BSEB Matric SIL Bhojpuri study materials
BSEB Matric SIL Bhojpuri study resources

BSEB Matric SIL Bhojpuri practice questions

One question at a time. Build your BSEB Matric SIL Bhojpuri understanding.

First 50 of 200 questions. Each one lists the choices, the correct answer, and an explanation. The checker at the top of this page saves progress in this browser when it is available.

Continue in the practice tool above to load more questions, 50 at a time.

Question 1Reading comprehension (अपठित गद्यांश) – unseen prose passage, main idea, inference, vocabulary in context

कवनो अपठित गद्यांश के मुख्य भाव के खोजे में सबसे पहिले कीन बात पर ध्यान देला चाहीं?

  1. लेखक के नाँव आ पता
  2. गद्यांश में सबसे ढेर दोहरावल जा रहल विचार Correct answer.
  3. गद्यांश के हर वाक्य के शब्द-गिनती
  4. गद्यांश के अंतिम पंक्ति के विराम-चिह्न

Explanation

मुख्य भाव ऊ विचार ह, जे पूरा गद्यांश में बार-बार उभरल मिले आ जेकरा बिना गद्यांश अधूरा लागे। एही से दोहरावल जा रहल केंद्रीय विचार पहिले चिन्हल जाला, बाकी बात सहायक होखेला।

Question 2Reading comprehension (अपठित गद्यांश) – unseen prose passage, main idea, inference, vocabulary in context

गद्यांश: "गाँव के पोखरा सिरिफ पानी के भंडार ना रहे। उहाँ सबेरे-साँझ मेहरारू लोग कपड़ा धोवे, लइका नहावे, आ बूढ़-बुजुर्ग छाहीं में बइठ के गप्प करे। पोखरा गाँव के जिनगी के धुरी रहे।" एकर मुख्य भाव का बा?

  1. बूढ़-बुजुर्ग के गप्प बेकार होखे
  2. गाँव के लोग पोखरा के सफाई ना करे
  3. पोखरा गाँव के सामाजिक जिनगी के केंद्र रहे Correct answer.
  4. पोखरा में मछरी के उत्पादन बढ़ावल जरूरी बा

Explanation

लेखक पोखरा के सिरिफ पानी के स्रोत ना, बल्कि सामाजिक गतिविधि के जगह बतलता, आ अंतिम वाक्य "जिनगी के धुरी" कहि के ई बात पक्का करेला। एही से केंद्रीय भाव सामाजिक केंद्र वाला बा।

Question 3Reading comprehension (अपठित गद्यांश) – unseen prose passage, main idea, inference, vocabulary in context

गद्यांश: "हमनी के स्कूल में एक ठो पुरान पुस्तकालय बा। अलमारी के दरवाजा टूटल बा, धूर से किताब भरल बा। फेर भी रोज दस बच्चा उहाँ जा के किताब खोजेला।" लेखक के मुख्य मकसद का बा?

  1. किताब पढ़े के नुकसान बतावल
  2. बच्चा लोग के पढ़ाई में कमजोर कहल
  3. पुस्तकालय के दुरुस्ती के जरूरत देखावल Correct answer.
  4. स्कूल के इमारत के रंग बतावल

Explanation

गद्यांश पुस्तकालय के टूटल हालत आ धूर के चित्रण करेला, बाकी बच्चा के रुचि देखा के दुरुस्ती के जरूरत पर जोर देला। लेखक के मकसद सुधार के ओर ध्यान खींचल बा।

Question 4Reading comprehension (अपठित गद्यांश) – unseen prose passage, main idea, inference, vocabulary in context

गद्यांश: "बरखा के पहिलका बूँद माटी पर पड़ले त झरि के बास आवेला। किसान खेत में नाचेला, लइका छत पर भीगेला।" "झरि" शब्द के अर्थ एह संदर्भ में का बा?

  1. ठंढा हवा
  2. माटी के सोंध महक Correct answer.
  3. तेज धूप
  4. सूखा

Explanation

पहिलका बरखा के बूँद माटी पर पड़ला के बाद जे सुगंध उठेला, ओकरा के झरि या सोंध महक कहल जाला। आसपास के पंक्ति ई अर्थ पक्का करेला।

Question 5Reading comprehension (अपठित गद्यांश) – unseen prose passage, main idea, inference, vocabulary in context

गद्यांश: "मेहनत के फल मीठा होला, ई कहावत सब जानेला। फेर कुछ लोग बिना मेहनत के सफलता चाहेला। अइसन चाह से निराशा ही हाथ लागेला।" लेखक के विचार के अनुसार सफलता के असली आधार का बा?

  1. मेहनत Correct answer.
  2. चालाकी
  3. भाग्य
  4. निराशा

Explanation

गद्यांश सुरु में मेहनत के फल मीठा कहेला आ बिना मेहनत के चाह के निराशा से जोड़ेला। एही से लेखक के मत में सफलता के आधार मेहनत ह।

Question 6Reading comprehension (अपठित गद्यांश) – unseen prose passage, main idea, inference, vocabulary in context

गद्यांश: "हमार गाँव के नदी पहिले साफ रहे। आज कारखाना के गंदा पानी ओहमें गिरेला। मछरी मरेला, लोग बेमार पड़ेला।" एह गद्यांश से की निष्कर्ष निकलेला?

