BSEB Matric SIL Bhojpuri study materials
BSEB Matric SIL Bhojpuri study resources

BSEB Matric SIL Bhojpuri: व्याकरण: संधि, समास, कारक आ क्रिया रूप

BSEB Matric SIL Bhojpuri · Work through your exam, one topic at a time.

All guide sections

व्याकरण: संधि, समास, कारक आ क्रिया रूप

संधि आ समास

संधि दू ध्वनि के जुड़ाव बा; समास दू शब्द के अर्थ-संबंध से जुड़ल पद। संधि में विच्छेद करीं: सूर्य + उदय = सूर्योदय (गुण संधि), विद्या + आलय = विद्यालय (दीर्घ संधि), नर + इंद्र = नरेंद्र (गुण संधि)। समास में पहिला पद कवन कारक में बा, देखीं: राजा के भवन = राजभवन (षष्ठी तत्पुरुष), नीला कमल = नीलकमल (कर्मधारय), चार मुख वाला = चतुर्मुख (बहुव्रीहि)।

कारक आ क्रिया

भोजपुरी में कर्ता प्रायः बिना चिह्न या 'ने' से, कर्म 'के', करण 'से', अधिकरण 'में/पर' से जनल जाला। उदाहरण: राम गाँव जाला (कर्ता), राम के बोलावल (कर्म), राम से चलल जाला (करण), गाँव में बा (अधिकरण)। क्रिया रूप काल से बदलेला: हम जाला (वर्तमान), हम गइलीं (भूत), हम जाइब (भविष्य)।

उपसर्ग आ प्रत्यय

उपसर्ग शब्द के पहिले लागेला: प्र + हार = प्रहार, वि + हार = विहार, अन + जान = अनजान। प्रत्यय बाद में लागेला: लड़कपन (पन), मिठाई (आई), लेखक (अक)।

उदाहरण

'सूर्योदय' के विच्छेद कीजिए। विश्लेषण: सूर्य + उदय; अ + उ = ओ, एहसे गुण संधि, दीर्घ ना।

गलती

संधि आ समास के एक मानल, कारक चिह्न 'के' के हर जगह कर्म मानल, क्रिया के काल ना देखल, आ उपसर्ग-प्रत्यय के जगह बदल दिहल।