BSEH SS Punjabi flashcards
BSEH SS Punjabi · Build recall with a focused review session.
32 cards. Read the term and the definition here. The deck at the top of this page is optional.
- ਆਦਿ ਕਾਲ
- ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਦੌਰ, ਲਗਭਗ 1000 ਤੋਂ 1500 ਈ. ਤੱਕ। ਇਸ ਦੀ ਮੁੱਖ ਰਚਨਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਹੈ।
- ਭਗਤੀ ਕਾਲ
- ਲਗਭਗ 1500 ਤੋਂ 1700 ਈ. ਤੱਕ ਦਾ ਦੌਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਿਰਗੁਣ ਤੇ ਸਗੁਣ ਭਗਤੀ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸੂਫ਼ੀ ਕਾਵਿ ਧਾਰਾ ਵੀ ਫੁੱਲੀ-ਫੁੱਲੀ।
- ਵੀਰ ਕਾਲ
- ਲਗਭਗ 1700 ਤੋਂ 1850 ਈ. ਤੱਕ ਦਾ ਦੌਰ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਤੇ ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪਿਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੀਰ ਰਸ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ।
- ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਰਾਗ
- ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਾਣੀ 31 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗ੍ਰਹਿਤ ਹੈ। ਰਚਨਾਵਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇ ਫਿਰ ਉੱਤੇ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਤਰਤੀਬਬੱਧ ਹਨ।
- ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ
- ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਮੋਢੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਰਹੱਸਵਾਦ, ਸੁੰਦਰਤਾ-ਪ੍ਰੇਮ ਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
- ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ
- ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗ਼ਰੀਬੀ, ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਤਕਰੇ ਤੇ ਆਮ ਆਦਮੀ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਚਿਤਰਣ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ 'ਰਸੀਦੀ ਟਿਕਟ' ਹੈ।
- ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ
- ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਵਿਤਰੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਸਤਰੀ-ਚੇਤਨਾ, ਪਿਆਰ ਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਦੁੱਖ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਸੁਨੇਹੜੇ' ਚਰਚਿਤ ਹੈ।
- ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ
- ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਵ ਬਿਰਹਾ ਤੇ ਜੁਦਾਈ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਾਵਿ-ਗ੍ਰੰਥ 'ਪੀੜਾਂ ਦਾ ਪਰਾਗਾ' ਹੈ।
- ਕਾਫ਼ੀ
- ਸੂਫ਼ੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਗਾਇਨ-ਯੋਗ ਰੂਪ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੱਬੀ ਪਿਆਰ ਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜ ਬਿੰਬਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਇਸ ਰੂਪ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵੀ ਹਨ।
- ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ
- ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਮੋਢੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ 'ਸੁਨਹਿਰੀ ਫੁੱਲ' ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕ ਦੌਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
- ਸਕੈਚ (ਰੇਖਾ-ਚਿੱਤਰ)
- ਗਦ ਦਾ ਉਹ ਰੂਪ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਰੂਪ, ਸੁਭਾਅ ਤੇ ਆਦਤਾਂ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਘਟਨਾ ਦੀ ਲੜੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
- ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਤੱਤ
- ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤੱਤ ਕਥਾਨਕ, ਪਾਤਰ ਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਹੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਮੋੜ ਬਣਦਾ ਹੈ।
- ਨਿਬੰਧ ਦੀ ਬਣਤਰ
- ਨਿਬੰਧ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਣਦਾ ਹੈ: ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ, ਵਿਚਾਰ-ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਤਰਕ ਤੇ ਉਦਾਹਰਨਾਂ, ਤੇ ਸਿੱਟੇ ਵਿੱਚ ਸੰਖੇਪ ਸਾਰ।
- ਇਕਾਂਗੀ
- ਇੱਕ ਹੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਾਲਾ ਛੋਟਾ ਨਾਟਕ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਘਟਨਾ, ਘੱਟ ਪਾਤਰ ਤੇ ਸੀਮਿਤ ਸਮਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੰਵਾਦ ਰਾਹੀਂ ਕਥਾਨਕ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।
- ਨਾਟਕ ਦੇ ਤੱਤ
- ਨਾਟਕ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤੱਤ ਕਥਾਨਕ, ਪਾਤਰ, ਸੰਵਾਦ, ਦ੍ਰਿਸ਼-ਵੰਡ ਤੇ ਅਭਿਨੈ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੇਲ ਨਾਲ ਹੀ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਨਾਟਕ ਜੀਵੰਤ ਬਣਦਾ ਹੈ।
- ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ
- ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਮੰਚ-ਯੋਗ ਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ੀਲ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਰਚਿਤ ਨਾਟਕ 'ਲੋਹਾ ਕੁੱਟ' ਹੈ।
- ਸੰਘਰਸ਼