  1. नदी में पहिले कवनो मछरी ना रहे
  2. कारखाना के कचरा नदी के प्रदूषित करत बा Correct answer.
  3. लोग नदी के पानी पीए बंद कइ देले बा
  4. कारखाना से गाँव के फायदा होखत बा

Explanation

गद्यांश साफ नदी के पहिले के हालत आ आज कारखाना के गंदा पानी से मछरी मरल आ लोग बेमार पड़ल के बीच संबंध देखावेला। एही से प्रदूषण के कारण कारखाना के कचरा ह।

Question 7Reading comprehension (अपठित गद्यांश) – unseen prose passage, main idea, inference, vocabulary in context

गद्यांश: "छोटका बच्चा के पढ़ावे में धीरज चाहीं। जबदस्ती पढ़ावल जाए त उल्टा डर पैदा होला। खेल-खेल में सिखावल जाए त बच्चा जल्दी सीखेला।" लेखक के सुझाव का बा?

  1. पढ़ाई के साथ खेल के तरीका अपनावल Correct answer.
  2. बच्चा के रोज डरावल
  3. पढ़ाई बिल्कुल बंद कइ देवल
  4. बच्चा के बहुते कम उमिर में स्कूल भेजल

Explanation

गद्यांश जबदस्ती के विरोध में धीरज आ खेल-खेल में सिखावे के बात कहेला, काहेंकि एहसे बच्चा जल्दी सीखेला। एही से सुझाव खेल आ पढ़ाई के जोड़ बा।

Question 8Reading comprehension (अपठित गद्यांश) – unseen prose passage, main idea, inference, vocabulary in context

गद्यांश: "बाढ़ के बाद गाँव में राहत के सामान पहुँचल। फेर कुछ लोग आगे बढ़ि के ओकरा पर कब्जा कइ लेले। जरूरतमंद हाथ मलत रहि गइल।" एह प्रसंग में "हाथ मलत रहि गइल" के भाव का बा?

  1. मदद ना मिलला पर पछतावा आ लाचारी Correct answer.
  2. खुशी से ताली बजावल
  3. हाथ धोवल
  4. सामान बाँटे में मदद कइल

Explanation

मुहावरा "हाथ मलत रहि जाए" के मतलब ह लाचारी में देखत रह जाए, कुछ ना कर पाए। संदर्भ में जरूरतमंद के सामान ना मिलल से ई भाव पक्का होला।

Question 9Reading comprehension (अपठित गद्यांश) – unseen prose passage, main idea, inference, vocabulary in context

गद्यांश: "पुरान जमाना में चिट्ठी लिखि के खबर भेजल जात रहे। आज मोबाइल पर एक झटका में संदेस पहुँच जाला। बदलाव तेज बा, फेर मनुष्य के जुड़ाव के जरूरत उहे बा।" लेखक के मुख्य तर्क का बा?

  1. मोबाइल के इस्तेमाल बंद कइ देवल चाहीं
  2. संदेस भेजे के जरूरत खतम हो गइल
  3. संचार के साधन बदलल बा, फेर जुड़ाव के जरूरत ना बदलल Correct answer.
  4. पुरान चिट्ठी के तरीका बेहतर रहे

Explanation

गद्यांश पुरान चिट्ठी आ आज के मोबाइल के तुलना करेला आ अंत में कहेला कि साधन बदलल बा, फेर जुड़ाव के जरूरत उहे बा। एही से मुख्य तर्क निरंतरता के बा।

Question 10Reading comprehension (अपठित गद्यांश) – unseen prose passage, main idea, inference, vocabulary in context

गद्यांश: "सूरज उगला के साथे खेत में चहल-पहल सुरु हो जाला। बियाहल मेहरारू लोग खेत जाला, लइका स्कूल, आ बूढ़ लोग घर के काम संभालेला।" एह वर्णन से गाँव के जिनगी के कवन लच्छन साफ होला?

  1. स्कूल के पढ़ाई में कमी
  2. सिरिफ बूढ़ लोग के काम
  3. सबेरा से काम के बँटवारा आ सामूहिक जिम्मेदारी Correct answer.
  4. खेत के काम में मेहरारू के भागीदारी ना होखल

Explanation

गद्यांश सबेरा से अलग-अलग सदस्य के अलग-अलग काम देखावेला, जवन काम के बँटवारा आ सामूहिक जिम्मेदारी के लच्छन ह। हर सदस्य के भूमिका स्पष्ट बा।

Question 11Reading comprehension (अपठित गद्यांश) – unseen prose passage, main idea, inference, vocabulary in context

गद्यांश: "हमरा गाँव के मेला में हर साल भीड़ उमड़ेला। दूर-दूर से लोग आवेला। कवनो राजनीतिक नेता भाषण देला, फेर असली रौनक त मिठाई आ झूला के दुकान में बा।" लेखक के हिसाब से मेला के असली आकर्षण का बा?

  1. नेता के भाषण
  2. भीड़ के आँकड़ा
  3. दूर के यात्रा
  4. मिठाई आ झूला के दुकान Correct answer.

Explanation

लेखक स्पष्ट कहेला कि असली रौनक मिठाई आ झूला के दुकान में बा, जबकि भाषण के जिकिर सिरिफ संदर्भ खातिर बा। "असली" शब्द एह चुनाव के पक्का करेला।

Question 12Reading comprehension (अपठित गद्यांश) – unseen prose passage, main idea, inference, vocabulary in context

गद्यांश: "आज के लइका मोबाइल में खेल खेलत बा, मैदान में ना जाला। शरीर के कसरत कम हो गइल बा। एही से कम उमिर में बेमारी बढ़त बा।" लेखक के चिंता के मुख्य कारण का बा?

  1. स्कूल के पढ़ाई
  2. मैदान के कमी
  3. बेमारी के दवाई
  4. मोबाइल के अधिक इस्तेमाल आ कसरत के कमी Correct answer.

