BSEH SS Punjabi cheat sheet
BSEH SS Punjabi · Keep the key ideas within reach.
ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਆਦਿ ਕਾਲ (ਲਗਭਗ 1000–1500 ਈ.) ਦੀ ਮੁੱਖ ਰਚਨਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ।
ਭਗਤੀ ਕਾਲ (1500–1700 ਈ.) ਵਿੱਚ ਨਿਰਗੁਣ ਤੇ ਸਗੁਣ ਧਾਰਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸੂਫ਼ੀ ਕਾਵਿ ਧਾਰਾ ਵੀ ਚੱਲੀ; ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਦੀਆਂ ਕਾਫ਼ੀਆਂ ਇਸ ਦੌਰ ਦੀਆਂ ਨੁਮਾਇੰਦਾ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ।
ਵੀਰ ਕਾਲ (1700–1850 ਈ.) ਦਾ ਨਾਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਤੇ ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪਿਆ; ਇਸ ਕਾਲ ਦੀ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਬੀਰ ਰਸ ਹੈ।
ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਈਸਾਈ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਸਾਹਿਤ ਤੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗਦ ਲੇਖਣ ਨਾਲ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਮੋਢੀ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪਹਿਲਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਖ਼ਬਾਰ 'ਖ਼ਾਲਸਾ ਅਖ਼ਬਾਰ' (1850) ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਿਕਾ 'ਭਾਰਤ ਗਿਆਨ' ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਗਦ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਅਹਿਮ ਮੋੜ ਸੀ।
ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਾਣੀ 31 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗ੍ਰਹਿਤ ਹੈ; ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਤਰਤੀਬ ਉੱਤੇ ਰਾਗਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ, ਡਾ. ਨਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਪ੍ਰੋ. ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਮ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ; ਹਰ ਇੱਕ ਨੇ ਕਾਲ-ਵੰਡ ਵੱਖਰੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤੀ।
ਕਵਿਤਾ – ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਵੀ ਤੇ ਰਚਨਾਵਾਂ
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ 'ਜਪੁਜੀ' ਦੀ ਰਚਨਾ ਰਾਗਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ; ਇਹ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਹੈ।
'ਸੱਤਵਾਂ ਰੰਗ' ਦੇ ਕਵੀ ਹਨ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਰਹੱਸਵਾਦ ਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਵਨਾ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਰਚਨਾ 'ਵੱਡਾ ਵੈਰੀ' ਤੇ 'ਕੁੜੀ ਸੁਆਹ ਦੀ' ਵਿੱਚ ਗ਼ਰੀਬੀ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਤਕਰੇ ਦਾ ਚਿਤਰਣ ਹੈ।
ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਸੁਨੇਹੜੇ' ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਸਤਰੀ-ਚੇਤਨਾ ਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਦੁੱਖ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਹੈ।
ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਾਵਿ-ਗ੍ਰੰਥ 'ਪੀੜਾਂ ਦਾ ਪਰਾਗਾ' ਹੈ; ਬਿਰਹਾ ਤੇ ਜੁਦਾਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਵ ਹਨ।
ਸੂਫ਼ੀ ਕਵੀ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਰੂਪ 'ਕਾਫ਼ੀ' ਹੈ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਰਾਗਾਂ ਵਾਂਗ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਬੱਝਾ ਰੂਪ ਹੈ।
ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰੂਪ (ਕਾਫ਼ੀ, ਵਾਰ, ਗ਼ਜ਼ਲ, ਨਜ਼ਮ) ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰੋ, ਫਿਰ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਵ, ਫਿਰ ਲੈਅ ਤੇ ਬਿੰਬ-ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰੋ।
ਗਦ – ਨਿਬੰਧ, ਸਕੈਚ ਤੇ ਕਹਾਣੀ
ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਮੋਢੀ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ 'ਸੁਨਹਿਰੀ ਫੁੱਲ' ਹੈ।
