ਕਵਿਤਾ – ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਵੀ
ਕਵਿਤਾ ਭਾਗ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਵਿਤਾਵਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ: ਕਵੀ ਦੀ ਪਛਾਣ, ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਵ, ਰਸ, ਅਲੰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਾਵਿ-ਰੂਪ। ਉੱਤਰ ਲਿਖਣ ਵੇਲੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਤੇ ਕਵੀ ਲਿਖੋ, ਫਿਰ ਭਾਵ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਵਾਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੰਖੇਪ ਵਿਆਖਿਆ।
ਕਵੀ-ਪਛਾਣ ਦੀ ਸੂਚੀ
- ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ: ਸ਼ਲੋਕ; ਸੰਜਮ, ਸਬਰ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਅਸਥਿਰਤਾ।
- ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ: 'ਜਪੁਜੀ', 'ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ'; ਨਿਰਗੁਣ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਬਰਾਬਰੀ।
- ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ: 'ਚੰਦਨ ਵਾੜੀ', 'ਸੂਫ਼ੀ ਖ਼ਾਨਾ'; ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਸੁਹਜ ਤੇ ਦੇਸ਼-ਪਿਆਰ।
- ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ: 'ਸਾਵੇ ਪੱਤਰ'; ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਮੋਢੀ।
- ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ: 'ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਆਵਾਜ਼', 'ਸੁਨੇਹੜੇ'; ਵੰਡ ਦਾ ਦਰਦ ਅਤੇ ਨਾਰੀ-ਚੇਤਨਾ।
- ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ: 'ਪੀੜਾ ਦਾ ਰਾਜ਼', 'ਲੂਣਾ'; ਵਿਰਹਾ ਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਕਥਾ ਦੀ ਨਵੀਂ ਵਿਆਖਿਆ।
ਇੱਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਉਦਾਹਰਨ
ਪ੍ਰਸ਼ਨ: 'ਲੂਣਾ' ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਵ ਕੀ ਹੈ? ਤਰਕ: ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਆਧਾਰ ਪੁਰਾਤਨ ਕਥਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਵੀ ਨੇ ਲੂਣਾ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਮਾਜ ਦੇ ਦੋਹਰੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦਿਖਾਇਆ। ਇਸ ਲਈ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਕਥਾ ਦੁਹਰਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਭਾਵ ਲਿਖੋ: ਪੁਰਸ਼-ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਮਾਜ 'ਤੇ ਵਿਅੰਗ ਅਤੇ ਨਾਰੀ ਦੀ ਬੇਵੱਸੀ।
ਜਿੱਥੇ ਨੰਬਰ ਕੱਟਦੇ ਹਨ
- ਕਥਾ ਸੁਣਾ ਦੇਣਾ ਪਰ ਭਾਵ ਨਾ ਲਿਖਣਾ।
- ਰਸ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਾ ਲਿਖ ਦੇਣਾ (ਵਿਰਹਾ ਰਸ, ਕਰੁਣਾ ਰਸ ਵੱਖਰੇ ਹਨ)।
- ਨਾਮ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧ ਸਪੈਲਿੰਗ - ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ।