अपठित गद्यांश: समझ आ उत्तर-कौशल
परिचय
अपठित गद्यांश खंडमे परीक्षक एकटा अनजान गद्य टुकड़ी दैत छथि आ ओकरा आधारे शीर्षक, भावार्थ, कथानक-क्रम, शब्दार्थ, संदेश आ व्याकरण-आधारित प्रश्न पुछैत छथि। ई खंड स्मरणशक्ति नहि, बुझाइ आ भाषा-नियंत्रणक जाँच करैत अछि।
मुख्य नियम
- गद्यांश कम-से-कम दू बेर पढ़ू; पहिल बेर अर्थ, दोसर बेर प्रश्न-केंद्रित शब्द चिह्नित करू।
- उत्तर प्रश्नक भाषामे सीधा दिअ; 'अपने शब्दों में' कहल अछि तँ वाक्य-संरचना बदलू, अर्थ नहि।
- कथानक-क्रमक प्रश्नमे घटना सभक क्रम १, २, ३ लिखि के जाँचू।
- शब्दार्थ संदर्भसँ तय करू; शब्दकोशक पहिल अर्थ सर्वदा लागू नहि होइत अछि।
- शीर्षक छोट, व्यापक आ गद्यांशक मूल भावक स्पर्श करैवाला हो।
कार्य-उदाहरण
गद्यांश: 'मिथिलाक पोखरि केवल पानिक भंडार नहि, ओ गामक सामाजिक जीवनक केंद्र अछि। बियाह-पर्वसँ लऽ कऽ छठ-पूजा धरि, सभटा काज ओकरा चारू कात घटैत अछि।' प्रश्न: उपयुक्त शीर्षक दिअ। विश्लेषण: पहिल वाक्यमे 'केवल...नहि' विरोध आ दोसर वाक्यमे सामाजिक भूमिका - मूल भाव 'पोखरिक सामाजिक महत्व'। एहि से 'मिथिलाक पोखरि: समाजक केंद्र' उपयुक्त अछि; 'पानिक महत्व' अपूर्ण आ 'गामक जीवन' बहुत व्यापक।
अंक-कटौतीक जाल
- उत्तरमे पूरा अनुच्छेद नकल करब।
- 'संदेश' पुछलामे केवल घटनाक वर्णन लिखब।
- शब्द-सीमा नहि मानब वा कोनो प्रश्न छोड़ि देब।
- 'कथानक' आ 'भावार्थ' मिला देब।