ਸਕੈਚ (ਰੇਖਾ-ਚਿੱਤਰ) ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਬਾਹਰਲੇ ਰੂਪ ਤੇ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਘਟਨਾ ਦੀ ਲੜੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵਿਅਕਤੀ-ਕੇਂਦਰਤ ਚਿਤਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੱਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਕਥਾਨਕ, ਪਾਤਰ ਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ; ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਘਟਨਾ ਜਾਂ ਮੋੜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਨਿਬੰਧ ਦੀ ਬਣਤਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭੂਮਿਕਾ, ਵਿਚਾਰ-ਵਿਸਥਾਰ ਤੇ ਸਿੱਟੇ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਲੇਖਕ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ।
ਯਾਦਾਂ ਤੇ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਲੇਖਣ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਆਪਣੇ ਤਜਰਬੇ ਪਹਿਲੇ ਪੁਰਖ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; 'ਰਸੀਦੀ ਟਿਕਟ' ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਹੈ।
ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵਿੱਚ ਥੀਮ (ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਵ), ਪਲਾਟ, ਪਾਤਰ-ਚਿਤਰਣ ਤੇ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਲਿਖੋ।
ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਵਲ ਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਵਲ 'ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਪੀ' ਚਰਚਿਤ ਹੈ।
ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਇਕਾਂਗੀ
ਇਕਾਂਗੀ ਇੱਕ ਹੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਾਲਾ ਛੋਟਾ ਨਾਟਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਘਟਨਾ ਤੇ ਘੱਟ ਪਾਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਨਾਟਕ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤੱਤ: ਕਥਾਨਕ, ਪਾਤਰ, ਸੰਵਾਦ, ਦ੍ਰਿਸ਼-ਵੰਡ ਤੇ ਅਭਿਨੈ; ਸੰਵਾਦ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਕਥਾਨਕ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਟਕ 'ਸੁਲਗਦੀ ਰਾਤ' ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।
ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਸਤਾਖਰ ਹਨ; 'ਲੋਹਾ ਕੁੱਟ' ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਰਚਿਤ ਨਾਟਕ ਹੈ।
ਇਕਾਂਗੀ ਦਾ ਸਿਖਰ-ਬਿੰਦੂ (ਕਲਾਈਮੈਕਸ) ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੰਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਨਾਟਕ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਲਿਖਦਿਆਂ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਕਿਸਮ (ਅੰਦਰੂਨੀ/ਬਾਹਰੀ), ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਤੇ ਸੰਵਾਦ ਦੀ ਜੀਵੰਤਤਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰੋ।
ਵਿਆਕਰਨ – ਸੰਧੀ, ਸਮਾਸ, ਉਪਸਰਗ, ਪ੍ਰਤਿਅਯ
ਸੰਧੀ ਦੋ ਧੁਨੀਆਂ ਜਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਮੇਲ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਸਵਰ ਸੰਧੀ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਵਿਅੰਜਨ ਸੰਧੀ ਵਿੱਚ ਵਿਅੰਜਨ।
ਸਵਰ ਸੰਧੀ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ: ਦੀਰਘ (ਅ+ਅ=ਆ), ਗੁਣ (ਅ+ਇ=ਏ), ਵ੍ਰਿਦ੍ਧਿ (ਅ+ਏ=ਐ) ਤੇ ਯਣ (ਇ+ਅ=ਯ)।
ਸਮਾਸ ਦੋ ਜਾਂ ਵੱਧ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਬਣਨਾ ਹੈ; ਸਮਾਸੀ ਪਦ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਹਿੱਸਾ 'ਪੂਰਵ ਪਦ' ਤੇ ਦੂਜਾ 'ਉੱਤਰ ਪਦ' ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸਮਾਸ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਕਿਸਮਾਂ: ਤਤਪੁਰੁਸ਼, ਕਰਮਧਾਰਯ, ਦਵੰਦ, ਬਹੁਬ੍ਰੀਹੀ ਤੇ ਅਵਯਯੀਭਾਵ; ਹਰ ਇੱਕ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਅਰਥ-ਸੰਬੰਧ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ।