Explanation

गद्यांश मोबाइल में खेल खेलल आ मैदान ना जाए के बात कहेला, जेकरा से कसरत कम हो गइल आ बेमारी बढ़ल। एही से मुख्य कारण मोबाइल के अधिक इस्तेमाल आ कसरत के कमी ह।

Question 13Reading comprehension (अपठित गद्यांश) – unseen prose passage, main idea, inference, vocabulary in context

गद्यांश: "पेड़ काटला से तुरते फायदा लागेला, फेर ओकर नतीजा सालन में भुगतल पड़ेला। छाहीं, बरखा आ साफ हवा सब पेड़ के देन ह।" "नतीजा सालन में भुगतल पड़ेला" के भाव का बा?

  1. साल भर पेड़ लगावल जाला
  2. फायदा आ नुकसान बराबर होला
  3. देर से भारी नुकसान उठावल पड़ेला Correct answer.
  4. तुरते लाभ मिलेला

Explanation

मुहावरा "नतीजा भुगतल" के मतलब ह परिणाम के दुख उठावल। "सालन में" देरी के भाव जोड़ेला, एही से पूरा भाव देर से भारी नुकसान ह।

Question 14Reading comprehension (अपठित गद्यांश) – unseen prose passage, main idea, inference, vocabulary in context

गद्यांश: "गुरुजी कक्षा में पूछलन, 'सबसे बड़का दुश्मन के ह? ' कवनो ना बोलल। उहाँ कहलन, 'अगर जानकारी बाँटब ना त जानकारी के कवनो मोल ना।'" गुरुजी के कहल के मुख्य आशय का बा?

  1. जानकारी के कवनो उपयोग नइखे
  2. जानकारी बाँटला से ओकर मोल बढ़ेला Correct answer.
  3. कक्षा में सवाल पूछल मना बा
  4. जानकारी गुप्प रखे में बुद्धिमानी बा

Explanation

गुरुजी के कथन के केंद्र में ई बात बा कि जानकारी साझा करे से काम के बनेला, गुप्प रखला से ओकर मोल ना रहेला। एही से आशय जानकारी बाँटे के महत्व ह।

Question 15Reading comprehension (अपठित गद्यांश) – unseen prose passage, main idea, inference, vocabulary in context

गद्यांश: "हमनी के गाँव में एक ठो पुरान बरगद के पेड़ बा। ओकर छाहीं में पंचायत बइठेला, बियाह के बात तय होला। पेड़ के जड़ में देवता मानल जाला।" बरगद के पेड़ के का महत्व बा?

  1. पर्यटन के जगह
  2. सिरिफ फल के स्रोत
  3. सिरिफ लकड़ी के स्रोत
  4. सामाजिक आ धार्मिक जीवन के केंद्र Correct answer.

Explanation

गद्यांश बरगद के छाहीं में पंचायत आ बियाह के बात तय होखल आ जड़ में देवता मानल जाए के बात कहेला। एही से ओकर महत्व सामाजिक आ धार्मिक दुनो क्षेत्र में बा।

Question 16Reading comprehension (अपठित गद्यांश) – unseen prose passage, main idea, inference, vocabulary in context

गद्यांश: "किताब पढ़े के आदत धीरे-धीरे बनेला। रोज दस मिनट पढ़ल जाए त साल में कई किताब खतम हो जाला। सुरु में कठिन लागेला, फेर अभ्यास से सहज हो जाला।" लेखक के सलाह के अनुसार पढ़े के आदत कइसे बनेला?

  1. किताब खरीदले भर से
  2. रोज थोड़ा-थोड़ा समय दे के Correct answer.
  3. एक दिन में पूरा किताब पढ़ि के
  4. सिरिफ परीक्षा के समय

Explanation

गद्यांश रोज दस मिनट पढ़े के उदाहरण देला आ अभ्यास से सहज होखे के बात कहेला। एही से थोड़ा-थोड़ा नियमित समय देवल सही सलाह ह।

Question 17Reading comprehension (अपठित गद्यांश) – unseen prose passage, main idea, inference, vocabulary in context

गद्यांश: "बाजार में एक ठो दुकानदार कहलस, 'हमरा भाव पूरा गाँव में सबसे कम बा।' एक ठो ग्राहक हँसि के बोलल, 'भाव कम बा, फेर तोला में कमी बा।'" ग्राहक के कहल से दुकानदार के कवन आदत उजागर होला?

  1. कम भाव के बहाना बना के तोला में गड़बड़ी कइल Correct answer.
  2. दुकान बंद कइ देवल
  3. सही तोल के साथ बेचल
  4. मुफ्त में सामान देवल

Explanation

ग्राहक के व्यंग्य ई देखावेला कि दुकानदार कम भाव के दावा करेला, फेर तोला में कमी कइ के ग्राहक के ठगेला। एही से उजागर आदत तोला में गड़बड़ी ह।

Question 18Reading comprehension (अपठित गद्यांश) – unseen prose passage, main idea, inference, vocabulary in context

गद्यांश: "नदी के किनारे बसल गाँव सालन में बाढ़ से परेशान रहेला। फेर लोग नदी छोड़ि के दूर ना जाला, काहेंकि उहे नदी खेत के सिंचाई आ मछरी के धंधा देला।" गाँववाला के नदी के किनारे रहे के कारण का बा?

  1. बाढ़ से डर ना लागे
  2. सरकार के आदेश
  3. नदी के सुंदरता
  4. नदी से सिंचाई आ आजीविका मिलेला Correct answer.

Explanation

गद्यांश स्पष्ट कहेला कि लोग नदी छोड़ि के दूर ना जाला, काहेंकि नदी सिंचाई आ मछरी के धंधा देला। एही से रहे के कारण आर्थिक आ कृषि लाभ ह।

Question 19Reading comprehension (अपठित गद्यांश) – unseen prose passage, main idea, inference, vocabulary in context

गद्यांश: "हमरा गाँव के स्कूल में पहिले सिरिफ चार कमरा रहे। आज दू गो नया कमरा बनल, बिजली आ पानी के सुविधा भी मिलल। फेर शिक्षक के संख्या उहे बा।" लेखक के मुख्य चिंता का बा?

