ਸੰਖੇਪੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅੰਕੜੇ: 60 ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਸੀਮਾ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾ ਦਾ ਦਬਾਅ
ਸਕੂਲ ਦੇ ਸਿਹਤ-ਸ਼ਿਵਿਰ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ 250 ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਤੱਥ ਹਨ: ਤਿੰਨ ਦਿਨ, 14 ਡਾਕਟਰ, 1,200 ਮਰੀਜ਼, 80 ਮੁਫ਼ਤ ਐਨਕਾਂ, ਇੱਕ ਐਂਬੂਲੈਂਸ, 22 ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਆਏ ਲੋਕ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤਾਰੀਫ਼। ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ 60 ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਲਿਖਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਰਲੇਖ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਦੋ ਡਰਾਫਟ ਤਿਆਰ ਹਨ: ਪਹਿਲਾ 72 ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਅੰਕੜੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਦੂਜਾ 48 ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਅੰਕੜੇ ਕੱਢ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਧਿਆਪਕ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਖੇਪ ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰ 'ਸਿਹਤ ਸੇਵਾ ਦੀ ਪਹੁੰਚ' ਹੈ, ਅੰਕੜੇ ਸਹਾਇਕ ਹਨ। ਸਮਾਂ 15 ਮਿੰਟ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ 80 ਐਨਕਾਂ ਦਾ ਤੱਥ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਜੁੜਦਾ ਨਹੀਂ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਤੈਅ ਕਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਲੇਖ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਦਾ ਨਾਮ ਆਏ ਜਾਂ ਨਾ।
1. ਕਿਹੜੇ ਤਿੰਨ ਤੱਥ ਰੱਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਉਂ? ਆਪਣੀ ਚੋਣ ਦਾ ਮਾਪਦੰਡ ਦੱਸੋ।
Read the worked answer
ਮਾਪਦੰਡ: ਸੰਖੇਪ ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰ 'ਸਿਹਤ ਸੇਵਾ ਦੀ ਪਹੁੰਚ' ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਉਹੀ ਤੱਥ ਰੱਖੋ ਜੋ ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਸਾਬਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਉਹ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਤੱਥ: 22 ਪਿੰਡ (ਭੂਗੋਲਿਕ ਪਹੁੰਚ), 1,200 ਮਰੀਜ਼ (ਸੇਵਾ ਦਾ ਪਸਾਰ), ਤਿੰਨ ਦਿਨ (ਸਮੇਂ ਦੀ ਮਿਆਦ)। ਕਿਉਂ ਛੱਡੇ: 14 ਡਾਕਟਰ ਸਾਧਨ ਹਨ, ਪਹੁੰਚ ਦਾ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ; 80 ਐਨਕਾਂ ਇੱਕ ਉਪ-ਸੇਵਾ ਹੈ, ਮੁੱਖ ਦਾਅਵੇ ਨਾਲ ਸਿੱਧੀ ਨਹੀਂ; ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਸਹਾਇਕ ਸਹੂਲਤ ਹੈ; ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਰਾਏ ਹੈ, ਤੱਥ ਨਹੀਂ। ਵਿਹਾਰਕ ਨਿਯਮ: ਹਰ ਤੱਥ ਉੱਤੇ ਪੁੱਛੋ - 'ਜੇ ਇਹ ਹਟਾ ਦੇਵਾਂ, ਤਾਂ ਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?' ਜੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਰੱਖੋ; ਜੇ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਕੱਟੋ।
2. ਪਹਿਲੇ ਡਰਾਫਟ ਨੂੰ 60 ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਕੀ ਕਰੋਗੇ? ਇੱਕ ਸੋਧਿਆ ਵਾਕ ਦਿਓ।
Read the worked answer
ਤਰੀਕਾ: ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਰੀਫ਼, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਦੋਹਰਾਵਾਂ ਕੱਢੋ; ਫਿਰ ਦੋ ਛੋਟੇ ਵਾਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਜੋੜੋ; ਅੰਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਠੂਸਣ ਦੀ ਥਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਅੰਕੜੇ ਰੱਖੋ। ਸੋਧਿਆ ਵਾਕ: 'ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਸਿਹਤ ਸ਼ਿਵਿਰ ਵਿੱਚ 22 ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ 1,200 ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ।' ਕਿਉਂ: ਇਹ ਵਾਕ 16 ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰ (ਪਹੁੰਚ) ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਬੂਤ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਕੀ 44 ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਦੇ ਸੁਭਾਅ, ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਸਿੱਟੇ ਦਾ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਵਾਕ ਜੋੜੋ; 80 ਐਨਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਤਾਂ ਰੱਖੋ ਜੇ 60 ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਥਾਂ ਬਚੇ ਅਤੇ ਉਹ ਮੁੱਖ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰੇ।
3. ਜੇ ਸਿਰਲੇਖ 'ਸਿਹਤ ਸ਼ਿਵਿਰ' ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ? ਬਿਹਤਰ ਸਿਰਲੇਖ ਸੁਝਾਓ।
Read the worked answer
ਸਮੱਸਿਆ: 'ਸਿਹਤ ਸ਼ਿਵਿਰ' ਬਹੁਤ ਆਮ ਹੈ; ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੈਂਪ ਉੱਤੇ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਖੇਪ ਦੇ ਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰ 'ਪਹੁੰਚ' ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ। ਚੰਗਾ ਸਿਰਲੇਖ ਪਾਠ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਸਜਾਵਟ ਨਹੀਂ। ਬਿਹਤਰ ਸੁਝਾਅ: '22 ਪਿੰਡਾਂ ਤੱਕ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾ' ਜਾਂ 'ਤਿੰਨ-ਦਿਨਾ ਸਿਹਤ ਸ਼ਿਵਿਰ: 1,200 ਮਰੀਜ਼'। ਕਿਉਂ: ਪਹਿਲਾ ਸਿਰਲੇਖ ਭੂਗੋਲਿਕ ਪਹੁੰਚ ਦੱਸਦਾ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਪਸਾਰ ਦੋਵੇਂ। ਬਚਣਾ: ਅਤਿਕਥਨੀ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਜਿਵੇਂ 'ਮਹਾਨ', 'ਇਤਿਹਾਸਕ' ਨਾ ਵਰਤੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਥਾਨ ਦਾ ਨਾਮ ਸਿਰਲੇਖ ਵਿੱਚ ਉਦੋਂ ਹੀ ਰੱਖੋ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਾਠ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋਵੇ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸ਼ਬਦ ਗਿਣਤੀ ਵਧਦੀ ਹੈ।