ਉਪਸਰਗ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅੱਗੇ ਲੱਗ ਕੇ ਅਰਥ ਬਦਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ 'ਅਨ' (ਅਨਪੜ੍ਹ), 'ਨਿਰ' (ਨਿਰਦੋਸ਼), 'ਸੁ' (ਸੁਗੰਧ)।
ਪ੍ਰਤਿਅਯ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅੰਤ ਲੱਗਦਾ ਹੈ; ਕਿਰਤ ਪ੍ਰਤਿਅਯ (ਪੜ੍ਹ+ਆਕ=ਪੜ੍ਹਾਕ) ਨਵਾਂ ਸ਼ਬਦ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵਿਭਕਤੀ ਪ੍ਰਤਿਅਯ ਕਾਰਕ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸੰਧੀ-ਵਿਛੇਦ ਕਰਦਿਆਂ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਦੋਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਲਿਖੋ ਤੇ ਲਾਗੂ ਨਿਯਮ ਦਾ ਨਾਂ ਦੱਸੋ।
ਵਿਆਕਰਨ – ਕਿਰਿਆ, ਲਿੰਗ, ਵਚਨ
ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਰੂਪ: ਅਖ਼ਬਾਰੀ (ਕਰਦਾ ਹੈ), ਪੁਰਾਣੀ ਭੂਤਕਾਲ (ਕੀਤਾ), ਨਿਰੰਤਰ ਭੂਤਕਾਲ (ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ) ਤੇ ਭਵਿੱਖਤ (ਕਰੇਗਾ)।
ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੱਖ ਹਨ: ਕਾਲ (ਸਮਾਂ), ਪੁਰਖ (ਪਹਿਲਾ, ਦੂਜਾ, ਤੀਜਾ) ਤੇ ਵਚਨ (ਇੱਕ, ਬਹੁ)।
ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਦੋ ਹੀ ਹਨ – ਪੁਲਿੰਗ ਤੇ ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ; ਜੀਵ-ਵਾਚਕ ਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਬਦਲਾਅ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰੂਪ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਦੇ ਆਮ ਚਿੰਨ੍ਹ: ਅੰਤ ਵਿੱਚ 'ੀ' ਜਾਂ 'ਣੀ' (ਮੁੰਡਾ–ਮੁੰਡੀ, ਸੇਠ–ਸੇਠਾਣੀ), ਪਰ ਹਰ ਸ਼ਬਦ ਇਸ ਨਿਯਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਵਚਨ ਇੱਕ ਜਾਂ ਬਹੁ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਬਹੁ-ਵਚਨ ਦੇ ਆਮ ਚਿੰਨ੍ਹ 'ਆਂ', 'ਏ' ਜਾਂ 'ਵਾਂ' ਹਨ (ਕੁੜੀ–ਕੁੜੀਆਂ, ਘਰ–ਘਰਾਂ)।
ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਰੂਪ ਕਰਤਾ ਦੇ ਲਿੰਗ ਤੇ ਵਚਨ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ: 'ਮੁੰਡਾ ਆਇਆ', 'ਕੁੜੀ ਆਈ', 'ਮੁੰਡੇ ਆਏ'।
ਕਰਮ-ਵਾਚੀ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਕਿਰਿਆ ਕਰਮ ਦੇ ਲਿੰਗ-ਵਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲਦੀ ਹੈ, ਕਰਤਾ ਦੇ ਨਹੀਂ – ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਅਹਿਮ ਨਿਯਮ ਹੈ।
ਰਚਨਾ – ਪੱਤਰ, ਨਿਬੰਧ, ਸੰਖੇਪੀਕਰਨ, ਅਨੁਵਾਦ, ਪਾਠ-ਬੋਧ
ਰਸਮੀ ਪੱਤਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ: ਭੇਜਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਪਤਾ, ਮਿਤੀ, ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਦਾ ਪਤਾ, ਸੰਬੋਧਨ, ਵਿਸ਼ਾ, ਮੁੱਖ ਲਿਖਤ, ਸਮਾਪਤੀ ਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ।
ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸੰਬੰਧੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਭਾਸ਼ਾ ਨਿੱਜੀ ਤੇ ਸਹਿਜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਵਿਸ਼ਾ ਸਪਸ਼ਟ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਨਿਬੰਧ ਲਿਖਣ ਵੇਲੇ ਰੂਪਰੇਖਾ ਬਣਾਓ: ਭੂਮਿਕਾ (ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ), ਮੁੱਖ ਪੈਰੇ (ਕਾਰਨ, ਉਦਾਹਰਨ, ਹੱਲ), ਤੇ ਸਿੱਟਾ (ਸੰਖੇਪ ਸਾਰ)।
ਸੰਖੇਪੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਪਾਠ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦਿਆਂ ਅੱਧ ਤੋਂ ਘੱਟ ਲੰਬਾਈ ਤੱਕ ਲਿਖੋ; ਆਪਣੀ ਰਾਏ ਜਾਂ ਨਵਾਂ ਤੱਥ ਨਾ ਜੋੜੋ।
ਸੰਖੇਪ ਲਿਖਦਿਆਂ ਤੀਜੇ ਪੁਰਖ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰੋ, ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਤੇ ਦੁਹਰਾਉ ਹਟਾਓ, ਤੇ ਅੰਕੜੇ ਜਾਂ ਨਾਮ ਸਹੀ ਰੱਖੋ।
ਅਨੁਵਾਦ ਵਿੱਚ ਅਰਥ-ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੈ, ਸ਼ਬਦੀ ਅਨੁਵਾਦ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ; ਮੁਹਾਵਰਿਆਂ ਦਾ ਸਮਾਨ ਅਰਥ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਲਿਖੋ, ਸ਼ਬਦੀ ਨਕਲ ਨਹੀਂ।
ਪਾਠ-ਬੋਧ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਠ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰ ਲੱਭੋ, ਫਿਰ ਸਵਾਲ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਠ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਜਵਾਬ ਲਿਖੋ; ਆਪਣੀ ਕਲਪਨਾ ਨਾ ਮਿਲਾਓ।