  1. पानी के कमी
  2. सुविधा बढ़ल, फेर शिक्षक के संख्या ना बढ़ल Correct answer.
  3. कमरा के संख्या कम होखल
  4. बिजली के बिल

Explanation

गद्यांश सुविधा बढ़े के बात बतलावेला, फेर अंत में शिक्षक के संख्या उहे रहे के बात कहेला, जवन असंतुलन के ओर इशारा ह। एही से मुख्य चिंता शिक्षक के कमी ह।

Question 20Reading comprehension (अपठित गद्यांश) – unseen prose passage, main idea, inference, vocabulary in context

गद्यांश: "जब हम छोट रहीं, माई हमरा खातिर रोज नया कहानी सुनावे। आज हम बड़ हो गइनी, फेर उहे कहानी सुने के मन करेला।" लेखक के भाव के सही व्याख्या का बा?

  1. कहानी सुने से नींद आवेला
  2. माई के कहानी झूठ रहे
  3. कहानी सुने के आदत बचपन से जुड़ल स्मृति ह Correct answer.
  4. बड़ होखला पर कहानी बेकार हो जाला

Explanation

गद्यांश बचपन के कहानी सुने के आदत आ बड़ होखला पर भी ओही चीज के लगाव देखावेला। एही से ई भाव बचपन के स्मृति आ भावनात्मक जुड़ाव ह।

Question 21Reading comprehension (अपठित गद्यांश) – unseen prose passage, main idea, inference, vocabulary in context

गद्यांश: "बाजार में सस्ता सामान देखि के ना भुलाइए। कई बेर सस्ता चीज जल्दी खराब हो जाला आ दोबारा खरीदे में ढेर खरचा लागेला।" लेखक के सलाह का बा?

  1. सामान खरीदल बंद कइ देवल
  2. कीमत के साथे टिकाऊपन पर भी ध्यान देवल Correct answer.
  3. महँगा सामान हमेशा बेहतर होला
  4. सिरिफ सस्ता सामान खरीदल

Explanation

गद्यांश सस्ता सामान के जल्दी खराब होखे आ दोबारा खरीदे के खरचा के बात कहेला, जवन टिकाऊपन पर ध्यान देबे के सलाह ह। एही से संतुलित चुनाव सही ह।

Question 22Reading comprehension (अपठित गद्यांश) – unseen prose passage, main idea, inference, vocabulary in context

गद्यांश: "हमार गाँव में एक ठो बूढ़ किसान रहे। ऊ कहत रहन, 'माटी से हमरा बाप-दादा के रिश्ता बा। हमरा खातिर माटी सिरिफ खेत ना, बल्कि पहचान ह।'" "माटी पहचान ह" के भाव का बा?

  1. माटी महँगा बिकेला
  2. माटी के रंग पहचाने में मदद करेला
  3. माटी किसान के जीवन आ अस्मिता से जुड़ल बा Correct answer.
  4. माटी से घर बनेला

Explanation

किसान माटी के सिरिफ खेत ना, बल्कि अपना पहचान कहेला, जवन भावनात्मक आ सांस्कृतिक जुड़ाव देखावेला। एही से अर्थ जीवन आ अस्मिता के संबंध ह।

Question 23Reading comprehension (अपठित गद्यांश) – unseen prose passage, main idea, inference, vocabulary in context

गद्यांश: "स्वच्छता के अभियान सुरु भइल। गाँव के गली साफ हो गइल, फेर कुछ दिन बाद उहे हालत लौटि आइल। लोग कहलस, 'अभियान त चलल, फेर आदत ना बदलल।'" लेखक के मुख्य संदेस का बा?

  1. स्वच्छता के अभियान ना चले
  2. गली साफ करे के जिम्मेदारी सिरिफ सरकार के बा
  3. अभियान चलावल बेकार बा
  4. सफाई खातिर आदत में बदलाव जरूरी बा Correct answer.

Explanation

गद्यांश देखावेला कि अभियान से गली साफ भइल, फेर आदत ना बदलला से पुरान हालत लौटि आइल। एही से संदेस स्थायी बदलाव खातिर आदत सुधार के जरूरत ह।

Question 24Reading comprehension (अपठित गद्यांश) – unseen prose passage, main idea, inference, vocabulary in context

गद्यांश: "परीक्षा में असफल होखला पर एक ठो छात्र हिम्मत हारि गइल। गुरुजी कहलन, 'गिरल मतलब खतम ना ह; गिरि के उठल मतलब जीत।'" गुरुजी के कथन के मुख्य भाव का बा?

  1. हिम्मत हारल सही राह ह
  2. गुरुजी के सलाह बेकार ह
  3. परीक्षा में असफल होखल अपराध ह
  4. असफलता के बाद उठि के दोबारा कोसिस करल Correct answer.

Explanation

गुरुजी के कथन गिरे के बाद उठे के महत्व पर जोर देला, जवन असफलता के बाद दोबारा कोसिस करे के प्रेरणा ह। एही से मुख्य भाव हार ना मानल बा।

Question 25Reading comprehension (अपठित गद्यांश) – unseen prose passage, main idea, inference, vocabulary in context

गद्यांश: "भोजन में अनाज के संगे दाल, सब्जी आ दूध शामिल कइल चाहीं। सिरिफ भात खाइल से पेट भरेला, फेर शरीर के जरूरी तत्व ना मिलेला।" एह गद्यांश के अनुसार संतुलित भोजन के लच्छन का बा?