- ਨਾਟਕ ਜਾਂ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਜੋ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਜਾਂ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਟਕਰਾਅ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਦਰੂਨੀ ਜਾਂ ਬਾਹਰੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
- ਸਵਰ ਸੰਧੀ
- ਉਹ ਸੰਧੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਧੁਨੀ ਸਵਰ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਰਘ, ਗੁਣ, ਵ੍ਰਿਦ੍ਧਿ ਤੇ ਯਣ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅ+ਇ ਮਿਲ ਕੇ ਏ ਬਣਦਾ ਹੈ।
- ਸਮਾਸ
- ਦੋ ਜਾਂ ਵੱਧ ਅਰਥ-ਸੰਬੰਧ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਬਣਨਾ। ਪਹਿਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਪੂਰਵ ਪਦ ਤੇ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਪਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਬਹੁਬ੍ਰੀਹੀ ਸਮਾਸ
- ਉਹ ਸਮਾਸ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਮਾਸੀ ਪਦ ਕਿਸੇ ਤੀਜੇ ਅਰਥ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵੱਲ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ 'ਲੰਮੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲਾ' ਅਰਥਾਤ ਵਿਅਕਤੀ।
- ਉਪਸਰਗ
- ਉਹ ਸ਼ਬਦ-ਅੰਸ਼ ਜੋ ਮੂਲ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅੱਗੇ ਲੱਗ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਅਰਥ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ 'ਅਨ' ਨਾਲ 'ਅਨਪੜ੍ਹ' ਜਾਂ 'ਸੁ' ਨਾਲ 'ਸੁਗੰਧ'।
- ਕਿਰਤ ਪ੍ਰਤਿਅਯ
- ਉਹ ਪ੍ਰਤਿਅਯ ਜੋ ਮੂਲ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅੰਤ ਲੱਗ ਕੇ ਨਵਾਂ ਸ਼ਬਦ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ 'ਪੜ੍ਹ' ਨਾਲ 'ਆਕ' ਲੱਗ ਕੇ 'ਪੜ੍ਹਾਕ' ਬਣਦਾ ਹੈ।
- ਵਿਭਕਤੀ ਪ੍ਰਤਿਅਯ
- ਉਹ ਪ੍ਰਤਿਅਯ ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗ ਕੇ ਕਾਰਕ ਜਾਂ ਸੰਬੰਧ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ 'ਨੇ', 'ਨੂੰ', 'ਦਾ', 'ਦੇ', 'ਵਿੱਚ' ਆਦਿ।
- ਅਖ਼ਬਾਰੀ ਕਿਰਿਆ
- ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਉਹ ਰੂਪ ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਆਮ ਆਦਤ ਜਾਂ ਸਥਿਰ ਸਥਿਤੀ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ 'ਉਹ ਰੋਜ਼ ਸਕੂਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ'।
- ਪੁਰਖ
- ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਉਹ ਪੱਖ ਜੋ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਰਤਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ (ਪਹਿਲਾ ਪੁਰਖ), ਸੰਬੋਧਿਤ ਹੈ (ਦੂਜਾ) ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ (ਤੀਜਾ ਪੁਰਖ)।
- ਲਿੰਗ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ
- ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਦੇ ਆਮ ਚਿੰਨ੍ਹ ਅੰਤ ਵਿੱਚ 'ੀ' ਜਾਂ 'ਣੀ' ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮੁੰਡਾ-ਮੁੰਡੀ, ਸੇਠ-ਸੇਠਾਣੀ। ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦ ਇਸ ਨਿਯਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
- ਵਚਨ
- ਵਿਆਕਰਨਿਕ ਪੱਖ ਜੋ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਬਦ ਇੱਕ ਵਸਤੂ ਲਈ ਹੈ ਜਾਂ ਵੱਧ ਲਈ। ਬਹੁ-ਵਚਨ ਦੇ ਆਮ ਚਿੰਨ੍ਹ 'ਆਂ', 'ਏ' ਤੇ 'ਵਾਂ' ਹਨ।
- ਕਰਮ-ਵਾਚੀ ਸਹਿਮਤੀ
- ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਨਿਯਮ ਕਿ ਕੁਝ ਵਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਰਿਆ ਕਰਤਾ ਦੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕਰਮ ਦੇ ਲਿੰਗ ਤੇ ਵਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ 'ਕੁੜੀਆਂ ਨੇ ਗੀਤ ਗਾਇਆ'।
- ਰਸਮੀ ਪੱਤਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ
- ਭੇਜਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਪਤਾ, ਮਿਤੀ, ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਦਾ ਪਤਾ, ਸੰਬੋਧਨ, ਵਿਸ਼ਾ, ਮੁੱਖ ਲਿਖਤ, ਸਮਾਪਤੀ ਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ। ਇਹ ਕ੍ਰਮ ਹੀ ਰਸਮੀ ਪੱਤਰ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।
- ਸੰਖੇਪੀਕਰਨ
- ਕਿਸੇ ਪਾਠ ਦੇ ਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਸੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ, ਘੱਟ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ। ਮੂਲ ਦੀ ਆਪਣੀ ਰਾਏ ਨਹੀਂ ਮਿਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਤੇ ਲੰਬਾਈ ਘਟਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
- ਅਨੁਵਾਦ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ
- ਅਨੁਵਾਦ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲ ਅਰਥ-ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸ਼ਬਦੀ ਨਕਲ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਮੁਹਾਵਰਿਆਂ ਲਈ ਟਾਰਗਿਟ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਅਰਥ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਪਾਠ-ਬੋਧ ਦੀ ਵਿਧੀ
- ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਠ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰ ਲੱਭੋ, ਫਿਰ ਸਵਾਲ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਠ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਜਵਾਬ ਲਿਖੋ। ਆਪਣੀ ਕਲਪਨਾ ਜਾਂ ਬਾਹਰਲਾ ਗਿਆਨ ਨਾ ਮਿਲਾਓ।