रयोग है। Correct answer.

Explanation

मैथिली की परंपरागत लिपि मिथिलाक्षर (तिरहुता) रही है, जिसमें प्राचीन पांडुलिपियाँ लिखी गईं; आधुनिक शिक्षा और प्रकाशन में देवनागरी का व्यापक प्रयोग होता है। दोनों लिपियों की भूमिका को स्वीकार करना ही तथ्यपरक दृष्टि है।