  1. सिरिफ दूध
  2. अलग-अलग पोषक चीज के साथ Correct answer.
  3. सिरिफ भात के ढेर मात्रा
  4. भोजन कम खाइल

Explanation

गद्यांश अनाज के साथे दाल, सब्जी आ दूध शामिल करे के सलाह देला आ सिरिफ भात के अपर्याप्तता बतावेला। एही से संतुलित भोजन के लच्छन विविधता ह।

Question 26Reading comprehension (अपठित गद्यांश) – unseen prose passage, main idea, inference, vocabulary in context

गद्यांश: "हमार गाँव में एक ठो बूढ़ माली रहे। ऊ रोज भोरे उठि के फुलवारी में पानी देवे। कवनो फूल जल्दी मुरझा जाए त ऊ ओकर जड़ देखे, माटी बदले। लोग कहे, 'एक फूल खातिर एतना मेहनत काहे?' माली हँसि के कहे, 'फूल बेचे से पेट भरेला, फेर बगीचा में रंग आ महक ना रहत त गाँव सूना लागत।'" एह गद्यांश के मुख्य भाव कवन बा?

  1. मेहनत में सिरिफ पैसा ना, गाँव के सुंदरता आ खुशहाली भी जुड़ल बा Correct answer.
  2. गाँव के लोग माली के काम के अहमियत ना बुझेला
  3. फूल बेचल ही माली के काम के असली मकसद ह
  4. मुरझाइल फूल के जड़ देखल बेकार के काम ह

Explanation

माली के जबाब से साफ बा कि कमाई के साथे बगीचा के रंग-महक आ गाँव के सुंदरता उनकर मेहनत के दूसरका फल ह। मुख्य भाव खातिर पूरा गद्यांश के सार लेवे के पड़ेला, सिरिफ एक वाक्य ना। एही से दूसरका विकल्प गद्यांश के केंद्रीय विचार के ठीक पकड़ेला।

Question 27Reading comprehension (अपठित गद्यांश) – unseen prose passage, main idea, inference, vocabulary in context

गद्यांश: "स्कूल के पुस्तकालय में पहिले किताब के अलमारी बंद रहे। चाबी कवनो के लगे ना रहे। नया मास्टर आइलन, ऊ रोज दुपहर बाद आधा घंटा खातिर अलमारी खोललन। पहिले दिन तीन गो लइका आइलन, दू हफ्ता बाद बीस गो। मास्टर कहलन, 'किताब बंद रखल त ओकरा से कवनो फायदा ना; खोलल त ओकरा में जान आइल।'" एह गद्यांश से कवन निष्कर्ष निकलेला?

  1. ज्ञान के साधन खुलल रहे त लोग अपने आप ओकरा तरफ आवेला Correct answer.
  2. पुस्तकालय में किताब के संख्या कम रहे
  3. लइका लोग पहिले से पढ़े में कमजोर रहे
  4. नया मास्टर के सिरिफ दुपहर बाद समय रहे

Explanation

गद्यांश में पहिले तीन आ बाद में बीस लइका के आवल देखा गइल बा, जवन देखावेला कि चीज खुलल आ सुलभ होखे त लोग ओकरा तरफ बढ़ेला। ई निष्कर्ष सीधे घटना के बदलाव से निकलेला, अनुमान से ना। एही से तीसरका विकल्प सबसे ठोस बा।

Question 28Reading comprehension (अपठित गद्यांश) – unseen prose passage, main idea, inference, vocabulary in context

गद्यांश: "बरसात के दिन में गाँव के रस्ता कीचड़ से भर जाला। लइका स्कूल जाए में देर करेला, बेमार लोग के दवा खातिर दूर जाए में परेशानी होला। पंचायत कहलस, 'ईच से ईंट बनावल जा सकेला।' फेर काम सुरु होखे से पहिले कुछ लोग कहलस, 'ई त हमरा घर के आगे के जमीन बा।' रस्ता के काम रुकि गइल।" एह गद्यांश में रस्ता के काम रुके के असली कारण कवन बा?

  1. लोग के बीच जमीन के मालिकाना पर मतभेद पैदा हो गइल Correct answer.
  2. पंचायत लगे ईंट बनावे के पैसा ना रहे
  3. बरसात के दिन में कीचड़ के मात्रा बहुत बढ़ गइल रहे
  4. लइका लोग स्कूल जाए में देर करे लागल

Explanation

गद्यांश में साफ लिखल बा कि काम सुरु होखे से पहिले कुछ लोग आपन जमीन के दावा उठवलस, आ ओकरा बादे रस्ता के काम रुकि गइल। कीचड़ समस्या के शुरुआत रहे, फेर रुके के कारण जमीन के दावा बा। एही से तीसरका विकल्प असली कारण बतावेला।

Question 29Reading comprehension (अपठित गद्यांश) – unseen prose passage, main idea, inference, vocabulary in context

गद्यांश: "गुरुजी कहलन, 'हमरा गाँव के लोग बहुते दानी बा।' एक ठो लइका पूछलस, 'दानी के मतलब की?' गुरुजी बोललन, 'जे आपन थोड़का भी दूसरका संगे बाँटि देला, ऊ दानी ह।' लइका बोलल, 'त बाबूजी दानी ना भइलन, ऊ रोज खाली आपन हिस्सा खालन।' गुरुजी हँसलन, 'बाँटल सिरिफ अनाज में ना होला, समय आ ज्ञान बाँटल भी दान ह।'" एह गद्यांश में 'दानी' शब्द के अर्थ कवन बा?

