ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਅੰਤ: ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦ ਜਾਂ ਨੈਤਿਕ ਫ਼ੈਸਲਾ?
ਪੇਪਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ: ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਤਬਾਦਲਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਬੋਰਡ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ; ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਖਾਲੀ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲਾ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਸਵਾਲ 6 ਅੰਕਾਂ ਦਾ ਹੈ: 'ਕੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਅੰਤ ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦੀ ਹੈ?' ਰੁਬਰਿਕ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ 'ਪਾਠ-ਆਧਾਰਿਤ ਤਰਕ' ਅਤੇ 'ਲੇਖਕ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਦੀ ਥਾਂ ਪਾਠ ਦੇ ਸਬੂਤ' ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਹੈ। ਗਾਈਡਬੁੱਕ ਦੇ ਦੋ ਨਮੂਨੇ ਹਨ: ਇੱਕ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ 'ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਕੂਲ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ'; ਦੂਜਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ 'ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਆਪਣਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਖੁਦ ਲਿਆ'। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਕੋਲ 120 ਸ਼ਬਦ ਹਨ। ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰ 'ਖਾਲੀ' ਸ਼ਬਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ 'ਉਸ ਨੇ ਚਾਬੀ ਜੇਬ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ' ਵਾਕ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
1. ਦੋਵੇਂ ਨਮੂਨਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਵਧੇਰੇ ਪਾਠ-ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ? ਆਪਣੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਦੇ ਤਿੰਨ ਕਾਰਨ ਦਿਓ।
Read the worked answer
ਫ਼ੈਸਲਾ: ਦੋਵੇਂ ਨਮੂਨੇ ਅਧੂਰੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਸਿਰਫ਼ ਘਟਨਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ('ਸਕੂਲ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ'), ਦੂਜਾ ਲੇਖਕ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਵੱਲ ਝੁਕਦਾ ਹੈ ('ਉਸ ਨੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲਿਆ') ਪਰ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਤਿੰਨ ਕਾਰਨ: (1) ਰੁਬਰਿਕ ਪਾਠ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਮੰਗਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ 'ਖਾਲੀ' ਅਤੇ 'ਇਕੱਲਾ' ਵਰਗੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ; (2) ਅੰਤ ਦਾ ਅਰਥ ਘਟਨਾ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ - ਸਕੂਲ ਬੰਦ ਹੋਣਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੈ, ਪਰ 'ਚਾਬੀ ਜੇਬ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ' ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ; (3) ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਜਵਾਬ 'ਉਦਾਸ, ਪਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦੀ ਨਹੀਂ' ਵਰਗਾ ਫ਼ਰਕ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਮੂਨਾ ਥੀਸਿਸ: 'ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਅੰਤ ਉਦਾਸੀ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਨੈਤਿਕ ਫ਼ੈਸਲੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦੀ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।' ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਬੂਤ ਨਾਲ ਬੋਲਦਾ ਹੈ।
2. ਇੱਕ ਸਬੂਤ ਦਿਓ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੱਸੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੰਭਾਲੋਗੇ।
Read the worked answer
ਵਿਰੋਧੀ ਸਬੂਤ: 'ਸਕੂਲ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ' ਅਤੇ 'ਖਾਲੀ ਕਮਰਾ' ਇਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਧਿਆਪਕ ਦਾ ਬਲੀਦਾਨ ਵਿਅਰਥ ਗਿਆ; ਇਹ ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦੀ ਪਾਠ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੰਭਾਲ: ਘਟਨਾ ਅਤੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰੋ। ਸਕੂਲ ਬੰਦ ਹੋਣਾ ਕਥਾ ਦੀ ਘਟਨਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਨੈਤਿਕ ਕੇਂਦਰ ਅਧਿਆਪਕ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਹੈ; 'ਚਾਬੀ ਜੇਬ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ' ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ। ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖੋ: 'ਸਕੂਲ ਦਾ ਬੰਦ ਹੋਣਾ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਇਕੱਲਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ; ਅੰਤ ਦੀ ਤਰਤੀਬ ਵਿੱਚ ਚਾਬੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਏਜੰਸੀ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਰੋਧੀ ਸਬੂਤ ਨੂੰ ਛੁਪਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਸਗੋਂ ਤੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
3. 120 ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਟਾਪਿਕ-ਵਾਕ ਲਿਖੋ ਜੋ ਕਥਾ-ਸਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ।
Read the worked answer
ਨਮੂਨਾ: 'ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਅੰਤ ਸਤ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਉਦਾਸੀ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਨੈਤਿਕ ਫ਼ੈਸਲੇ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦੀ ਕਹਿਣਾ ਕਥਾ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।' ਕਿਉਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਇਹ ਵਾਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਵਿਆਖਿਆਤਮਕ ਸਟੈਂਸ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 'ਸਤ੍ਹਾ' ਅਤੇ 'ਕੇਂਦਰ' ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਹੈ, ਜੋ ਰੁਬਰਿਕ ਦੇ 'ਪਾਠ-ਆਧਾਰਿਤ ਤਰਕ' ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਵਾਕ ਵਿੱਚ 'ਖਾਲੀ' ਅਤੇ 'ਚਾਬੀ' ਵਾਲੇ ਸਬੂਤ ਦਿਓ; ਇਸ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਸਪਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਥਾ-ਸਾਰ ਦੀ ਅਧਿਆਪਕ-ਅਣਪਸੰਦ ਆਦਤ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।