  1. जे गुरुजी के बात मानेला
  2. जे दूसरका संगे आपन चीज, समय भा ज्ञान बाँटेला Correct answer.
  3. जे खाली आपन हिस्सा खाला
  4. जे बहुते अनाज जमा करेला

Explanation

गुरुजी 'दानी' के अर्थ बाँटे वाला बतवलन आ बाद में साफ कइलन कि अनाज, समय आ ज्ञान - तीनों के बाँटल दान में आवेला। एही से संदर्भ के हिसाब से दूसरका विकल्प सही परिभाषा देला। शब्द के अर्थ गद्यांश के अंदर दिहल बा, बाहरी ज्ञान के जरूरत ना बा।

Question 30Reading comprehension (अपठित गद्यांश) – unseen prose passage, main idea, inference, vocabulary in context

गद्यांश: "हमार गाँव में एक ठो दुकानदार रोज कहे, 'हमरा लगे सबसे सस्ता आ सबसे नीमन सामान बा।' एक दिन एक ठो बूढ़ी माई ओकरा लगे आइलि आ बोललि, 'भइया, हमरा ऊ दवा दS, जवन पहिले हर हफ्ता आवे।' दुकानदार हाथ मलत रहि गइल, काहेंकि ऊ दवा ओकरा लगे ना रहे। बूढ़ी माई बोललि, 'सस्ता आ नीमन के दावा करे से पहिले ई देखि लs कि जरूरत के चीज लगे बा कि ना।'" एह गद्यांश में बूढ़ी माई के बात से कवन शिक्षा मिलेला?

  1. बूढ़ी माई के दवा के जरूरत ना रहे
  2. बड़का दावा करे से पहिले ई सोचल चाहीं कि जरूरी चीज उपलब्ध बा कि ना Correct answer.
  3. दुकानदार के दाम हमेशा सबसे कम रहेला
  4. गाँव के दुकानदार लोग भरोसा के लायक ना होखेला

Explanation

बूढ़ी माई के अंतिम वाक्य सीधे ई सिखावेला कि बड़का बात कहे से पहिले जरूरत के चीज के उपलब्धता जाँचल जरूरी बा। ई शिक्षा पूरा घटना - दावा आ फेर असफलता - से निकलेला। एही से तीसरका विकल्प गद्यांश के संदेश के ठीक उतारेला।

Question 31Poetry comprehension (अपठित पद्यांश) – unseen verse, theme, sentiment, poetic devices

अपठित पद्यांश में किसी पंक्ति के अंत में आने वाली समान ध्वनि की पुनरावृत्ति को क्या कहते हैं?

  1. अनुप्रास Correct answer.
  2. रूपक
  3. उपमा
  4. अतिशयोक्ति

Explanation

जब एक ही व्यंजन ध्वनि किसी पद्यांश में बार-बार आकर मधुरता उत्पन्न करती है तो उसे अनुप्रास अलंकार कहते हैं। यह ध्वनि-आधारित अलंकार है और पंक्ति के आरंभ या मध्य में दोहराई गई ध्वनि से पहचाना जाता है।

Question 32Poetry comprehension (अपठित पद्यांश) – unseen verse, theme, sentiment, poetic devices

'चंदा जैसा मुखड़ा' जैसी पंक्ति में कौन-सा अलंकार स्पष्ट होता है?

  1. श्लेष
  2. रूपक
  3. यमक
  4. उपमा Correct answer.

Explanation

'जैसा' वाचक शब्द की उपस्थिति बताती है कि मुख की तुलना चंद्रमा से की जा रही है, अतः यहाँ उपमा अलंकार है। उपमा में उपमेय, उपमान और वाचक शब्द तीनों का होना आवश्यक माना जाता है।

Question 33Poetry comprehension (अपठित पद्यांश) – unseen verse, theme, sentiment, poetic devices

किसी पद्यांश में 'हृदय' शब्द के स्थान पर 'कमल' कहा गया हो और दोनों में अभेद दिखाया गया हो, तो वहाँ कौन-सा अलंकार माना जाएगा?

  1. उत्प्रेक्षा
  2. अनुप्रास
  3. उपमा
  4. रूपक Correct answer.

Explanation

जब उपमेय पर उपमान का आरोप इस प्रकार किया जाए कि दोनों में कोई अंतर न रहे, तो रूपक अलंकार होता है। यहाँ हृदय और कमल को एक मान लिया गया है, इसलिए उपमा नहीं बल्कि रूपक बनता है।

Question 34Poetry comprehension (अपठित पद्यांश) – unseen verse, theme, sentiment, poetic devices

पद्यांश में 'कवि ने प्रकृति को मानो मुस्कुराता हुआ मित्र कहा है' - इस पंक्ति में मुख्य रूप से कौन-सा अलंकार है?

  1. यमक
  2. अतिशयोक्ति
  3. अनुप्रास
  4. उत्प्रेक्षा Correct answer.

Explanation

'मानो' संभावना-वाचक शब्द यह दर्शाता है कि कवि प्रकृति को मित्र के रूप में कल्पित कर रहा है। जहाँ उपमेय को उपमान मानने की संभावना व्यक्त की जाए, वहाँ उत्प्रेक्षा अलंकार होता है।

Question 35Poetry comprehension (अपठित पद्यांश) – unseen verse, theme, sentiment, poetic devices

अपठित पद्यांश में 'सावन' और 'भादों' जैसे मासों का उल्लेख किस भाव को जगाने के लिए सबसे अधिक होता है?

  1. वीरता और युद्ध
  2. वैराग्य और त्याग
  3. हास्य और परिहास
  4. विरह और प्रतीक्षा Correct answer.

Explanation

सावन और भादों वर्षा ऋतु के मास हैं, जिनका उल्लेख लोकगीतों और भोजपुरी कविता में प्रिय के न आने से उपजी विरह-वेदना के लिए होता है। इन मासों की उमड़ती घटाएँ प्रतीक्षा और मिलन की तीव्रता बढ़ा देती हैं।

Question 36Poetry comprehension (अपठित पद्यांश) – unseen verse, theme, sentiment, poetic devices

किसी पद्यांश में कवि ने अपनी मातृभाषा की मिठास की प्रशंसा की है। इससे पद्यांश का मुख्य भाव क्या माना जाएगा?

  1. विस्मय
  2. मातृभाषा-प्रेम Correct answer.
  3. क्रोध
  4. शोक

Explanation

जब पद्यांश का केंद्रीय विषय मातृभाषा की मिठास और उसके प्रति आदर हो, तो मूल भाव मातृभाषा-प्रेम ही माना जाता है। भाव निर्धारण में कवि के शब्दों की भावना को प्रमुखता दी जाती है।

Question 37Poetry comprehension (अपठित पद्यांश) – unseen verse, theme, sentiment, poetic devices

पद्यांश की पंक्तियों के बीच में कवि ने 'पर' शब्द का प्रयोग वाक्य जोड़ने के लिए किया है। इसका उद्देश्य क्या है?

  1. पंक्तियों को जोड़कर अर्थ-प्रवाह बनाना Correct answer.
  2. भाव में विरोध लाना
  3. ध्वनि-सौंदर्य बढ़ाना
  4. छंद तोड़ना

Explanation

पद्य में योजक शब्द पंक्तियों के भावों को जोड़कर एक सुसंगत अर्थ-प्रवाह बनाते हैं। 'पर' जैसा शब्द पूर्व भाव के साथ विरोध या मोड़ दिखाकर पूरे पद्यांश को एक सूत्र में बाँधता है।

Question 38Poetry comprehension (अपठित पद्यांश) – unseen verse, theme, sentiment, poetic devices

किसी पद्यांश के अंत में कवि ने एक ऐसी बात कही जो पहले कही गई बात से आगे बढ़कर चौंकाती है। इस प्रकार की अंतिम पंक्ति को साहित्य में क्या कहते हैं?

  1. टेक
  2. चमत्कार-पूर्ण अंत Correct answer.
  3. कवित्त
  4. चौपाई

Explanation

जब अंतिम पंक्ति पूर्व भाव को अचानक नए मोड़ पर ले जाकर पाठक को चौंका देती है, तो उसे चमत्कार-पूर्ण अंत या अंत में चमत्कार कहा जाता है। यह कविता में पाठक की रुचि बनाए रखने का प्रभावी साधन है।

Question 39Poetry comprehension (अपठित पद्यांश) – unseen verse, theme, sentiment, poetic devices

'चलो भाई, अब घर चलें' जैसी सरल बोलचाल की पंक्ति अपठित पद्यांश में किस भाषा-शैली का संकेत देती है?

  1. अंग्रेजी-मिश्रित शैली
  2. तत्सम शैली
  3. बोलचाल की जनभाषा Correct answer.
  4. अलंकृत शास्त्रीय शैली

Explanation

जब पद्यांश में रोजमर्रा के सरल शब्द और बोलचाल के वाक्य आते हैं, तो वह जनभाषा की शैली दर्शाता है। ऐसी शैली आम पाठक के हृदय तक सीधे पहुँचने का साधन बनती है।

Question 40Poetry comprehension (अपठित पद्यांश) – unseen verse, theme, sentiment, poetic devices

अपठित पद्यांश में यदि कवि बार-बार 'अब नहीं' कहकर पुरानी बातों को छोड़ने की बात करे, तो पद्यांश का स्वर कैसा माना जाएगा?

  1. परिवर्तन-प्रेरक Correct answer.
  2. उपहास-भरा
  3. हताशा-भरा
  4. भय-भरा

Explanation

पुरानी बातों को छोड़कर आगे बढ़ने का आग्रह नए विचार और परिवर्तन की प्रेरणा देता है। इसलिए ऐसे पद्यांश का स्वर परिवर्तन-प्रेरक या प्रगतिशील कहा जाएगा।

Question 41Poetry comprehension (अपठित पद्यांश) – unseen verse, theme, sentiment, poetic devices

'कवि ने कहा है कि जीवन एक सफर है और मंजिल अनंत है।' इस पंक्ति में कौन-सा भाव मुख्य है?

  1. जीवन की एकरसता
  2. जीवन की निरंतरता Correct answer.
  3. जीवन की क्षणभंगुरता
  4. जीवन की निरर्थकता

Explanation

जीवन को अनंत मंजिल वाला सफर कहना यह दर्शाता है कि जीवन लगातार आगे बढ़ने की प्रक्रिया है। इसलिए यहाँ जीवन की निरंतरता और गतिशीलता का भाव प्रमुख है।

Question 42Poetry comprehension (अपठित पद्यांश) – unseen verse, theme, sentiment, poetic devices

किसी पद्यांश में 'मानो' शब्द के बिना ही उपमेय और उपमान को एक मान लिया गया है। यह किस अलंकार का लक्षण है?

  1. यमक
  2. रूपक Correct answer.
  3. अनुप्रास
  4. उपमा

Explanation

रूपक अलंकार में वाचक शब्द का प्रयोग किए बिना उपमेय पर उपमान का आरोप कर दिया जाता है और दोनों में अभेद दिखाया जाता है। उपमा में तुलना स्पष्ट शब्दों से जताई जाती है, अतः यहाँ रूपक ही मान्य है।

Question 43Poetry comprehension (अपठित पद्यांश) – unseen verse, theme, sentiment, poetic devices

अपठित पद्यांश में कवि ने 'नदी' को 'अपने घर की ओर लौटती हुई' बताया है। इस प्रतीक से सबसे अधिक कौन-सा भाव व्यंजित होता है?

  1. अपने मूल की ओर लौटने की लालसा Correct answer.
  2. समुद्र का भय
  3. प्रकृति का विनाश
  4. नदी का सूखना

Explanation

नदी का अपने घर अर्थात मूल स्रोत की ओर लौटना मनुष्य की अपनी जड़ों और अपने घर की ओर लौटने की स्वाभाविक लालसा का प्रतीक है। प्रतीक-भाव में वस्तु के पीछे छिपे मानवीय भाव को पकड़ना होता है।

Question 44Poetry comprehension (अपठित पद्यांश) – unseen verse, theme, sentiment, poetic devices

पद्यांश में कवि ने 'खेत', 'हल' और 'किसान' शब्दों का प्रयोग किया है। इनसे किस जीवन-यथार्थ का चित्रण होता है?

  1. कृषक जीवन Correct answer.
  2. सैनिक जीवन
  3. राजदरबार
  4. नगरीय जीवन

Explanation

खेत, हल और किसान जैसे शब्द गाँव के कृषक जीवन की ओर सीधे संकेत करते हैं। इन शब्दों से कवि मेहनतकश किसान के संघर्ष और परिश्रम का चित्रण करता है।

Question 45Poetry comprehension (अपठित पद्यांश) – unseen verse, theme, sentiment, poetic devices

'सूरज ढलता गया, पर उसकी लालिमा आकाश में ठहर गई' - इस पंक्ति में मुख्य रूप से कौन-सा अलंकार है?

  1. श्लेष
  2. अनुप्रास
  3. यमक
  4. अतिशयोक्ति Correct answer.

Explanation

सूरज के ढलने के बाद भी उसकी लालिमा का आकाश में ठहर जाना सामान्य अनुभव से बढ़ाकर कहा गया है, अतः यह अतिशयोक्ति अलंकार है। अतिशयोक्ति में किसी बात को अत्यधिक बढ़ा-चढ़ाकर प्रस्तुत किया जाता है।

Question 46Poetry comprehension (अपठित पद्यांश) – unseen verse, theme, sentiment, poetic devices

किसी पद्यांश में 'जैसे ही रात हुई, वैसे ही दीप जल उठे' - इन पंक्तियों में कौन-सी युक्ति कविता को लय प्रदान करती है?

  1. व्यंग्य का प्रयोग
  2. कठिन शब्दों का प्रयोग
  3. समान वाक्य-संरचना की पुनरावृत्ति Correct answer.
  4. संवाद-शैली

Explanation

'जैसे ही...वैसे ही' जैसी समान वाक्य-संरचना की पुनरावृत्ति पद्य में लय और संतुलन उत्पन्न करती है। इस प्रकार की समानांतर रचना पाठक को पंक्तियों का प्रवाह सहज बना देती है।

Question 47Poetry comprehension (अपठित पद्यांश) – unseen verse, theme, sentiment, poetic devices

अपठित पद्यांश में कवि ने 'मैं' के स्थान पर 'हम' का प्रयोग किया है। इसका साहित्यिक प्रभाव क्या होता है?

  1. केवल छंद बदलना
  2. व्यंग्य उत्पन्न करना
  3. व्यक्तिगत भाव को प्रकट करना
  4. सामूहिक भाव और एकजुटता दिखाना Correct answer.

Explanation

'मैं' के स्थान पर 'हम' का प्रयोग कवि के व्यक्तिगत अनुभव को समूह के अनुभव में बदल देता है। इससे पद्यांश में सामूहिकता, एकजुटता और साझा भावना का स्वर उभरता है।

Question 48Poetry comprehension (अपठित पद्यांश) – unseen verse, theme, sentiment, poetic devices

पद्यांश में 'काली घटा' और 'प्रिय के आने की आस' साथ-साथ आए हैं। इस संयोजन से कौन-सा भाव जागृत होता है?

  1. भक्ति की तल्लीनता
  2. विरह की व्याकुलता Correct answer.
  3. मिलन का उल्लास
  4. युद्ध की उमंग

Explanation

काली घटाएँ वर्षा और मिलन के समय की स्मृति जगाती हैं, पर प्रिय के न आने से प्रतीक्षा बढ़ जाती है। इस प्रकार घटाओं और आस का साथ आना विरह की व्याकुलता को प्रकट करता है।

Question 49Poetry comprehension (अपठित पद्यांश) – unseen verse, theme, sentiment, poetic devices

किसी पद्यांश में कवि ने 'अंधकार' को 'पाप का प्रतीक' और 'दीपक' को 'ज्ञान का प्रतीक' बताया है। इन प्रतीकों का सही अर्थ-संबंध क्या है?

  1. अंधकार-पाप, दीपक-ज्ञान Correct answer.
  2. अंधकार-ज्ञान, दीपक-पाप
  3. अंधकार-सुख, दीपक-दुख
  4. अंधकार-शांति, दीपक-भय

Explanation

पद्यांश में ही अंधकार को पाप और दीपक को ज्ञान का प्रतीक कहा गया है, अतः इनका अर्थ-संबंध इसी क्रम में ग्रहण करना चाहिए। प्रतीक को कविता के संदर्भ में ही समझना चाहिए, बाहरी अर्थ थोपना उचित नहीं।

Question 50Poetry comprehension (अपठित पद्यांश) – unseen verse, theme, sentiment, poetic devices

अपठित पद्यांश के प्रत्येक शेर के अंत में 'ग़म' शब्द आता है, पर हर बार उसका अर्थ और संदर्भ बदल जाता है। यह किस अलंकार का उदाहरण है?

  1. अनुप्रास
  2. उपमा
  3. यमक Correct answer.
  4. रूपक

Explanation

जब एक ही शब्द का प्रयोग बार-बार होता है, पर हर बार उसका अर्थ या संदर्भ भिन्न होता है, तो वहाँ यमक अलंकार होता है। यहाँ 'ग़म' शब्द की पुनरावृत्ति अर्थ-भेद के साथ हो रही है।